Legal Regulation of Genetically Modified Food in the United States and the EU in the Context of the Proposed Transatlantic Trade and Investment Agreement (TTIP)

Pobrane z czasopisma Studia Iuridica Lublinensia http://studiaiuridica.umcs.pl Data: 07/06/2020 20:31:04 Studia Iuridica Lublinensia vol. XXVI, 1, 2017 Artykuły DOI: 10.17951/sil.2017.26.1.465 Małgorzata Korzycka Paweł Wojciechowski Uniwersytet Warszawski CS Uniwersytet Warszawski M Regulacja prawna żywności genetycznie zmodyfikowanej w USA i UE w kontekście planowanego Transatlantyckiego Porozumienia Handlowo-Inwestycyjnego (TTIP) U Legal Regulation of Genetically Modified Food in the United States and the EU in the Context of the Proposed Transatlantic Trade and Investment Agreement (TTIP) STRESZCZENIE Postępujący od wielu lat proces globalizacji w produkcji i dystrybucji żywności wywołuje szereg problemów. Instrumentem służącym do zarządzania tym procesem jest w szczególności negocjowana od 2013 r. przez USA i UE umowa o Transatlantyckim Partnerstwie Handlowo-Inwestycyjnym (TTIP). Ma ona na celu wzajemną liberalizację handlu towarami i usługami. Celem artykułu jest przedstawienie amerykańskiej i unijnej regulacji dotyczącej żywności genetycznie zmodyfikowanej oraz ocena konsekwencji zawarcia porozumienia TTIP dla regulacji żywności GMO w UE. Analiza prowadzi do wniosku, że podejście do żywności genetycznie modyfikowanej w regulacji prawnej UE i USA jest zupełnie odmienne. W USA przyjęto założenie, iż żywność GMO nie różni się od żywności konwencjonalnej, a w konsekwencji konsument nie musi być informowany o żywności GMO. W przeciwieństwie do regulacji amerykańskiej prawo UE odrębnie reguluje żywność genetycznie zmodyfikowaną i daje konsumentowi możliwość dokonywania samodzielnego wyboru żywności różniącej się wyłącznie zastosowaniem inżynierii genetycznej. W konkluzji autorzy stwierdzają, iż zawarcie TTIP i pełne otwarcie rynku UE na żywność z USA Pobrane z czasopisma Studia Iuridica Lublinensia http://studiaiuridica.umcs.pl Data: 07/06/2020 20:31:04 466 Małgorzata Korzycka, Paweł Wojciechowski może spowodować utratę nadzoru nad żywnością GMO przez władze publiczne w UE i załamanie unijnego modelu ochrony konsumenta opartego na zasadzie ostrożności. Słowa kluczowe: globalizacja; żywność genetycznie zmodyfikowana; wolny od GMO WPROWADZENIE U M CS Od wielu lat mowa jest o procesie globalizacji w produkcji i dystrybucji żywności, wskazuje się na szereg problemów z tym związanych i zwraca się uwagę na kwestie dotyczące żywności zmodyfikowanej genetycznie (żywności GMO)1. Warto przy tym zaznaczyć, że nie istnieje prawna definicja globalizacji. Nie jest to termin naukowy, chociaż o globalizacji wiele się mówi i pisze w środowiskach naukowych2. Globalizacja określana bywa jako proces rozprzestrzeniania się zwyczajów, wartości i technologii w taki sposób, że wpływa na ludzkie życie na świecie. Mówi się też o postindustrialnej kolonizacji lub podporządkowaniu władzy politycznej względem władzy ekonomicznej3. Trudno wskazywać na „globalne łańcuchy żywnościowe”, skoro poszczególne ogniwa łańcucha występują w konkretnych miejscach i podlegają konkretnym uwarunkowaniom prawnym i społecznym. Znane są liczne konstrukcje prawne w ujęciu prawa międzynarodowego (umowy międzynarodowe) lub regionalnego (np. prawo UE), które transponowane są do krajowych porządków prawnych4. Niewątpliwie instrumentem służącym do zarządzania procesem globalizacji jest negocjowana od 2013 r. przez USA i UE umowa o Transatlantyckim Partnerstwie Handlowo-Inwestycyjnym (TTIP). Ma ona na celu wzajemną liberalizację handlu towarami i usługami. Jej celem jest doprowadzenie do usunięcia zbędnych przeszkód w handlu i inwestycjach (w tym istniejących barier pozataryfowych) za pomocą skutecznych i efektywnych mechanizmów, poprzez osiągnięcie zgodności uregulowań w odniesieniu do towarów i usług (w tym w drodze wzajemnego uznawania, harmonizacji oraz zacieśniania współpracy między organami regulacyjnymi). Umowa ma składać się z 24 rozdziałów pogrupowanych w trzech większych działach, takich jak: a) dostęp do rynku, b) współpraca w zakresie regulacji oraz c) przepisy. Jednym z zagadnień objętych działem „współpraca” jest „Bezpieczeństwo żywności i zdrowie zwierząt i ro1 Zob. S. Kowalczyk, Globalizacja, agrobiznes i produkcja żywności, [w:] Bezpieczeństwo żywnościowe w erze globalizacji, red. S. Kowalczyk, Warszawa 2009, s. 21; K. Duczkowska-Małysz, A. Szymecka, Wokół trudnych problemów globalnego rozwoju obszarów wiejskich, gospodarki żywnościowej i rolnictwa, Warszawa 2009. 2 Zob. M. Korzycka-Iwanow, Regulacje prawne zastosowań biotechnologii w łańcuchu żywnościowym, [w:] Prawo w dobie globalizacji, red. T. Giaro, Warszawa 2011, s. 151; S. Kowalczyk, op. cit., s. 20. 3 Zob. M. Korzycka-Iwanow, op. cit., s. 150 i wskazana tam literatura. 4 Ibidem, s. 152. Pobrane z czasopisma Studia Iuridica Lublinensia http://studiaiuridica.umcs.pl Data: 07/06/2020 20:31:04 Regulacja prawna żywności genetycznie zmodyikowanej w USA i UE... 467 U M CS ślin”, określane także jako zagadnienia sanitarne i fitosanitarne (sanitary and phytosanitary measures – SPS). Postanowienia rozdziału dotyczącego SPS mają zostać oparte na najważniejszych zasadach obowiązującego już porozumienia w sprawie procedur sanitarnych i fitosanitarnych (tj. umowy zawartej w ramach WTO w sprawie SPS5). Oznacza to m.in. przyjęcie wymogu, zgodnie z którym środki SPS negocjowanej umowy, stosowane przez każdą ze stron, mają mieć naukowe podstawy i muszą opierać się na międzynarodowych normach lub naukowych ocenach ryzyka. Jednocześnie ma być uznane prawo stron do oceny ryzyka i zarządzania nim zgodnie z poziomem ochrony, który każda ze stron uważa za odpowiedni, w szczególności w sytuacji, gdy odpowiednie dowody naukowe są niewystarczające. Jednakże środki wprowadzane przez strony nie będą mogły wykraczać poza zakres konieczny do ochrony życia lub zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin i będą musiały być opracowywane z zachowaniem przejrzystości. Umowa ma również umożliwić utworzenie mechanizmów współpracy, w ramach których będą omawiane m.in. równoważne ustalenia w zakresie dobrostanu zwierząt. Zgodnie z tą umową środki spożywcze importowane do UE powinny spełniać wymogi określone w przepisach unijnych. Istnieją jednak obawy, że proponowane rozwiązania mogą spowodować obniżenie poziomu bezpieczeństwa żywności w UE. W projekcie porozumienia dopuszcza się bowiem mechanizm „uznawania równorzędności”, polegający na tym, że strona importująca (np. UE) zobowiązana będzie uznać wymogi sanitarne i fitosanitarne stosowane przez drugą stronę (np. USA) za równorzędne (wystarczające), jeżeli strona ta wykaże stronie importującej, że jej środek osiąga odpowiedni dla strony importującej poziom ochrony. Uznanie środków za równorzędne zależy co prawda od strony, do której produkt jest importowany, lecz mechanizm „uznawania równorzędności” w praktyce może doprowadzić do dopuszczenia na rynek europejski produktów odbiegających od standardu unijnego z uwagi na to, że regulacje obowiązujące w USA nie są tożsame z unijnymi. Warto zaznaczyć, że podejście do bezp (...truncated)