Grass Lawns and Ornamental Grasses in the Urban Greenery of the City of Rzeszów

Key words: grasses, sedges, public space, decorative plants Introduction Ewa Stompor-Chrzan, Marta Pisarek, Marta Gargała, Aleksandra Wąsowicz-Duch Grass Lawns and Ornamental Grasses in the Urban Greenery of the City of Rzeszów Materials 34 3/2014 Powierzchnie trawiaste i trawy ozdobne w zieleni miejskiej Rzeszowa In terms of genera and species, grasses are one of the largest group of seed plants [Szymura et al. 2010], present in both rural and urban landscapes. Grasses are found in urban landscapes in open green spaces, in green areas with limited accessibility and in ornamental greenery [Łukasiewicz, Łukasiewicz 2009]. In these places, various types of grasses are used as lawns, and if they are well-maintained and mowed, the aesthetic appearance of a space is enhanced. Thus, grasses are important decorative elements of public urban spaces. Public lawns first appeared in the second half of the nineteenth century and since then they have been increasing as part of the overall surface area of urban greenery, currently accounting for 50–70% of the total surface area of city greenery [Haber 2006]. The largest lawns at the heart of urban green areas are found in parks, where they fulfill a range of purposes: recreational [Trzaskowska, Adamiec 2010], cultural or entertainment, aesthetic, social, educational, and other, like the lawns in Hyde Park, which are used as a forum for freedom of speech [Nowak-Rząsa 2009]. Lawns along with perennials, shrubs, or individual trees make up the composition of urban green areas that are found along transport routes for pedestrians, cars, trams, or trains; green areas with limited accessibility like botanical gardens, zoos, urban garden plots, historic areas, etc.; and greenery that adjoins housing estates, sacred buildings, health care facilities, nurseries and kindergartens etc. [Łukasiewicz, Łukasiewicz 2009]. A bio-lawn can be planted to display the visual appeal of native grassland – a flowery meadow of native species, featuring a wide variety of seasonal colors [Trzaskowska, Adamiec 2010]. Ornamental grasses are also used to beautify city streets, plazas, squares and parks. They are an especially trendy, decorative and important part of the urban landscape. The wispy and delicate blades are easily set in motion by the slightest of breezes, enhancing the spatial qualities and three-dimensionality of the urban scenery [Trzaskowska, Adamiec 2010, Skórkowska 2008, Wolański, Trąba 2009]. Grasses are used as a building element to create the so-called green roofs currently seen in the architecture of modern cities [Kowalczyk 2011]. The purpose of this paper is to review grass lawns and planted ornamental grasses and the locations and decorative value in public places in the city of Rzeszów. Wprowadzenie Trawy pod względem rodzajów i gatunków stanowią jedną z najliczniejszych grup roślin nasiennych [Szymura i in. 2010]. Występują zarówno w krajobrazie wiejskim, jak i w miejskim, przy czym w tym ostatnim spotykane są w terenach zieleni otwartej, zieleni o ograniczonej dostępności i zieleni towarzyszącej [Łukasiewicz, Łukasiewicz 2009]. Na wspomnianych terenach różne gatunki traw tworzą powierzchnie trawnikowe, które pielęgnowane, koszone i zadbane mają estetyczny wygląd, dzięki czemu są elementem dekoracyjnym miejskiej przestrzeni publicznej. Trawniki w miastach pojawiły się w drugiej poł. XIX w. i od tego okresu, w strukturze obszarów terenów zieleni miast, powierzchnia ich powiększyła się, stanowiąc obecnie 50–70% powierzchni zieleni [Haber 2006]. Największe płaszczyzny trawnikowe zagospodarowujące trzon struktury zieleni miejskiej spotykane są w parkach, pełniąc w nich funkcję rekreacyjną [Trzaskowska, Adamiec 2010], kulturalną (rozrywka), estetyczną, socjalną, dydaktyczną i in. (np. jako forum do swobodnego wypowiadania wszelkich poglądów – Hyde Park) [Nowak-Rząsa 2009]. Trawniki wraz z rosnącymi bylinami, krzewami oraz uzupełnione pojedynczymi drzewami stanowią element kompozycji zieleńców, układów zieleni szlaków komunikacyjnych (np. komunikacja piesza, kołowa, tramwajowa, kolejowa), terenów zieleni o ograniczonej dostępności (ogrody botaniczne, zoologiczne, działkowe, zabytkowe itp.) i zieleni towarzyszącej (zieleń osiedlowa, przy obiektach sakralnych, obiektach służby zdrowia, żłobkach i przedszkolach itp.) [Łukasiewicz, Łukasiewicz 2009]. Atrakcyjny, wizualny efekt walorów przestrzeni trawiastej wprowadzają trawniki ekologiczne – łąki kwietne, które sprawiają wrażenie naturalności i charakteryzują się dużą zmiennością sezonową barw [Trzaskowska, Adamiec 2010]. Na estetykę ulic, placów, skwerów i parków wpływ mają również trawy ozdobne, które są szczególnie modnym, dekoracyjnym i ważnym elementem w krajobrazie każdego miasta. Ich smukłość i delikatność sprawiają, że wiatr wprawia trawy w ruch falowania, nadając przestrzeni dynamikę i trójwymiarowość [Trzaskowska, Adamiec 2010, Skórkowska 2008, Wolański, Trąba 2009]. W architekturze współczesnych miast trawy jako tworzywo roślinne mają też zastosowanie na dachach, tworząc tzw. zielone dachy [Kowalczyk 2011]. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie powierzchni trawiastych i nasadzeń z traw ozdobnych z uwzględnieniem ich lokalizacji oraz walorów dekoracyjnych w przestrzeni publicznej Rzeszowa. Materiał i metody Przedmiotem badań przeprowadzonych w latach 2009–2013 były trawy (Gramineae sp.) i turzyce (Carex sp.) rosnące na terenach zieleni miejskiej w Rzeszowie urządzanych i pielęgnowanych przez Zarząd Zieleni Miejskiej. Badania własne polegały na: pozyskaniu od Zarządu informacji dotyczących powierzchni trawiastej i roku nasadzeń traw ozdobnych; określeniu lokalizacji nasadzeń traw ozdobnych w pasach drogowych, zieleńcach, parkach i w białym ogrodzie; przeprowadzaniu inwentaryzacji traw ozdobnych; określeniu kształtu dorosłych form roślin według przyjętego kryterium opartego na podstawowych geometrycznych figurach płaskich: kolisty, półkolisty, półkolisty + trapezowy, trójkątny; oszacowaniu kompozycyjności i walorów dekoracyjnych badanego materiału roślinnego. Ponadto wykonano dokumentację fotograficzną autorstwa Marty Pisarek. Nazwy gatunkowe i walory dekoracyjne podano za Grabowską i Kubalą [2009] oraz Rakiem [2009]. 3/2014 Słowa kluczowe: trawy, turzyce, przestrzeń publiczna, dekoracyjność roślin 35 Material and methods Grasses (Gramineae sp.) and sedges (Carex sp.) in the urban greenery in the city of Rzeszów under the auspices of the Administration of Urban Green Areas were studied from 2009 to 2013. Original research consisted of: obtaining information from government administrative offices on grass lawn areas and the dates ornamental grasses were planted, detailing the location of planted ornamental grasses along roadways, as part of urban greenery, parks and in the Rzeszów White Garden, conducting an inventory of ornamental grasses, describing adult plants according to geometrical shape: circular, semi-circular, trapezoidal, triangular, assessing the comp (...truncated)