LASTİK SEKTÖRÜNDE OWAS VE NASA-TLX YÖNTEMLERİ KULLANILARAK FİZİKSEL VE ZİHİNSEL İŞ YÜKÜ ÖLÇÜMÜ

Ergonomi 3(1), 1 – 9, 2020 e-ISSN : 2651 - 4877 Ergonomics 3(1), 1 – 9, 2020 DOI : 10.33439/ergonomi.643602 LASTİK SEKTÖRÜNDE OWAS VE NASA-TLX YÖNTEMLERİ KULLANILARAK FİZİKSEL VE ZİHİNSEL İŞ YÜKÜ ÖLÇÜMÜ Burcu ÖZCAN1* , Enes YEĞİN2 1 Kocaeli Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, ORCID No: http://orcid.org/0000-0003-0820-4238 2 Kocaeli Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, ORCID No: http://orcid.org/0000-0001-7235-3436 Anahtar Kelimeler Çalışma duruşu analiz Ergonomi Otomotiv sektörü OWAS NASA-TLX Öz Kas iskelet sağlığına ilişkin problemler işyerlerinin dikkate alması gereken önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. İşle ilgili hatalı duruşlar işçilerin zorlanmasına ve rahatsızlıkların ortaya çıkmasına neden olur. Bu noktada kötü çalışma duruşlarını analiz edebilmek amacı ile Ovako Çalışma Duruş Analiz Sistemi (OWAS) yöntemi kullanılmaktadır. Bu teknik ile vücut pozisyonlarını tanımlanır ve zorluk derecesine göre puanlama yapılır. İyileştirme önerileri ile problemler ortadan kaldırılmaya çalışılır. Bu makalede otomotiv sektörüne lastik üreten bir işletmede yükleme ve boşaltma yapan çalışanların uygun olmayan çalışma duruşu olarak adlandırılan çalışma pozisyonlarının ve buna bağlı olarak zihinsel iş yüklerinin iyileştirilmesi için OWAS ve NASA-TLX yöntemleri kullanılmış olup ergonomik olmayan hareketler tespit edilmiştir. Bu zorlanmaları azaltacak ya da yok edecek aksiyonlar önerilmiş olup uygulamaya konulmuştur. PHYSICAL AND MENTAL WORK LOAD MEASUREMENT IN THE TIRE INDUSTRY USING OWAS AND NASA-TLX METHODS Keywords Working posture analysis Ergonomi Automotive industry OWAS NASA-TLX Araştırma Makalesi Başvuru Tarihi Kabul Tarihi Abstract Musculoskeletal health problems are an important issue that businesses should consider. The work related erroneous postures can cause strain and discomfort of the workers. At this point, Ovako Working Posture Analysing System (OWAS) method is used to analyze erroneous working postures. With this technique, body positions are defined and scoring is made according to difficulty level. Improvement suggestions are tried to eliminate problemsIn this article, OWAS and NASA-TLX methods are used to improve the working positions of the employees who make loading and unloading in a company producing tires for the automotive sector, which is called the strange working posture and accordingly mental workloads and non-ergonomic movements are determined. Actions to reduce or eliminate these difficulties have been proposed and put into practice. : 06.11.2019 : 24.02.2020 * Sorumlu yazar e-posta: Research Article Submission Date Accepted Date : 06.11.2019 : 24.02.2020 1 Ergonomi 3(1), 1 - 9, 2020 1. Giriş Sanayileşme ile birlikte meslek hastalıkları ve iş kazalarında artışlar başlamıştır. Risklerin ve tehlike gruplarının dikkate alınmaması firmanın güvenli çalışmasına engel olmaktadır. Bu tutum işveren ve işçi açısından maddi ya da manevi kayıp anlamına gelmektedir. Bu kayıpların başında kas ve iskelet sistemi yaralanmaları gelmektedir. Bu durumlar için iyileştirme adımları atılmadığı takdirde ilk aşamada ağrı şikâyeti devamında şiddetli ağrı, güçsüzlük ve hareket zorluğu ortaya çıkmaktadır. Burada esas olan bu çalışma pozisyonlarının tekrarlanması, uzun zaman boyunca uygun olmayan duruşlarda çalışılması ve uzun süre titreşime maruz kalınması bu yaralanmaların artmasına neden olur (Ulutaş ve Gündüz, 2017). Fiziksel risk faktörleri ise tekrarlanma, aşırı güç kullanımı, statik ve hatalı duruş gibi durumlardır. Tekrarlanma, benzer ya da aynı hareketlerin belirli bir sıklıkla gerçekleşmesi kas ve iskelet sağlık problemlerinin önce küçük çapta sonra artarak devamına neden olmaktadır. Uygun olmayan duruşlar ise iş tanımının gereği işçilerin doğal olmayan hareketleri gerekebilir, bu durumlarda kas iskelet sisteminde ani ve aşırı yüklenmeler meydana gelir. Statik duruş gerektiren durumlarda ise uzun süreler boyunca aynı pozisyonda kalma durumunda kan akışında yavaşlama başlar ve kasların kasılma şiddeti artar. Bu belirtilen durumlar ergonomik iyileştirmeler ile önlenebilir (Deste ve Sever, 2019). Çalışma alanındaki iyileştirme çalışmaları hem iş verimini arttırmakta hem de çalışanın sağlığını olumlu yönde etkilemektedir. Ergonomik düzenlemeler ile işçi zorlanmadan işini güvenle ve iş motivasyonu ile yapar hem de bu sayede şirket üretim kapasitesi hem de karlılığı açısından fayda sağlar (Sağıroğlu, vd., 2015). Literatür çalışmaları incelendiğinde ergonomik açıdan risklerin analizi için birçok yöntem vardır. Bu metotlar, çalışırken işçinin hareketlerini gözlemlemek ya da yaptığı işin öğelerini incelemek üzere tasarlanmışlardır. Ergonomik riskler değerlendirilirken işin içeriğine uygun nitelikte yöntemlerin seçilmesi önemlidir (Delice, vd., 2018). Ergonomik riskler açısından lastik ve otomotiv sektörü incelendiğince kas ve iskelet sistemi hastalıklarına ilişkin çeşitli çalışmalar bulunmaktadır. Rahman vd. 2009 yılında yaptığı çalışmada araç lastiği servisindeki ergonomik risk faktörleri incelenmiştir. Anket ve yüz yüze görüşme ile vücudun farklı bölgelerinde ortaya çıkan rahatsızlıklara ilişkin tespitler yapılmıştır. Kamera ile iş süreci gözlemlenerek beş farklı görev için ergonomik tedbirler belirlenmiştir. Bu çalışmada; otomotiv sektörüne lastik üreten bir işletmede tırlara ve konteynerlere lastik yükleyip boşaltan çalışanların uygun olmayan duruşlarının risk analizi yapılıp bu duruşlardaki zorlanmaları azaltacak ergonomik tasarımlar ele alınmıştır. Drinkaus ve diğ. (2003) yılında yapmış oldukları çalışmada 244 otomotiv montaj firması RULA ve SI ile değerlendirilmiştir. Her bir aletin ergonomik açıdan incelenerek gamma skoru ile değerlendirilmiştir. Lavender vd. (2006) yılında yapmış olduğu çalışmada Amerika’da faaliyet gösteren yedi otomotiv dağıtım şirketinde 52 görev için iş analizi yapılmış yüksek riskli işler belirlenmiştir. Bu çalışmanın amacı Malezya otomotiv endüstrilerindeki manuel malzeme taşıma işçileri arasında risk faktörleri ve kas-iskelet rahatsızlığı arasındaki ilişkiyi belirlemekti. Otomotiv endüstrilerinden toplam 211 manüel malzeme elleçleme çalışanı, bireysel, fiziksel ve çevresel faktörler ve kas-iskelet rahatsızlığının yaygınlığı hakkında bir dizi anket doldurdu. Risk faktörleri ve kas-iskelet ilişkisini belirlemek için ki-kare testi ve lojistik regresyon analizi kullanıldı (Widia ve Dawal, 2016). Yapılan çalışma ile otomotiv sektörüne lastik üreten bir işletmede çalışma duruşları OWAS ve NASA-TLX yöntemleri kullanılmış olup riskler ve iyileştirme önerileri ortaya konmuştur. 2. İş Yükü Ölçüm Yöntemleri Çalışma duruşlarının analizinde Hızlı tüm vücut değerlendirmesi (REBA), Hızlı üst uzuv değerlendirmesi (RULA), OWAS vb. birçok yöntem kullanılmaktadır. Bu çalışmada ilk olarak OWAS çalışma duruş analizi ve sonrasında Nasa-TLX zihinsel iş yükü ölçüm yöntemi incelenmiştir. 2.1. OWAS (Ovako Çalışma Duruş Analiz Sistemi) OWAS, çalışanın kas-iskelet sisteminde yüklenmeye ve zorlanmaya neden olan hareketlerin, duruşlar (...truncated)