Gıda İşletmelerinde Yeşil Lojistik Uygulamalarının Nötrosofik DEMATEL Yöntemi İle Analiz Edilmesi: Giresun İli Örneği

Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi (İŞFAD) Cilt:2 Sayı: 2 Yıl: 2020 Gıda İşletmelerinde Yeşil Lojistik Uygulamalarının Nötrosofik DEMATEL Yöntemi İle Analiz Edilmesi: Giresun İli Örneği Analysis of Green Logistics Applications in Food Firms Via Neutrosophic DEMATEL: The Case of Giresun Province Çağlar Karamaşa Başvuru Tarihi: 25.10.2020 Kabul Tarihi: 16.12.2020 Öz: Yeşil lojistik, çevresel ve sosyal faktörler ile ele alınıp, ürünlerin sürdürülebilir bir şekilde üretilmesi, paketlenmesi, dağıtımı ve depolanmasına yönelik unsurlar olarak ifade edilmektedir. Yeşil lojistik uygulamalarının gıda sektöründe faaliyet gösteren işletmelerdeki düzeyi her kesim açısından farkındalık oluşturmada ve maliyet ile rekabet avantajı sağlamanın yanında sürdürülebilirlik için önem arz etmektedir. Bu çalışmada yeşil lojistik uygulamalarına ilişkin kriterler gıda işletmeleri açısından değerlendirilmiştir. Kriterlerin ağırlıklandırılmasında nötrosofik DEMATEL yöntemi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre yeşil tedarik, yeşil üretim ve malzeme yönetimi, yeşil taşıma, yeşil paketleme ve yeşil yönetim yeşil lojistik uygulamalarını etkileyen kriterler olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan yeşil depolama, yeşil tersine lojistik ve yeşil pazarlama ise yeşil lojistik uygulamalarından etkilenen kriterler olarak elde edilmiştir. Anahtar kelimeler: Yeşil lojistik, gıda işletmeleri, nötrosofik kümeler, DEMATEL Abstract: Green logistics can be defined as elements related to production, packaging, distribution and storage of products with sustainable way by taking environmental and social factors into the account. The level of green logistics applications in food firms varies for each department and provide importance for sustainability with cost and competitive advantages. In this study criteria related to green logistics applications are examined for food firms. With this purpose neutrosophic DEMATEL method was used to prioritize the criteria. According to the results green supply, green production and operation management, green transportation, green packaging and green management was found as criteria affecting green logistics applications. On the other hand green storage, green reverse logistics and green marketing was obtained as the criteria that were effected from the green logistics applications. Keywords: Green logistics, food firms, neutrosophic sets, DEMATEL Dr. Öğretim Üyesi, Anadolu Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İşletme Bölümü, , ORCID : 00000003-2454-1824. 1 Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi (İŞFAD) Cilt:2 Sayı: 2 Yıl: 2020 1.GİRİŞ Son yıllarda küreselleşme ve ticaretin getirisi olan sürdürülebilir çevresel uygulamalar, her sektörde olduğu gibi dolayısıyla gıda sektörü içerisinde de önemi giderek artmaktadır. Öyle ki, çevrenin korunması, enerji tüketiminin azaltılması, yeniden işleme ve üretim ile geri dönüşüm gibi unsurlardaki ekonomik, sosyal ve hukuki baskılar kamu kurumları ve özel işletmelerde çevreci yaklaşımları önemli sürdürülebilir projeler haline getirmiştir. Bu sürdürülebilir projelerden biride yeşil lojistik uygulamalardır (Korucuk, 2018). Yani yeşil lojistik aktivitelerinde; taşıma, depolama, envanter ve çevresel özellikler ile ilişkili olarak ifade edilen sera gazı, gürültü ve kıt kaynakların kullanımı sorunu bu kavramı hem devlet hem de özel sektörde önemini artıran temel faktörlerdendir (Dekker, Bloemhof, Mallidis,2012) İşletmeleri yeşil lojistik uygulamalarına zorlayan diğer sebepler ise, genel olarak kurumsal baskılar; yasal baskılar, müşteri baskıları ve ekonomik baskılardan oluşmaktadır (Sarkis, vd., 2011). Yeşil lojistik, çevresel ve sosyal faktörler ile ele alınıp, ürünlerin sürdürülebilir bir şekilde üretilmesi, paketlenmesi, dağıtımı ve depolanmasına yönelik unsurlar olarak ifade edilmiştir (Sbihi ve Eglese,2007). Başka bir tanımda ise kavram; lojistik uygulamaların çevresel etkisinin en aza indirilmesinin ölçülmesine ilişkin çalışmalar olarak belirlenmiş ve çevresel sürdürülebilirliğin üzerinde durulmuştur (Larsen, 2000: 377- 382). Korucuk, (2018), ise yeşil lojistik kavramını yapılan tüm lojistik aktivitelerinin çevreye en az zararı olacak şekilde gerçekleştirmek ve çevre üzerindeki olumsuz etkisini en aza indirmek olarak açıklamıştır. Beamon, (1999), ise bu kavramı, firmaların kontrol mekanizmalarını etkinleştirmek aynı zamanda güçlendirmesine yardımcı olan, çevresel imajı yükselten, iş performansını artıran, geri dönüşüme olanak tanıyan ve daha etkili kaynak kullanımı sağlayan uygulamalar olarak tanımlamıştır. Fakat yeşil lojistik uygulamaları gün geçtikte önem kazanan bir konu olmasına rağmen birçok işletme yöneticisi tarafından bu faaliyetlerin işletme maliyetlerini arttırdığı düşünülmektedir. Esasında yapılan çalışmalarda, bu kaygının yersiz olduğunu, yeşil lojistik uygulamalarının işletmelerin; yatırım, operasyonel, eğitim maliyetleri ile çevre dostu materyallerin satın alma maliyetlerinde artış yaratırken; depolama, envanter, sipariş işleme, taşıma, paketleme, enerji tüketim maliyetlerinde azaltma sağladığını göstermektedir. Bunlara ilaveten, yapılan çalışmalar, çevre dostu materyallerin tercih edilmesinin işletmelerin kurumsal imajlarını geliştirdiği ve müşteri memnuniyeti sağladığı da ifade edilmiştir (Yangınlar ve Sarı, 2014. Bajdor (2012), ise amaç olarak yeşil lojistiği, tedarik zincirlerinin en etkili bir biçimde kullanımı, maliyetlerin düşürülmesinin koordine edilmesi ve planlanması olarak görmüştür. Önceleri bu maliyet sadece nakit olarak düşünülürken günümüzde ise, bu olgu lojistik uygulamalarının ek maliyeti (hava kirliliği, iklim değişikliği vb.) olarak düşünüldüğünü belirtmiştir. Yeşil lojistik ve yeşil lojistik uygulamaları yukarıda verilen tanımlardan da anlaşılacağı üzere gelecek nesillere miras ve günümüzü de koruyan uygulamalardan bazılarıdır. Son dönemlerde artan sürdürülebilirlik teması ve önemi hem özel sektörü hem de kamu sektörünü daha çevreci yaklaşımlara yönlendirmiştir. Bu yaklaşımlar şüphesiz çeşitli uygulamaları da beraberinde getirmiştir. Bu çerçevede yeşil lojistik uygulamaları genel olarak; yeşil tedarik, yeşil üretim ve malzeme üretimi, yeşil paketleme, yeşil taşıma, yeşil depolama, yeşil tersine, yeşil pazarlama ve yeşil yönetim faaliyetlerinden oluşur (Zhu and Sarkis, 2007, Xuezhong, vd., 2011, Armağan ve Karatürk, 2014 ve Gökdeniz, 2017). Bu kapsamda yeşil lojistik uygulamalarının gıda sektöründe faaliyet gösteren işletmelerdeki düzeyi her kesim açısından farkındalık oluşturmada ve maliyet ile rekabet avantajı sağlamanın yanında sürdürülebilirlik için önem arz etmektedir. Bu kapsamda çalışmada Giresun 2 Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi (İŞFAD) Cilt:2 Sayı: 2 Yıl: 2020 İli’nde kurumsal kimliği olan 10 ve üzeri çalışanı olan işletmelerde yeşil lojistik uygulamalarının önceliklendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde sırasıyla yeşil lojistik konusunda yapılan çalışmaları kapsayan bir literatür taraması yapılarak, yeşil lojistik uygulamalarında dikkate a (...truncated)