BRICS-T ÜLKELERİNDE BORSA ENDEKSİ İLE PİYASA OYNAKLIK-KORKU ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN PANEL VERİ ANALİZİ İLE TEST EDİLMESİ

® Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi ® Electronic Journal of Social Sciences www.esosder.org ISSN:1304-0278 Ocak/January(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:77 (313-328) BRICS-T ÜLKELERĠNDE BORSA ENDEKSĠ ĠLE PĠYASA OYNAKLIKKORKU ENDEKSĠ ARASINDAKĠ ĠLĠġKĠNĠN PANEL VERĠ ANALĠZĠ ĠLE TEST EDĠLMESĠ TESTING THE RELATIONSHIP BETWEEN THE STOCK MARKET INDEX AND VOLATILITY INDEX IN BRICS-T COUNTRIES BY PANEL DATA ANALYSIS Ali BAYRAKDAROĞLU1 – Bilge TÜRKÜN KAYA2 Öz Sermaye piyasalarındaki yatırım atmosferinin önde gelen göstergelerinden biri olan volatilite gelişmekte olan ülke piyasalarını önemli ölçüde etkilemektedir. Türkiye son yıllarda gösterdiği performans ile küresel ekonomiye yön veren gelişmekte olan ülkelerden oluşturulan BRICS grubuna aday olarak gösterilmektedir. Bu çalışmada, uluslararası volatilite göstergesi olarak kabul edilen korku endeksinin BRICS ülkeleri ve Türkiye hisse senedi piyasaları üzerinde yaratacağı etkinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda; korku endeksi, döviz kuru, tüketici güven endeksi ve özgürlük endeksinin kompozit hisse senedi endeksi üzerindeki etkisi panel veri analizi yöntemleri ile incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, borsa endeksi üzerinde korku endeksi ve döviz kurunun negatif, özgürlük endeksinin ise pozitif etkisi bulunduğu belirlenmiştir. Tüketici güven endeksi ile borsa endeksi arasında anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Anahtar Kelimeler: VIX, Korku Endeksi, Volatilite, BRICS Ülkeleri, Hisse Senedi Piyasaları JEL Sınıflandırması: G15, F65, E44, G17 Abstract Volatility, which is one of the leading indicators of the investment atmosphere in the capital markets, affects the developing country markets significantly. Turkey, with its performance in recent years, is nominated as a member of BRICS group formed with emerging economies shaping the global economy. In this study, it is aimed to reveal the effect of volatility index, accepted as international volatility indicator, on BRICS countries and Turkey stock markets. Within this context; the effect of volatility index, exchange rate, consumer confidence index and index of economic freedom on composite stock market index were analyzed by panel data analysis methods. According to the results of the analysis, it has been determined that the volatility index and exchange rate have a negative effect and the economic freedom index has a positive effect on the stock market index. No significant relationship has been found between the consumer confidence index and the stock market index. Keywords: VIX, Volatility Index, Volatility, BRICS Countries, Stock Markets JEL Classification: G15, F65, E44, G17 1 Prof. Dr., Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü, , Orcid: 0000-0002-1165-5884. 2 Araş. Gör., Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi İİBF İşletme Bölümü, , Orcid: 0000-0002-6771-7765 Makale Türü: Araştırma Makalesi – Geliş Tarihi: 31/03/2020 – Kabul Tarihi: 29/12/2020 DOI:10.17755/esosder.711955 Atıf için: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;20(77): 313-328 Ocak/January(2021) – Cilt/Volume:20 – Sayı/Issue:77 (313-328) 1. GĠRĠġ Hisse senedi yatırımcılarının yüksek getiri elde edebilmek için piyasalardaki volatiliteyi göz önüne alması gerekmektedir. Uluslararası finansal piyasalardaki volatiliteyi temsil eden en önemli göstergelerden biri de Chicago Opsiyon Borsasında (CBOE) oluşturulan volatilite endeksi (Volatility Index-VIX)„dir. Bu endeks piyasalardaki volatiliteyi kapsadığı ve dolayısıyla da gelecekteki risklerin öngörülerek yatırımdan kaçınmayı temsil ettiği için korku endeksi olarak da adlandırılmaktadır. Korku endeksi ABD piyasaları kapsamında hesaplanıyor olsa da sadece ABD değil, tüm dünya piyasaları için uluslararası volatilite göstergesi olarak kabul edilmekte ve yaygın olarak kullanılmaktadır. VIX‟in yükselmesi volatilitenin yaşandığını, ekonomik veya finansal açıdan belirsizliklerin olduğunu ve dolayısıyla küresel piyasalarda riskin arttığını göstermektedir. Küreselleşmeyle birlikte artan uluslararası finansal entegrasyon nedeniyle dünyanın herhangi bir yerinde yaşanan finansal kriz tüm ülkeleri etkileyebilmektedir. Büyük global krizlere bakıldığında ortak noktalardan birinin de piyasalarda artan volatilite ve azalan yatırımcı güveni olduğu görülmektedir. Bu yüzden dünya genelindeki tüm piyasalarda volatilite takibi yapılması büyük önem arz etmektedir (Sarıtaş ve Nazlıoğlu, 2019:543). Volatilite gelişmekte olan piyasaları büyük ölçüde etkilemektedir. Yatırımcı katılımını ve risk paylaşımını engelleyen volatilite yüksek sermaye maliyetlerine neden olmakta ve sermaye genişlemesine de engel olmaktadır. Bu nedenle yüksek volatilite zaten hassas yapıda olan gelişmekte olan piyasaların büyümesine engel olmaktadır (Ilgın ve Sarı,2018:250). Bu yüzden gelişmekte olan piyasaların volatiliteden nasıl etkilendiğini incelemek önemlidir. VIX endeksi özellikle gelişmekte olan ülke piyasaları tarafından takip edilmektedir (Öner,2019:141). Son yıllarda genç nüfus, zengin kaynaklar, yüksek doğrudan sermaye yatırımı, ucuz işgücü, düşük üretim maliyeti, yüksek büyüme hızı, artan ihracat ve milli gelir gibi faktörlerden dolayı öne çıkan gelişmekte olan bazı ülkeler dünya ekonomisine yön vermeye başlamıştır. Bu özelliklere sahip olan ülkeleri kapsayan, 2001 yılında Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin‟in içinde yer aldığı BRIC ülkeleri grubu, 2010 yılında Güney Afrika‟nın da eklenmesiyle birlikte BRICS olarak adlandırılmaya başlanmıştır. BRICS ülkeleri dünya genelinde en hızlı büyüyen yükselen ekonomiler olarak kabul edilmektedir (Ağır ve Yıldırım, 2015:41). BRICS ülkeleri Dünya üzerindeki toplam nüfusunun %42‟sini, toplam gelirin %23‟ünü ve yüzölçümünün %30‟unu oluşturmaktadır (euronews.com). Özellikle son yıllarda ekonomik göstergeler kapsamında öne çıkan BRICS ülkelerinin, küresel piyasalarda daha da çok öne çıkacağı, gelişmiş olan ülkelerle yarışacak duruma gelerek dünya ekonomisinin zirvesinde yer alan aktörlerden olacağı öngörülmektedir. Türkiye sosyoekonomik faktörler kapsamında BRICS ülkelerine yakın performans göstermesi nedeniyle bu ülke grubuna aday olabilecek bir statüde değerlendirilmektedir. Yapılan analizler ilgili göstergelerin birçoğu açısından Türkiye‟nin de BRICS ülkelerine dahil olabilecek seviyede olduğunu göstermektedir. Örneğin Battal ve Akan (2019) tarafından yapılan çalışmada Türkiye ve BRICS ülkeleri birçok ekonomik ve lojistik kriter açısından birlikte değerlendirilmiş, yapılan genel performans puanlamasına göre Türkiye bu ülkeler arasında 2.sırada yer almıştır. Literatürdeki birçok çalışmada BRICS ülkeleri ve Türkiye BRICS-T kısaltması altında birlikte değerlendirilmektedir. Bu çalışmada, korku endeksinde meydana gelen değişimin BRICS ülkeleri ve Türkiye‟deki hisse senedi piyasaları üzerinde yaratacağı etkinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Hisse senedi getirilerini etkileyeceği öngörülen faktörler olarak döviz kuru, tüketici güven endeksi ve özgürlük endeksi de kontrol değişkeni olarak analize dahil edilmiştir. 314 Ocak/January (...truncated)