Sanayi Tipi Domates Bitkisinde Su-Verim İlişkilerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma

ADÜ ZİRAAT DERG, 2021;18(1):59-64— doi: 10.25308/aduziraat.807070 Araştırma / Research Sanayi Tipi Domates Bitkisinde Su-Verim İlişkileri Üzerine Bir Araştırma Umut SUZAN*1 , Mehmet Ali UL1 , Hatice GÜRGÜLÜ1 1 2 , İbrahim DUMAN2 Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü, Bornova, İzmir Ege Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bahçe Bitkileri Bölümü, Bornova, İzmir Öz: Dünyada ve ülkemizde tatlı su kaynakları gün geçtikçe azalmaktadır. Sorunun çözümüne yönelik özellikle tarımsal üretimde suyu daha etkin kullanabilmek için çeşitli çalışmalar yapılmaktadır. Ülkemiz açısından önemli bir üretim alanına sahip olan sanayi domatesinde yapılan bu çalışma da bunlardan biridir. İzmir-Bornova koşullarında 2017 yılı yaz döneminde yürütülen çalışmada su-verim ilişkilerinin yanı sıra; bazı meyve kalite özellikleri, su kullanım randımanı ve sulama suyu kullanım randımanı değerlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Sulama suyu miktarının belirlenmesinde A-sınıfı buharlaşma kabından yararlanılmış ve I125, I100, I75 ve I50 (%125, %100, %75 ve %50) sulama konuları uygulanmıştır. Verim miktarı sırasıyla %125, %100, %75 ve %50 sulama konuları için 1939.94 kg/da, 1650.16 kg/da, 1528.80 kg/da ve 1409.10 kg/da olarak saptanmıştır. Buna karşılık kalite değerlerinde en yüksek değerler %50 sulama konusunda tespit edilmiştir. Bu konuda, titre edilebilir asitlik, suda çözünebilir kuru madde miktarı, meyve kuru ağırlığı ve meyve sertliği değerleri sırasıyla 3.52 mval/100, %6.20, 8.07 gr ve 4.15 N olarak elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, verim x kalite (briks) x randıman değeri ile çiftçiye ekonomik olarak daha çok gelir getireceği görüşünden hareketle, ele alınan sulama uygulamalarından I 75 ve I50 konusunun çiftçiler için daha avantajlı olacağı sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: A-sınıfı buharlaşma kabı, sulama, meyve kalitesi A Research On The Water-Yield Relationship In Proccessing Tomato Plants Abstract: The freshwater resources in the world including Turkey are decreasing day by day. In order to solve this problem, especially in agricultural production, various studies are being carried out to use the water more effectively. This study is conducted on processing tomato which has a significant production area in our country. It was carried out during the summer season in 2017 under the region conditions of İzmir-Bornova. The aim of the study is to determinate the water-yield relations, some fruit quality characteristics, water use efficiency and irrigation water use efficiency. Pan evaporation method was used to determine the amount of irrigation water. Irrigation treatments were applied as I125, I100, I75 and I50 (125%, 100%, 75% and 50%, respectively). Yields were determined as 1939.94 kg/da, 1650.16 kg/da, 1528.80 kg/da and 1409.10 kg/da for 125%, 100%, 75% and 50% irrigation treatments, respectively. On the other hand, the highest values in quality were determined in 50% irrigation treatment. These quality values are titratable acidity, water soluble dry matter content, fruit dry weight and fruit hardness values as 3.52 mval/100, 6.20%, 8.07 g, 4.15 N, respectively. According to these results, it is thought that I75 and I50 irrigation of treatments have more advantageous, because this treatment with the high yield x quality (briks) x efficiency value will have more income in tomato production for the farmers. Keywords: Class-A pan, irrigation, fruit quality GİRİŞ Türkiye’de yıllık kişi başına düşen kullanılabilir su miktarı 3 1,450 m ’tür ve bu değerin nüfus artışıyla birlikte daha da 3 düşeceği öngörülmektedir. Ayrıca 1,450 m değeri baz alındığında, Türkiye su azlığı yaşayan ülke konumundadır (DSİ, 2017). Bu durum su kaynaklarımızın verimli ve etkin bir şekilde kullanım zorunluluğunu ortaya koymaktadır. Açık alanda yapılan üretim koşullarında bitkinin iklim isteklerinin tam olarak sağlanabilmesi için yaz döneminde yetiştirilmesi gerekir. Ülkemizde yaz aylarının çoğunlukla kurak geçmesi ve su kaynaklarının istenilen düzeyde olmaması, sulamanın bilinçli olarak gerçekleştirilmesini zorunlu kılmaktadır (Balçın, 1994). Sanayi domatesinde karık ve damla sulama yöntemleri ile 4 farklı su düzeyinde su-verim ilişkilerinin incelendiği araştırmada; sulamalar deneme alanına kurulmuş olan buharlaşma kabında meydana gelen birikimli buharlaşma miktarı ölçülerek gerçekleştirilmiştir. Karık sulama için 60 mm, damla sulama için 30 mm olduğunda dört farklı pan katsayısı (kp) (0.35,  Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 0.70, 1.05, 1.4) ile çarpımından elde edilen sulama suyu miktarlarına göre sulamalar yapılmıştır. Konulara bağlı olarak 181.63-726.53 mm arasında değişen miktarlarda sulama suyu verilmiştir. Ortalama en yüksek verim damla sulama ile sulanmış olan ve en yüksek su miktarı uygulanan 1.4 konusunda 3538.4 kg/da olarak belirlenmiştir. Ortalama su kullanım randımanı değerleri damla sulama için 5.73, karık sulama için 6.125 kg/da/mm olarak tespit edilmiştir. *Sorumlu Yazar: Bu çalışma yüksek lisans tez ürünüdür ve Ege Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmiştir (Proje No: 2017-ZRF-021). Çalışmanın özeti 6. Uluslararası Katılımlı Toprak ve Su Kaynakları Kongresinde (12-14 Kasım 2019) bildiri kitabına basılmıştır. Geliş Tarihi: 12 Ekim 2020 Kabul Tarihi: 24 Mayıs 2021  ISSN 1304–7787  e-ISSN 2717-7084  2004–2021 59 Sanayi Tipi Domates Bitkisinde Su-Verim İlişkileri Üzerine Bir Araştırma Ortalama verim tepki faktörü (ky) damla için 0.386, karık için 0.119 olarak elde edilmiştir. Mevsimlik ortalama bitki su tüketim değerleri ise 387.37-851.78 mm arasında değişmiştir (Gürbüz, 2001). Gerek dünyada gerekse de ülkemizde tatlı su kaynaklarından yaşanan sorunlar nedeniyle tarımsal alanda kullanılan sudan daha etkin yararlanılabilmesi ve verilen su miktarlarına bağlı olarak değişen kalite parametrelerinin belirlenmesi amacıyla çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmalarda kullanılan yöntemlerden biri de A sınıfı buharlaşma kapları ile bitki su tüketimini ve buna bağlı olarak sulama suyu miktarlarının tahmin edilmesidir. Bu çalışma ile dünyada ve Türkiye’de büyük bir üretim potansiyeline sahip olan domates bitkisinin A sınıfı buharlaşma kabı kullanılarak uygulanan farklı sulama suyu düzeylerinde verim ve kalite parametrelerinde meydana gelen değişimler belirlenmeye çalışılmıştır. MATERYAL VE YÖNTEM Araştırma, 2017 yılı ilkbahar-yaz döneminde Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü’ne ait arazide yürütülmüştür. Deneme alanının eni 14 m, boyu 2 24.8 m, alanı ise yaklaşık 350 m olacak şekilde düzenlenmiştir. Deneme alanı 38° 27' kuzey enlemi, 27° 13' doğu boylamında ve denizden 28 m yükseklikte bulunmaktadır. Denemenin yürütüldüğü arazideki toprakların sulama yönünden önemli fiziksel özelliklerini belirlenmesi için 2017 yılında 90 cm’ye kadar toprak profili açılarak farklı katmanlardan (0-30, 30-60, 60-90 cm) 3 tekerrürlü bozulmuş ve bozulmamış toprak örnekleri alınmıştı (...truncated)