OKUL PSİKOLOJİK DANIŞMANLARINA GÖRE İLKOKULLARDAKİ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİNİN DURUMU VE SORUNLARI

® Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi Electronic Journal of Social Sciences ® Ekim/October(2020) - Cilt/Volume:19 - Sayı/Issue:76 www.esosder.org ISSN:1304-0278 (1673-1690) OKUL PSİKOLOJİK DANIŞMANLARINA GÖRE İLKOKULLARDAKİ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMA HİZMETLERİNİN DURUMU VE SORUNLARI THE STATE AND PROBLEMS OF PSYCHOLOGICAL COUNSELING AND GUIDANCE SERVICES IN PRIMARY SCHOOLS ACCORDING TO SCHOOL COUNSELORS Meliha TUZGÖL DOST1 Öz İlkokullardaki rehberlik hizmetleri eğitim sisteminin ayrılmaz bir bileşenidir. Eğitsel, kişisel, sosyal olarak çocukların tüm yönleriyle desteklenmesi ve gelişim görevlerini başarmasının sağlanması özellikle bu dönemde daha da önemlidir; çünkü yaşamın erken evrelerinin sağlıklı geçmesi bireylerin gelecekteki ruh sağlığının önemli bir belirleyicisidir. Bu araştırmada ilkokul düzeyinde çalışmakta olan okul psikolojik danışmanlarının rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin işlevinin ne olduğuna ilişkin görüşlerini; amaçlarına ulaşmalarını engelleyen faktörleri; yaşadıkları sorunları ve bu sorunların çözümüne ilişkin olarak ne gibi önerileri olduğunu saptamak amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu ilkokullarda “rehber öğretmen” kadrosunda çalışmakta olan 47’si kadın, 11’i erkek olmak üzere toplam 58 okul psikolojik danışmanı oluşturmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen, “İlkokullarda Rehberlik Hizmetleri ve Sorunları Anketi” adlı yarı yapılandırılmış anket soruları kullanılarak elde edilmiştir. Katılımcıların yanıtları nitel araştırma yöntemlerinden içerik analizi tekniği ile incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre okul psikolojik danışmanları ilkokuldaki rehberlik hizmetlerinin önleyici yönünün önemi üzerinde durmuş; ailelere konsültasyon yapmanın ve sınıf öğretmenleri ile ailenin işbirliğinin çok önemli olduğunu vurgulamışlardır. Aile, okul yönetimi ve öğretmen desteği yetersizliği, aşırı iş yükü, uygun olmayan rol ve görevlendirmeler, yetersiz fiziksel şartlar ve donanım eksikliğini ise yaşanan önemli sorunlar olarak belirtmişlerdir. Okul psikolojik danışmanlarının çözüm için getirdikleri öneriler de değerlendirilerek alan çalışanlarına çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: İlkokulda rehberlik hizmetleri, ilkokuldaki rehberlik hizmetlerinin sorunları, okul psikolojik danışmanlığı Abstract Counseling services in primary schools is an indispensable component of the education system. It is especially important for children to be supported in all manners –educative, personally and socially; it is equally important to enable them to complete developmental stages seamlessly because a healthy completion of early periods of life is an important indicator of individuals’ mental health in the future. In this study, the aim was to determine primary school counselors’ views on the function of psychological counseling and guidance services, and to determine their problems and their suggestions related to the solution to these problems. Study group consists of a total of 58 school counselors, 47 of which are women and 11 of which are men. Data were collected by using the questions in the semi-constructed questionnaire called “Survey for the Primary School Counseling Services and its Problems.” Answers of participants were examined by content analysis technique. According to the findings of the study, school counselors emphasized the importance of the preventive aspect of primary school counseling services; they also underlined that consultation with parents as well as parent and teacher collaboration are highly important. They indicated that the insufficient support from the family, the administration, and the teachers, overload at work, inappropriate roles and appointments, insufficient physical conditions and lack of proper equipment are important problems that they experience. Taking into consideration suggestions by the school counsellors, several suggestions were made. Keywords: Guidance services in primary school, problems of primary school guidance services, school psychological counseling 1 Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, , Orcid: 0000-0001-7852-6633 *Bu araştırma verileri araştırmacı tarafından Ekim-Kasım 2019 döneminde elde edilmiştir. Makale Türü: Araştırma Makalesi – Geliş Tarihi: 05/04/2020– Kabul Tarihi: 02/10/2020 DOI:10.17755/esosder.715029 Atıf için: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2020; 19(76):1673-1690 Ekim/October(2020) – Cilt/Volume:19 – Sayı/Issue:76 (1673-1690) 1. GİRİŞ Türkiye’de 1970-1971 öğretim yılında 23 okulda rehberlik programının resmen başlatılmasından (Tan ve Baloğlu, 2011) günümüze dek okullardaki psikolojik danışma ve rehberlik (PDR) hizmetleri gelişimini sürdürmüştür. İlköğretimde rehberlik hizmetleri ise gerek dünyada gerekse Türkiye’de ihmal edilmiş ve genellikle ortaöğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerine ağırlık verilmiştir. Bununla birlikte 1960’lı yıllarda dünyada, 1990’lı yıllarda da Türkiye’de ilköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin önemi artmıştır (Erkan, 1999). Eğitimin bu temel basamağında ilkokul psikolojik danışmanlarının okul personeli, veliler ve toplumla işbirliği içerisinde okul danışmanlığı programını uygulayarak çocuklara güvenli ve etkili bir öğrenme ortamı sağlanması konusunda önemli görevleri bulunmaktadır. İlkokul psikolojik danışmanları eğitim, önleme, erken tanı ve müdahale sağlayarak çocukların başarılı olmalarına, kariyer fırsatları hakkında bir anlayış geliştirmelerine ve karşılaştıkları sorunların çözümü için duygusal-sosyal beceriler geliştirmelerine yardımcı olmaktadırlar (ASCA, 2020b). İlkokul dönemindeki rehberlik hizmetlerinin diğer eğitim kademelerinden farklı olarak önemli karakteristik özellikleri vardır. Psikolojik danışmanın veli, öğretmen ve okul yönetimiyle birlikte çalışması bu kademede daha fazla öneme sahiptir. İlkokul dönemi, çocuğun öğretmenini model aldığı ve ondan önemli düzeyde etkilendiği bir dönemdir. İlkokul öğretmeni sınıfındaki çocuklarla sürekli birliktedir ve bu nedenle onlara ilişkin gözlemleri son derece değerlidir. Bu nedenledir ki ilkokulda rehberlik hizmetleri öğretmen merkezlidir; gelişimsel yaklaşıma dayanır; müfredatla bütünleşmiştir ve okul aile etkileşimi diğer eğitim kademelerine oranla daha fazladır. Gelişimsel yaklaşımda sınıf rehber öğretmeni, sorumlusu olduğu sınıfın gelişimine yönelik olarak rehberlik hizmetlerinden birinci derece sorumludur (Yeşilyaprak, 2013; 2015). İlkokul düzeyinde ayrıca, aile ile işbirliği içinde olunması ve ebeveyn tutumlarının okuldaki müdahalelerle tutarlı olması öğrenci davranışlarında kalıcı değişiklikler oluşturulması açısından kritik bir öneme sahiptir. İlkokullardaki PDR hizmetleri eğitimin ayrılmaz bir parçası durumunda olmasına rağmen bir takım sorunlar yaşanmaktadır. Bu sorunların ele alındığı araştırma sonuçlarından birinde ilkokulda görev yapan psikolojik danışmanların, yöneticilerden yeterince destek alamama, öğrenci sayısının fazlalığı, sınıf rehber öğretmenlerinin işbirliğinin yetersiz olması, farklı okullara yapılan görevlendirm (...truncated)