SAĞLIK OKURYAZARLIĞI İLE E-SAĞLIK HİZMET TÜKETİMİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İRDELENMESİ: E-NABIZ KULLANIMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi® Electronic Journal of Social Sciences® Ocak/January(2021) - Cilt/Volume:20 - Sayı/Issue:77 www.esosder.org ISSN:1304-0278 (240-254) SAĞLIK OKURYAZARLIĞI ĠLE E-SAĞLIK HĠZMET TÜKETĠMĠ ARASINDAKĠ ĠLĠġKĠNĠN ĠRDELENMESĠ: E-NABIZ KULLANIMI ÜZERĠNE BĠR ARAġTIRMA INVESTIGATION OF THE RELATIONSHIP BETWEEN HEALTH LITERACY AND EHEALTH SERVICE CONSUMPTION: A RESEARCH ON E-PULSE USAGE Fuat YALMAN1 - Yusuf ÖCEL2 Öz Bu çalışmanın temel amacı sağlık okuryazarlığı ile e-sağlık hizmet tüketimi arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırmanın evrenini Düzce ili oluşturmaktadır. Düzce il merkezinde ikamet eden ve e-sağlık hizmetlerini kullanan genç, orta ve ileri yaş grubu her bir birey, araştırma birimi olarak kabul edilmiştir. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 400 kişiden anket tekniği ile veriler elde edilmiştir. Toplanan verilere frekans, faktör ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. Faktör analizi sonuçlarına göre sağlık okuryazarlığı ile ilgili beş faktör ortaya çıkmıştır (sağlıkla ilgili bilgileri anlayabilme, sağlıklı yaşamaya önem verme, sağlıklı bir çevre oluşturabilme, sağlıkla ilgili kararları onaylayabilme, acil sağlık durumunu anlayabilme). E-nabız kullanımı ile ilgili iki faktör ortaya çıkmıştır (mevcut sağlık hizmetlerden faydalanma, geçmiş hizmet kayıtlarından faydalanma). Korelasyon analizi sonuçlarına göre sağlık okuryazarlığı ve e-nabız arasında en fazla korelasyona sahip boyutun sağlıkla ilgili bilgileri anlayabilme boyutu ile e-nabız kullanım boyutları arasında olduğu ortaya çıkmıştır. En düşük korelasyon ise acil sağlık hizmetlerini anlayabilme ile e-nabız kullanım boyutları arasında ortaya çıkmıştır. Anahtar kelimeler: Sağlık okuryazarlığı, e-sağlık tüketimi, e-nabız kullanımı Abstract The main purpose of this study is to examine the relationship between health literacy and e-healthcare consumption. The universe of the research is the province of Duzce. Each individual, from young, middle and older age group who lives in Duzce city center and uses e-health services has been accepted as a research unit. In the research, convenience sampling method was used. The data was obtained from 400 people with survey technique. Frequency, factor and correlation analyzes were applied to the data. According to the results of the factor analysis, five factors related to health literacy have emerged (to be able to understand the information about health, to care about healthy living, to create a healthy environment, to approve health-related decisions, to understand the state of emergency health). Two factors related to the use of e-pulse have emerged (benefiting from existing health services, using past service records). According to the results of the correlation analysis, the dimension with the highest correlation between health literacy and e-pulse emerged between the dimension of understanding health information and the use of e-pulse. The lowest correlation emerged between the understanding of emergency health services and e-pulse usage dimensions. Keywords: Health literacy, e-health consumption, e-pulse usage 1 Dr. Öğr. Üyesi, Düzce Üniversitesi, İşletme Fakültesi, Sağlık Yönetimi Bölümü, , Orcid: 0000-0002-1041-1837 2 Doç. Dr., Düzce Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İşletme Bölümü, , Orcid: 0000-0002-4555-7035 Makale Türü: Araştırma Makalesi – Geliş Tarihi: 30/04/2020 – Kabul Tarihi: 26/10/2020 DOI:10.17755/esosder.730331 Atıf için: Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 2021;20(77):240-254 Ocak/January(2021) – Cilt/Volume:20 – Sayı/Issue:77 (240-254) 1. GĠRĠġ Günümüzde tüketim mecrasının giderek internet ortamına kaymasıyla birlikte her sektör bu durumdan etkilenmektedir. Sağlık sektörü de sağlık ihtiyaçlarına daha hızlı ve etkin cevap verebilmek için internet üzerinden çeşitli hizmetler sunmaktadır. Özellikle insanların daha rahat seyahat edebilmeleri, internet alt yapısının dünyada giderek daha yaygın hale gelmesi, mobil uygulamalarının daha rahat kullanımı vb. nedenlerle sağlık bilgilerine ulaşım ihtiyacı da internet ortamında kendisini hissettirmiştir. Bu doğrultuda çeşitli e-sağlık hizmetleri ortaya çıkmıştır. E-nabız, MHRS (merkezi hekim randevu sitemi), Sağlık kurumlarının web sayfalarında verilen hizmetler, e-reçete, Tele-tıp örnek gösterilebilir. E-sağlık tıbbi bilişim, halk sağlığı ve iş dünyasının kesişimin de, internet ve teknolojiler ile sunulan veya geliştirilen sağlık hizmetlerine ve bilgilerine atıfta bulunan bir alandır. Daha geniş anlamıyla bu ifade, bilgi ve iletişim teknolojisini kullanarak sadece teknik bir gelişmeyi değil, aynı zamanda bir zihinsel durumu, bir düşünme biçimini, bir tutumu ve bir ağa bağlılığı, küresel düşünmeye yönelik sağlık hizmetlerini yerel, bölgesel ve dünya çapında iyileştirme taahhüdünü tanımlar (Eysenbach, 2001). E-sağlık uygulamaları ile hekim ve sağlık tüketicisi aynı bilgi ortamını paylaşmakta ve böylece sağlık tüketicisi de daha eğitimli hale gelerek daha bilgili olarak kabul edilmektedir (Anderson ve ark. 2003: 73). Bu doğrultuda sağlık tüketicilerinin sağlık okuryazarlık düzeyini arttırmada e-sağlık uygulamalarının etkisinin olduğu söylenebilir. İnternet ortamında sağlanan çeşitli e-hizmet uygulamaları ile hem işletme yönlü hem de tüketici yönlü bir takım faydalar ortaya çıkmıştır. Bu faydaların başında şüphesiz zaman ve maliyet tasarrufu gelmektedir. Her hangi bir mekân kısıtlaması olmadan sağlık çalışanlarının ve tüketicilerin geçmiş verilerine ve gelecek ile ilgili çıkarımlarına olanak sağlayacak e-sağlık dönüşümleri hastanedeki yığılmaların önüne de geçebilmektedir. İşletmeler ise sağlık kurumlarında işlemlerin azalmasına, etkili ve verimli süreçler oluşturulmasına, hastaların durumlarının daha iyi değerlendirilmesine olanak sağlamaktadır. E-sağlık dönüşümü ile tüketiciler geçmiş bilgilerini farklı hekimlerle paylaşabilmekte böylece gereksiz tahlil-tetkik istenmemektedir. Bu durumda çift taraflı fayda sağlanabilmektedir. Dünya’da e-sağlık uygulamalarının kullanımı üst gelir grubu ülkelerden orta-üst gelir grubu ülkelere doğru seyreden bir şekilde yaygınlaşmaktadır (Toygar, 2018: 119). E-sağlık tüketiminin faydaları bilinmekle birlikte ülke nüfusunun ne kadarının bu hizmetlerden faydalandığı da önem arz etmektedir. TÜİK’in yaptığı 2019 TÜİK Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre internetin kullanım amacı içerisinde sağlık ile ilgili bilgi aramanın yaklaşık %64’lük bir payının olduğu görülmektedir. 2007 yılında bu oranın %37 düzeylerinde olduğu görülmektedir (Yaşin ve Özen, 2011). E-nabız kullanımı istatistiğine bakıldığında Sağlık Bakanlığı’nın yaptığı açıklamaya göre 2019 yılı itibariyle e-nabız kullanıcı sayısı 9 milyona ulaşmıştır (Sağlık Bakanlığı, 2019a). 2017 yılında yapılan bir araştırmaya göre katılımcılarının %50’sinin e-nabız kişisel sağlık sistemini hiç duymadığı ve her on kişiden birinin kendisinin, ailesinin ya da akrabalarının yalnızca bu sisteme kayıtlı olduğu ve bu sistemi kullandıkları saptanmıştır (Demir, 2 (...truncated)