Müze Kavramı, Süleyman Saim Tekcan ve Imoga-İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi

STD 2020 ARALIK - SAYFA 83-99 e-ISSN 2149 - 6595 Müze Kavramı, Süleyman Saim Tekcan ve Imoga-İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi Prof. Dr. Bülent Salderay Arş. Gör. Dr. Zeynep Gönülay Çalımlı Makale Geliş Tarihi: 15.10.2020 Yayına Kabul Tarihi: 08.12.2020 Özet Bu araştırmada; müze kavramı ne olduğu ve bu kavram altında Süleyman Saim Tekcan ve onun kurduğu İMOGAİstanbul Grafik Sanatlar Müzesinin ne olduğu ele alınarak değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda: müze ve müzecilik kavramları, müze türleri, bu yapılanmalarında kişilerin rolleri, Süleyman Saim Tekcan ve IMOGA-İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi irdelenerek değerlendirilmiştir. Bu araştırma, nitel araştırma yöntemleri içerisinde değerlendirilen betimsel bir çalışmadır. Bu kapsam doğrultusunda; Süleyman Saim Tekcan ve IMOGA-İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi araştırma kapsamı içerisine alınmış diğer müze kuran sanatçı kökenli kişiler ve onların müzeleri ise araştırmanın dışında bırakılmışlardır. (1) Türkiye Cumhuriyeti’nde müze kavramı ve müzecilik faaliyetlerinin gelişmesinde ve sürdürülmesinde rol oynayan sanatçı kökenli kişilerin oldukça önem arz ettiği,(2) Süleyman Saim Tekcan’ın da bunlardan biri olduğu ve onun kurduğu İMOGA Grafik Sanatlar Müzesi’nin; sanatçıların üretmesine; toplumun orijinal eserlerle buluşmasına ve yaygın eğitim yoluyla da toplumun gelişmesine destek olduğu ve bu konuda gerçekleştirilmiş önemli bir örnek olduğu sonucuna varılabilir. Anahtar Kelimler: Müze, Müzecilik, Süleyman Saim Tekcan, Sanat, İMOGA-İstanbul Grafik Sanatlar Müzesi MUSEUM CONCEPT, SÜLEYMAN SAİM TEKCAN AND IMOGAİSTANBUL GRAPHIC ARTS MUSEUM Abstract In this study has been discussed what is museum concept and who is Süleyman Saim Tekcan under the concept and İMOGA-Istanbul Graphic Arts Museum which founded by him. In this way has been examined and evaluated the concepts of museum and museology, museum types, the roles of people in these structures, Süleyman Saim Tekcan and İMOGA-Istanbul Graphic Arts Museum. This research is a descriptive study which is evaluate within qualitative research methods. In line with this scope; Süleyman Saim Tekcan and İMOGA-Istanbul Graphic Arts Museum has been included. But other artists who founded a museum and their museums has not been included in the scope of the research. The results have been obtained in the study: (1) the artists (who founded a museum) played a very important role to development and maintenance of the concept of museums and museum activities in the Republic of Turkey. (2) Süleyman Saim Tekcan is one of them and İMOGA Graphic Arts Museum which founded by him is an important example in this subject and it supports to artists to product art works for the community to recognize to original artworks and to development of the society through non-formal education. Keywords: Museum, Museology, Süleyman Saim Tekcan, Art, İMOGA-Istanbul Graphic Arts Museum 82 Prof. Dr. Bülent Salderay. Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Temel Sanat Bilimleri Bölümü, Ankara. E-posta: ORCID: 0000 0002 8133 6192 Arş. Gör. Dr. Zeynep Gönülay Çalımlı. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü, Hatay. E-posta: ORCID: 0000 0002 7203 0546 83 Giriş Genel anlamda “Müze” kavramı; tarihi, bilimsel, sanatsal veya kültürel açıdan ilgi çekici nesnelerin depolandığı ve sergilendiği bir binayı kast etmektedir. Genel anlam yapısı içerisinde “Müze” kavramı her ne kadar böyle geçse de temelde, insanlığın ve çevresinin somut ve somut olmayan mirasını biriktiren, koruyan, muhafaza eden, araştıran, tanıtımını yapan, sergileyen, topluma ve gelişimine hizmet eden, kâr amacı gütmeyen, insanların keyif almak, eğitim vermek/almak, çalışma yapmak amacıyla ziyaret ettiği yapılandırılmış kalıcı bir kurumu ifade etmektedir. Bununla birlikte müzeler; bilimsel, kültürel, sanatsal, tarihsel olarak önem arz eden insan yapımı olan ve/veya olmayan tüm nesneleri toplayan, bakım ve korumasını yapan yapılandırılmış enstitülerdir (De Rojas ve Camarero, 2008; Classen, 2007; Falk ve Dierking, 2000; Bennett, 1995; Greenhill, 1992). Müzelerin sahip olduğu değişik kökenleri, değişime dayalı felsefeleri ve toplumla bağlantılı farklı rolleri vb. unsurları göz önüne alındığında, katı bir sınıflandırmaya sokulmaları pek mümkün görülmemektedir. Genelde bazı müze türleri özel bir izleyici kitlesine hitap eder. Örneğin: çocuklar, belirli topluluklar, üniversiteler veya okullar gibi. Bazı müzeler ise bulunulan şehir veya bölgenin, sahip olduğu coğrafi, ekonomik, stratejik, vb. niteliklerinden dolayı belirli sorumluluklara tabidirler (Hubard, 2014; Rentschler, 2007). Dünya genelindeki müzeler arasında ülke politikası, mevcut koşullar, ihtiyaç ve ülke gereksinimlerine göre şekillenmiş birçok müze yapısı da bulunmaktadır. Özellikle ülkelerin milliyetçi, dini veya politik değerlerini öncelikli olarak ele alındığı müzeler; ziyaretçilerine alışılmadık perspektifler sunarak, sanatsal, tarihi veya bilimsel koleksiyonların alternatif yorumlarla sunularını bu bağlamda zenginleştirebilmektedirler (Classen, 2007; Bennett, 1995). Müzelerin finansal yapıları, kaynakları da onların gruplandırılmasına yardımcı olabilmektedir. Özellikle istatistiksel çalışmalarda, finansman kaynaklarına göre (örneğin, eyalet, belediye, özel) müzelerin sınıflandırıldığı görülmektedir. Bununla yanı sıra; finansman kaynağına göre sınıflandırma, müze koleksiyonlarının gerçek karakterinin anlaşılmasında, bir anlam karmaşasının yaşanmasına da neden olabilmektedir. Ancak bu genel kanının aksine; istisnai bir şekilde; ulusal hükümet tarafından finanse edilen British Museum, Hermitage ve Louvre gibi kurumlar, ulusal müzeler, ayni zamanda olağanüstü uluslararası koleksiyonlara da sahip olabilmektedirler. Bunun yanı sıra; Avrupa kıtasında, kişiler tarafından finanse edilen, bir takım ulusal antika müzeleri gibi özel koleksiyonları sergileyen müzelerin 84 de var olduğu bilinmektedir (De Rojas ve Camarero, 2008; Kotler vd., 2008; Bennett, 1995). Bir diğer taraftan müzeler sınıflandırılırken, sahip oldukları koleksiyonların yapısı, özelliğine göre de sınıflandırılabilmektedirler. Her ne kadar müzelerin sahip oldukları koleksiyona göre analiz edilmeleri, ölçek ve kaliteye dayalı eşitsizlikleri göstermede yetersiz bir yöntem olsa da, bu durum uzmanlaşmış müzeleri ayırt etmede önemli bir değere sahiptir. Belirtilen bu yöntem içerisinde; müzelerin sahip oldukları koleksiyonlara vurgu yapması, bu tür müzelerin varoluş nedeni ile bire bir bağ kurarak hedef odaklı çalışmalarına neden olmaktadır (Rentschler, 2007; Luksetich ve Partridge, 1997; Falk ve Dierking, 1992). Yukarıda belirtilen etmenler ve kıstaslardan yola çıkarak müze yapıları ele alındığında; müzeler altı temel türe ayrılabilmektedir. Bunlar şu şekilde sıralanabilir: (1) genel, (2) doğa tarihi ve doğa bilimleri, (3) bilim ve teknoloji, (4) tarih, (5) sanat ve (6) sanal müzeler. Genel Müzeler (1): Genel yapı itibarı ile genel müzeler, bünyelerinde birden fazla konuda koleksiyon bulunduran (...truncated)