The Sister. The Draft Text by Karol Wojtyła

Wrocławski PRZEGLĄD Teologiczny 27 (2019) 1, 207–217 Wrocław Theological REVIEW Anna Kozłowska Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Wydział Nauk Humanistycznych ORCID: 0000-0001-7465-9316 Siostra – brulionowy tekst Karola Wojtyły The Sister. The Draft Text by Karol Wojtyła Abstract: The article concerns the short text The Sister by Karol Wojtyła. In documents of the Archives of the Metropolitan Curia in Cracow it was attached to the first version of the poem Redemption Seeking Your Form to Enter Man’s Anxiety. The aim of the article is to present this work, to describe the author’s emendations in the manuscript and to determine the status of the text. Finally, The Sister turns out to be not a version of the poem about Weronica, but rather a separate text, a draft on the same subject as the later poem Redemption Seeking Your Form… Keywords: Karol Wojtyła, The Sister, manuscript, draft, Redemption Seeking Your Form to Enter Man’s Anxiety Abstrakt: Artykuł dotyczy krótkiego tekstu Karola Wojtyły Siostra, który w dokumentach Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie został dołączony do pierwszej wersji poematu Odkupienie szuka Twego kształtu, by wejść w niepokój wszystkich ludzi. Celem pracy jest prezentacja tego utworu, opis autorskich poprawek widniejących w jego rękopisie oraz ustalenie jego statusu. Siostra okazuje się ostatecznie nie tyle wariantową redakcją poematu o Weronice, ile osobnym tekstem, szkicem na temat, który poeta podjął później w utworze Odkupienie szuka Twego kształtu... Słowa kluczowe: Karol Wojtyła, Siostra, rękopis, brulion, Odkupienie szuka Twego kształtu, by wejść w niepokój wszystkich ludzi DOI: 10.34839/wpt.2019.27.1.207-217 208 Anna Kozłowska 1. Rękopis i postać tekstu W zbiorach Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie znajdują się kopie1 dwóch rękopisów poematu Odkupienie szuka Twego kształtu, by wejść w niepokój wszystkich ludzi: wersji brulionowej z odmiankami tekstu (sygnatura AKKWD 14) oraz czystopisu ze stosunkowo niewieloma już poprawkami autora (sygnatura AKKWD 13). Do pierwszej redakcji utworu dołączona została również kopia krótkiego, półstronicowego tekstu zatytułowanego Siostra, opatrzonego tą samą sygnaturą archiwalną (AKKWD 14). Utwór, niewątpliwie pisany ręką Wojtyły, nie był nigdy publikowany i jest zupełnie nieznany czytelnikom. O jego istnieniu nie wie również większość badaczy jego twórczości, co niewątpliwie wynika z faktu, że nie wspominają o nim ani wydawcy utworów poety-papieża, ani świadkowie jego życia. Omawiany rękopis ma charakter brulionowy, nosi ślady wielu autorskich poprawek i skreśleń, częściowo nieczytelnych ze względu na bardzo niestaranne, drobne pismo i niską jakość kserokopii. Nie jest datowany. Numeracja wprowadzona przez osobę opracowującą zbiory archiwum (zapisana ołówkiem) włącza tekst do Odkupienie szuka Twego kształtu… – na górze strony widnieje cyfra 5, a w dolnym prawym rogu 36, podczas gdy pierwsza strona poematu nosi odpowiednio numery 7 2 i 37. Na samej górze strony można również dostrzec niewielką, ale wyraźną jedynkę, zapisaną piórem i prawdopodobnie ręką autora. Tak jak w większości autografów Wojtyły, na górze jednostronicowego rękopisu widnieją dopiski modlitewne, które mają tu postać taką samą jak na pierwszej stronie brulionowego wariantu Odkupienia…: w lewym górnym rogu poeta umieścił skrót „Amdg” (czyli: „Ad maiorem Dei gloriam”), a w rogu prawym – słowa „Totus Tuus ego sum” (AKKWD 14: 1). W wersji ostatecznej, po uwzględnieniu autorskich poprawek, tekst brzmi następująco3: 1 2 3 O ile mi wiadomo, losy samych rękopisów nie zostały ustalone. Jan Okoń w nocie edytorskiej do opracowanego przez siebie wydania wspomina wyraźnie o przechowywanych w Archiwum Kurii Krakowskiej oryginałach, a nie o kopiach (zob. Nota wydawcy, [w:] K. Wojtyła, Poezje, dramaty, szkice; Jan Paweł II, Tryptyk rzymski, wstęp: M. Skwarnicki, Kraków 2004, s. 588). Brak numeru 6 wynika być może z faktu, że karta z Siostrą była zapisana tylko po jednej stronie, choć trudno to jednoznacznie stwierdzić, dysponując jedynie kserokopią. Tekst przytaczam dokładnie w takiej postaci, jaką prezentuje rękopis. Zachowane zostały wszystkie jego własności interpunkcyjne i ortograficzne, a w miarę możliwości – także układ graficzny. 209 Siostra – brulionowy tekst Karola Wojtyły Amdg Totus Tuus ego sum Siostra Weronika Twarzy człowieka nie dość zapamiętać, trzeba wchłonąć, wchłania płótno zanurzone w cieczy pomieszanej z gorącym oddechem W taki sposób pozostają plamy o przenikliwej barwie, w taki sposób pozostaje znak i profil poprzez dzieje dusz osoba, osoba jest tutaj: 4 osoba jest bardziej milczeniem niż mową – /głosem, niż głosem , jest nagłym wybuchem krwi, ktora kroplami się wsącza w płótno i to właśnie jesteś Ty wpatruję się w Ciebie poprzez blask mych oczu, w ktorych nagle zalśniły łzy Łzy te lśniły z głębi tej ciemności, ktorą osoba w każdej chwili zaczyna być (AKKWD 14: 1) Oczywiście w przypadku brulionowego utworu o nieustalonym statusie (o czym jeszcze będzie mowa) wspomniana ostateczność może mieć charakter wyłącznie umowny. Widać to wyraźnie w szóstym wersie, w którym Wojtyła pozostawił dwa (zapisane równolegle bez skreślenia) warianty: „osoba jest bardziej milczeniem niż głosem” oraz „osoba jest bardziej milczeniem niż mową” (AKKWD 14: 1): Niemożność rozstrzygnięcia, którą wersję należy uznać za ostateczną, to raczej wyjątek w twórczości Wojtyły. Jego teksty, choć czasem przekształcane naprawdę radykalnie i poprawiane po wielekroć, najczęściej zdecydowanie zmierzały w stronę wersji finalnej. Oczywiście oba użyte tu leksemy wiążą się ze sferą języka i oba mogą stanowić kontekstowe antonimy milczenia, przy czym każdy z nich nieco inaczej profiluje tę relację: opozycja milczenie – mowa podkreśla aktywność/brak aktywności językowej rozumianej całościowo, zarówno jako tworzenie wypowiedzi, jak i w wymiarze czysto artykulacyjnym, 4 Na temat problemów z ustaleniem postaci tego wersu zob. niżej. 210 Anna Kozłowska natomiast w zestawieniu milczenia z głosem zaakcentowany zostaje przede wszystkim sam dźwięk. Nie jest również jasne, jak należy interpretować status nadpisanych nad kolejnym skreśleniem słów: „niż głosem”. Czy przejawia się tu decyzja o ostatecznym wyborze pierwszej z obecnych w rękopisie wersji, czyli swoiste jej wzmocnienie, przy którym autor zapomniał już usunąć pierwotny ślad swojego pomysłu („jest bardziej milczeniem niż głosem”), czy też zamiar powtórzenia porównawczej frazy „niż głosem”, być może rozwiniętej jeszcze w dalszej, skreślonej części wersu („jest bardziej milczeniem niż głosem, niż głosem <[…] każdą kroplą krwi> 5”)? A może mamy do czynienia po prostu ze zwykłą pomyłką? Nie sposób już chyba tego rozstrzygnąć6. 2. Autorskie poprawki w rękopisie Autograf Siostry zawiera wiele świadectw autorskich poprawek – niestety w dużej części nieczytelnych bądź przynajmniej trudnych do odczytania. Już w pierwszym wersie Wojtyła skreślił połączenie dwóch słów, z któr (...truncated)