Retoryka kryzysu jemeńskiego w oficjalnych komunikatach obu stron konfliktu w latach 2016-2019

ISSN: 2392-3113 Rhetoric of crisis Retoryka kryzysu 7 (1) 2020 EDITORS: AGNIESZKA KAMPKA, MARTA RZEPECKA MARCIN STYSZYŃSKI ZAKŁAD ARABISTYKI I ISLAMISTYKI UAM https://orcid.org/0000-0002-9500-7699 Retoryka kryzysu jemeńskiego w oficjalnych komunikatach obu stron konfliktu w latach 2016-2019 Rhetoric of the Yemen crisis in official communications from both parties in 2016-2019 Abstract Niniejszy artykuł dotyczy analizy i porównania środków retorycznych zawartych w oficjalnych oświadczeniach publikowanych w latach 2016-2019 przez strony zaangażowane w konflikt jemeński, który stanowi arenę rywalizacji politycznej, militarnej i gospodarczej między dwoma mocarstwami regionalnymi: Królestwem Arabii Saudyjskiej i Islamską Republiką Iranu. Zaprezentowane badania wskazują, że zarówno koalicja zbrojna pod przywództwem Arabii Saudyjskiej, jak i rebelianci jemeńscy wykorzystują rozgrywające się wydarzenia do budowy swojego pozytywnego wizerunku i potępienia przeciwnika. Zasadniczą rolę w tym kontekście odgrywają odpowiednie środki retoryczne kształtujące emocjonalny charakter przekazu wpływający na opinię publiczną i jej poparcie dla danej strony konfliktu. This paper offers a comparative analysis of statements made by the parties involved in the Yemen crisis – a forum for political, military, and economic rivalry between the Kingdom of Saudi Arabia and the Islamic Republic of Iran. This research shows that both the Saudi-led coalition and Yemeni insurgents exploit events to create a positive image and denounce the opponent. Rhetorical forms play an essential role in the situation, shaping the emotional appeal of the statements and affecting the support of public opinion. Key words retoryka, propaganda, kryzys, Jemen rhetoric, propaganda, crisis, Yemen License This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 international (CC BY 4.0). The content of the license is available at http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Received: 25 November 2019 | Accepted: 27 February 2020 DOI: https://doi.org.10.29107/rr2020.1.4 Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 7 (1) 2020, p. 61 MARCIN STYSZYŃSKI ZAKŁAD ARABISTYKI I ISLAMISTYKI UAM https://orcid.org/0000-0002-9500-7699 Retoryka kryzysu jemeńskiego w oficjalnych komunikatach obu stron konfliktu w latach 2016-2019 Wprowadzenie Niniejszy artykuł dotyczy analizy i porównania środków retorycznych zawartych w oficjalnych oświadczeniach publikowanych w latach 2016-2019 przez dwa obozy polityczne i militarne zaangażowane w konflikt jemeński: koalicji zbrojnej pod przywództwem Królestwa Arabii Saudyjskiej oraz rebeliantów Al-Huti wspieranych przez Islamską Republikę Iranu. Obie strony wykorzystują kontekst wydarzeń rozgrywających się w Jemenie do prezentacji określonego stanowiska politycznego emitowanego przez oficjalne kanały informacyjne lub czołowe bliskowschodnie media takie jak Al-Arabija i Al-Dżazira1, w tym renomowane serwisy BBC czy CNN posiadające wersje arabskojęzyczne trafiające do różnorodnego audytorium. Należy również zaznaczyć, że rebelianci jemeńscy korzystają zazwyczaj z własnych środków masowego przekazu, takich jak na przykład serwis informacyjny Al-Masira. Publikacje rebeliantów są także zamieszczane w proirańskich agencjach informacyjnych, jak na przykład Press TV, Al-Alam czy Al-Manar. Kryzys jemeński stanowi część specyficznej wojny hybrydowej rozgrywającej się między Arabią Saudyjską i Iranem. Oba państwa walczą o dominację polityczną, wojskową i gospodarczą w regionie. Wojna hybrydowa dotyczy prowadzenia konfliktu na terenie kraju sąsiedniego w celu wywarcia nacisku na przeciwnika bez konieczności angażowania znacznych sił wojskowych i bezpośredniego starcia skutkującego licznymi stratami. Wojna tego typu obejmuje zarówno wsparcie militarne i logistyczne dla określonych ugrupowań politycznych, jak i walkę cybernetyczną oraz zmasowaną kampanię propagandową i dezinformacyjną (Mumford 2013, 11-30). 1. W niniejszym artykule zastosowano spolszczoną transkrypcję języka arabskiego zaproponowaną przez Bogusława R. Zagórskiego i Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej (KSNG). Marcin Styszyński, Retoryka kryzysu jemeńskiego w oficjalnych komunikatach obu stron konfliktu... ● 61 Res Rhetorica, ISSN 2392-3113, 7 (1) 2020, p. 62 W przypadku Bliskiego Wschodu, zarówno monarchia saudyjska, jak ajatollahowie irańscy wykorzystują uwarunkowania społeczne i wyznaniowe w krajach ościennych do kontroli sytuacji wewnętrznej w danym państwie i narzucania swojej polityki. Przykładem mogą być nieustające spory polityczne w Libanie, gdzie toczy się rywalizacja między proirańskim, szyickim Hezbollahem i urzędem prezesa rady ministrów reprezentowanym przez sunnicki odłam islamu2. W ostatnich latach spór obejmował między innymi premiera Sada al-Haririego, który doświadczał nacisków ze strony Rijadu łącznie z domowym aresztem w trakcie pobytu w Królestwie w 2017 r., który miał zmusić go do zerwania współpracy z koalicyjnym Hezbollahem (Reuters 07.11.2017). Uwagę zwracają również napięcia i protesty społeczne w Iraku między proirańskimi partiami politycznymi i ugrupowaniami dążącymi do większej niezależności kraju i realizacji oczekiwań sunnickiej mniejszości zmarginalizowanej po upadku reżimu Saddama Husajna w 2003 r. Dramatyczna sytuacja rysuje się także od lat w przypadku konfliktu syryjskiego, który stał się areną walk o wpływy między Teheranem wspierającym autorytarne rządy Baszszara al-Asada i pozostałymi graczami w regionie popierającymi grupy rebelianckie wraz z radykalnymi grupami islamistycznymi. Wykorzystywanie społeczności szyickich do celów politycznych widać także w Bahrajnie, gdzie mniejszościowa sunnicka monarchia Hamada al-Chalifa zmaga się z działalnością partyzantki szyickiej Saraja al-Asztar (Brygady al-Asztar) odpowiedzialnej za ataki na patrole służb bezpieczeństwa i akcje sabotażowe przeciwko obiektom rządowym (Weiss 2019). W przypadku Jemenu, koalicja zbrojna pod przywództwem Arabii Saudyjskiej złożona z takich państw jak Zjednoczone Emiraty Arabskie, Egipt i Sudan podjęła interwencję zbrojną w 2015 r. po zajęciu stolicy kraju Sana przez oddziały rebelianckie z proirańskiego ugrupowania Ansar Allah (Stronnicy Allaha)3. Oficjalne władze jemeńskie wpierane przez Saudów i ich sojuszników zostały wyparte na południe kraju, gdzie utworzyły rząd z siedzibą w Adenie. O tragicznym bilansie 2. Zasadniczym podłożem sporu szyicko-sunnickiego była kwestia zwierzchnictwa nad rozrastającą się społecznością muzułmańską po śmierci proroka Mahometa w 632 r. Przykładem może być obecność rozmaitych frakcji uzurpujących sobie prawo do przewodzenia wiernym. Na czoło wysuwali się przyszli wyznawcy szyizmu związani ze stronnikami zięcia Mahometa, Alego Ibn Abi Taliba (zm. 661) określani w języku arabskim jako szi’at Ali (zwolennicy Alego). Ich przeciwnikami pozostawali stronnicy Kalifów Prawowiernych, Abu Bakra (zm. 634), Umara (zm. 644) i Usmana (zm. 656) uznawanych za wyłącznych sp (...truncated)