Mandatory Complementary Norms of Episcopal Conferences Regarding the Munus Docendi of the Church

Teologia pa s tor alna Wrocławski Przegląd Teologiczny 28 (2020) 2, 157–175 Wrocław Theological Review Jerzy Adamczyk Wyższe Seminarium Duchowne w Radomiu, Polska ORCID: 0000-0003-1415-7378 Normy komplementarne obligatoryjne konferencji episkopatów w zakresie munus docendi Kościoła Mandatory Complementary Norms of Episcopal Conferences Regarding the Munus Docendi of the Church Abstract: The purpose of the article is to present the issue of the use by the episcopal conferences of obligatory norms of the Code of Canon Law within the purview of the munus docendi of the Church. The Code obliges or enables episcopal conferences to issue norms complementary to the CCL, among others regarding the Magisterium of the Church. In three cases, the Code obliges episcopal conferences to make arrangements regarding the munus docendi of the Church (can. 772 § 2, 788 § 3, 831 § 2). The author presented and evaluated the provisions of selected episcopal conferences in the field of the teaching task of the Church. Key words: Magisterium of the Church, Code of Canon Law, particular law, Apostolic See, episcopal conference Abstr akt: Celem artykułu jest ukazanie zagadnienia wykorzystania przez konferencje episkopatów norm obligatoryjnych Kodeksu Prawa Kanonicznego w zakresie munus docendi Kościoła. Kodeks zobowiązuje albo umożliwia konferencjom biskupim wydanie norm komplementarnych do KPK m.in. w zakresie zadania nauczycielskiego Kościoła. W trzech przypadkach Kodeks zobowiązuje konferencje biskupie do wydania ustaleń w zakresie munus docendi Kościoła (kan. 772 § 2, 788 § 3, 831 § 2). Autor przedstawił i ocenił przepisy wybranych konferencji episkopatów w dziedzinie nauczycielskiego zadania Kościoła. Słowa kluczowe: nauczycielskie zadanie Kościoła, Kodeks Prawa Kanonicznego, prawo partykularne, Stolica Apostolska, konferencja episkopatu DOI: 10.34839/wpt.2020.28.2.157-175 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 158 Jerzy Adamczyk Wstęp O bjawienie Boże osiągnęło swój szczyt w Słowie, które stało się ciałem – Jezusie Chrystusie. Dlatego też przepowiadanie słowa Bożego jest głoszeniem Chrystusa i Jego zbawczego dzieła, będącego doskonałym wypełnieniem planu miłości Ojca. Jest to głoszenie Chrystusa żyjącego dzisiaj i zbawiającego człowieka we wspólnocie Kościoła. Przepowiadanie Ewangelii stanowi jeden z podstawowych przywilejów, obowiązków i zadań Kościoła, w którym uczestniczy – na miarę swoich możliwości – cały Lud Boży. Kościół żyje słowem Bożym, przechowuje je i strzeże, autorytatywnie tłumaczy, przekazuje je z pokolenia na pokolenie i dzieli się nim ze wszystkimi ludźmi1. W tym kierunku zmierzają przepisy prawa kościelnego, które władza kościelna wydawała na przestrzeni wieków, a które aktualny Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku umieszcza zasadniczo w swojej III księdze – munus docendi Kościoła. Kodeks zobowiązuje m.in. konferencje biskupie do wydania norm komplementarnych do konkretnych kanonów, chociażby w zakresie księgi III KPK Nauczycielskie zadanie Kościoła. W niniejszym artykule przedmiotem zainteresowania będą normy komplementarne obligatoryjne wybranych konferencji episkopatów w zakresie munus docendi Kościoła. Powstaje zatem kwestia: czy i jak zadanie postawione przed konferencjami biskupimi przez prawodawcę kodeksowego w zakresie wydania norm obowiązkowych komplementarnych objętych zakresem księgi III KPK wypełniły określone konferencje episkopatów? Czy dostosowały swoje dekrety do miejscowych warunków? Zasygnalizowanym problemom zostanie poświęcony niniejszy artykuł. Wydanie przepisów w przedmiocie przekazywania nauki chrześcijańskiej przez radio lub telewizję (kan. 772 § 2 – norma obligatoryjna) Pierwszą w kolejności normą obligatoryjną nakazującą konferencji episkopatu promulgowanie stosownych przepisów jest ta dotycząca kwestii wykładu nauki chrześcijańskiej przez radio lub telewizję. W kan. 772 § 2 ustawodawca 1 Zob. A. Scasso, La Chiesa e gli strumenti di comunicazione sociale. Sviluppi e prospettive nel 25° anniversario della promulgazione del Codice di Diritto Canonico, „Angelicum” 85 (2008), s. 115–116. Normy komplementarne obligatoryjne konferencji episkopatów… 159 nakazuje: „Gdy idzie o przekazywanie nauki chrześcijańskiej przez radio lub telewizję, należy zachować przepisy wydane przez Konferencję Episkopatu”2. Biskup diecezjalny będąc moderatorem całej posługi słowa Bożego w Kościele partykularnym, powinien również wydać przepisy dotyczące przepowiadania przez radio lub telewizję (dziś także przez Internet). Ponieważ jednak pole działania tych instrumentów łatwo wykracza poza granice terytorium diecezji, ustawodawca ustala, że „przekazywanie nauki chrześcijańskiej przez radio lub telewizję” przez wszystkich wiernych winno się opierać na normach konferencji episkopatu3. Prawodawca nie tyle uznaje kapitalne znaczenie środków komunikacji społecznej dla ewangelizacji, ile przede wszystkim fakt, że wywierają one wpływ wykraczający poza granice diecezji. Stąd właśnie konferencja episkopatu winna zareagować na żądanie normy kan. 772 § 2, która jest obowiązkowa4. Należy zauważyć, że kompetencje konferencji dotyczą „przekazywania nauki chrześcijańskiej”. Nie chodzi więc tylko o przepowiadanie czy katechezę, ale o ogólnie rozumianą posługę słowa Bożego przez radio i telewizję. Zasada ta powinna być interpretowana w powiązaniu z przepisami kan. 831 § 2, w którym stwierdza się, że regulując tę sprawę, należy rozróżniać między posługą duchownych i zakonników a posługą pozostałych wiernych. Powodem tego rozróżnienia jest fakt, że wierni, którzy nie są ani duchownymi, ani zakonnikami, w zasadzie nie narażają na szkodę Kościoła jako takiego ani jego autorytetu5. Konferencja Episkopatu Stanów Zjednoczonych w sprawie kan. 772 § 2 postanowiła: Norma uzupełniająca: Narodowa Konferencja Biskupów Katolickich, zgodnie z przepisami kanonu 772 § 2, niniejszym postanawia, że przy należytym uwzględnieniu norm kanonu 763, katolik, który regularnie wykłada doktrynę chrześcijańską w radiu lub telewizji, musi posiadać szczególne kwalifikacje dzięki swojej znajomości tematu, poprzez wyraźne przestrzeganie nauczania Magisterium oraz poprzez świadectwo swojego życia jako katolik. 2 3 4 5 Congregatio pro Episcopis, Direttorio per il ministero pastorale dei vescovi (22 febbraio 2004), nr 123, 139, Città del Vaticano 2004, tekst polski: Kongregacja do spraw Biskupów, Dyrektorium o pasterskiej posłudze biskupów „Apostolorum Successores”, Kielce 2005 (dalej: AS). A. Urru, La funzione di insegnare della Chiesa. Nella legislazione attuale, Rzym 2001, s. 86; por. J. Fuentes, Comentario al can. 772, [w:] Comentario exegético al Código de Derecho Canónico, A. Marzoa, J. Miras, R. Rodríguez-Ocaña (red.), Pamplona 2002, s. 130. A. Casaroli (Secretairerie d’Etat), Ai presidenti delle Conferenze Episcopali, „Communicationes” 15 (1983), nr 2, s. 138, nr 8. J. Fuentes, Comentario al can. 772, dz. cyt., s. 130. 160 Jerzy Adamczyk Musi uzyskać zgodę właściwego biskupa diecezjal (...truncated)