Kierunki rozwoju logistyki wyzwaniem dla edukacji w zakresie bezpieczeństwa i obronności

Danuta Kaźmierczak Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Kierunki rozwoju logistyki wyzwaniem dla edukacji w zakresie bezpieczeństwa i obronności Streszczenie System logistyki narodowej składa się z podsystemów: logistyki wojskowej i logistyki cywilnej. Należy wyodrębnić w nim również logistykę zarządzania kryzysowego. Obecnie rozwój technologiczny i zmiana uwarunkowań środowiska bezpieczeństwa prowadzą do integracji logistyki trzech wymienionych obszarów. Efektem ma być zwiększenie interoperacyjności elastyczności, wrażliwości, a także skuteczności reakcji na otoczenie zewnętrzne. To, w konsekwencji, oznacza zwiększony potencjał systemu narodowej logistyki. System edukacji, realizując zadania kształcenia kadr dla bezpieczeństwa i obronności, powinien uwzględnić potrzebę kształcenia logistyków posiadających wiedzę i umiejętności z zakresu logistyki wojskowej, zarządzania kryzysowego i cywilnej. Kombinacja, a raczej integracja programów, pozwoli kształcić logistyków odnoszących sukcesy na rynku pracy, a przede wszystkim profesjonalnie realizować zadania na rzecz bezpieczeństwa narodowego. Słowa kluczowe: system logistyki narodowej, integracja, współpraca cywilno-wojskowa, edukacja Obecnie rozwój technologiczny i zmiana uwarunkowań środowiska bezpieczeństwa prowadzą do integracji logistyki wojskowej i cywilnej. Tworzą one system logistyki narodowej1. Należy wyodrębnić w nim również logistykę zarządzania kryzysowego. Integracja i współdziałanie systemów logistyki wojskowej i cywilnej wymagają dostosowania i zsynchronizowania poszczególnych procesów, a w związku z tym uwzględnienia różnic i podobieństw tych systemów. 1 S. Dorobek, Wojskowy system logistyczny, „Logistyka” 2014, nr 6, s. 3174-3186. Studia Administracji i Bezpieczeństwa nr 6/2019 W NATO logistyka jest definiowana jako nauka o planowaniu i organizowaniu przepływów ludzi, materiałów i tzw. urządzeń logistycznych (usług) oraz utrzymaniu ich w gotowości do działań operacyjnych2. Zgodnie z definicją Eugeniusza Nowaka wojskowy system logistyczny to „organizacja wojskowa działająca zgodnie z zasadami sztuki wojennej oraz nauki o zarządzaniu, złożona z organów kierowania oraz jednostek i urządzeń logistycznych sprzężonych ze sobą relacjami, przeznaczona do organizowania i realizacji dostaw zaopatrzenia i świadczenia usług (specjalistycznych i gospodarczo-bytowych) dla wojsk”3. Stanisław Dorobek podkreśla, że zadaniem systemu logistycznego jest utrzymywanie ciągłości procesów logistycznych realizowanych na rzecz wojsk własnych i sojuszniczych4. Cel zabezpieczenia logistycznego wojsk uznaje się za osiągnięty, jeżeli niezbędne im zaopatrzenie i usługi zostaną zrealizowane w zaplanowanych ilościach, asortymencie, jakości, miejscu i czasie5. W rozważaniach należy również uwzględnić logistykę w sytuacjach kryzysowych, (stosunkowo nowy obszar badań) definiowaną jako: „dyscyplina naukowa, która tworzy całokształt systemowych rozwiązań niezbędnych do pełnego i racjonalnego zaspokajania potrzeb organom wykonawczym oraz zarządzającym bezpieczeństwem, uwzględniając możliwości ekonomiczne państwa, w zakresie koniecznym do szkolenia, osiągania i utrzymywania zdolności oraz gotowości bojowej na poziomie wymaganym do zapewnienia posiadanego bezpieczeństwa dla określonego podmiotu”6. Zadania logistyczne realizowane w ramach sytuacji kryzysowych obejmują przedsięwzięcia likwidacji: − nadzwyczajnych zagrożeń środowiska: klęsk żywiołowych i skutków rozwoju cywilizacyjnego (katastrofy, awarie), czy też zaniedbań 2 3 4 5 6 50 R. Milewski, T. Small, Ewolucja modeli zaopatrywania w logistycznych sieciach NATO, „Logistyka” 2014, nr 6, s. 895-897. E. Nowak, Logistyka w sytuacjach kryzysowych, Warszawa 2009. S. Dorobek, Wojskowy system logistyczny, „Logistyka” 2014, nr 6, s. 3174- 3186. Ibidem. A. Szymonik, Logistyka w sytuacjach kryzysowych, „Logistyka” 2011, nr 3, s. 2715-2726. Danuta Kaźmierczak, Kierunki rozwoju logistyki… człowieka (pożary, powodzie, epidemie, skażenia promieniotwórcze oraz chemiczne); − zagrożeń wewnętrznego bezpieczeństwa i porządku publicznego oraz ochrony granic (terroryzm, blokady dróg, nielegalne demonstracje, konflikty na tle etnicznym, masowa migracja); − skutków tzw. cyberterroryzmu (soft terrorism), działań mających na celu niszczenie bądź zniekształcanie informacji; − skutków kryzysu finansowego, który dotyka przedsiębiorstwa i inwestorów indywidualnych7. Logistyka cywilna może być definiowana jako system logistyczny zawierający sześć składowych: produkcja, transport, magazynowanie, środki transportu, park pojazdów, system komunikacji, których funkcjonowanie umożliwia realizację sekwencji dostawczej. W aspekcie dynamicznym logistyka jest sekwencją działań, sposobem postępowania i myślenia nakierowanym na wyposażenie człowieka w niezbędne mu dobra, zaś w aspekcie statycznym – łańcuchem albo raczej siecią działających obiektów8. Analiza podstawowych definicji i założeń logistyki wojskowej, logistyki w sytuacjach kryzysowych i logistyki cywilnej wskazuje, że główny cel jest ten sam: dostawa określonego produktu/zabezpieczenie, różnice zaś wynikają ze środowiska działania, a co się z tym wiąże, sposobu realizacji zadań i charakteru klienta. Jak zauważył Józef Okulewicz, realizacja procesów logistycznych, których skutkiem jest dostarczenie odbiorcy odpowiednich towarów, zależy od sposobu ich realizowania, technicznego przygotowania, jednak głównie od warunków technicznych i organizacyjnych, w których te procesy przebiegają. Warunkowanie jest konieczne w każdej dziedzinie działalności praktycznej, jest narzędziem pomocnym w efektywnym i skutecznym przygotowaniu działań operacyjnych9. Mathew Olson wskazuje raczej na podobieństwa niż różnice działań logistycznych w warunkach (środowisku) cywilnych i wojskowych (tabela 1). 7 8 9 Ibidem. J. Okulewicz, Struktura systemu logistycznego wynikająca z procesowego ujęcia logistyki, „Prace Naukowe Politechniki Warszawskiej” 2008, z. 64, „Transport”, s. 103-109. Ibidem. 51 Studia Administracji i Bezpieczeństwa nr 6/2019 innowacje technologiczne programowanie zapotrzebowania rozwój i nowe trendy na rynku identyfikacja zagrożeń i zachowań pracowników innowacje technologiczne programowanie zapotrzebowania zmiana środowiska walki REAGOWANIE Sektor cywilny identyfikacja upodobań i zachowań konsumenckich Sektor wojskowy Tabela 1. Działania logistyczne w środowisku cywilnym i wojskowym Źródło: M. C. Olson, Army Supply Chain Management: Trends and Parallels with Industry, 2010. To porównanie ma przekonać o możliwości łatwej interoperacyjności obu środowisk, gdzie rynek zamienimy na zagrożenia, a klienta na przeciwnika lub odwrotnie10. Współczesne środowisko kształtowane jest przez procesy tworzenia zależności globalnych pomiędzy gospodarkami poszczególnych państw. Procesy intensyfikacji stosunków ekonomicznych, politycznych i kulturowych o charakterze ponadnarodowym zmuszają przedsiębiorstwa i organizacje do współ (...truncated)