DOPUSZCZALNOŚĆ WYKORZYSTYWANIA WYNIKÓW BADAŃ GENETYCZNYCH PRZEZ ZAKŁADY UBEZPIECZEŃ W POLSCE

Received: 12.04.2020 Accepted: 23.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 313-329 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4288 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Wiktoria Wroniewska* Nr ORCID: 0000-0001-9674-5864 DOPUSZCZALNOŚĆ WYKORZYSTYWANIA WYNIKÓW BADAŃ GENETYCZNYCH PRZEZ ZAKŁADY UBEZPIECZEŃ W POLSCE ADMISSIBILITY OF GENETIC TESTING INFORMATION BY THE INSURANCE SECTOR IN POLAND Streszczenie: Postępujący progres cywilizacyjny doprowadził do wzmożonego zainteresowania społeczeństwa czynnikami wpływającymi na ukształtowanie natury człowieka, jego cech fizycznych, stanu zdrowia, predyspozycji intelektualnych, skłonności i upodobań. Określenie zapotrzebowania bądź zainteresowań poszczególnych grup czy narodowości napędza wszystkie gałęzie przemysłu, gospodarki, oferowanych usług. Szczegółowa wiedza o człowieku posiada obecnie istotne znaczenie – począwszy od nauk medycznych aż po sferę ekonomiczną czy handlową. W naturalny sposób implikuje także progres w obszarze genetyki oraz nauk pokrewnych. Uzyskanie informacji o anatomicznym profilu człowieka zyskało istotne znaczenie także w działalności ubezpieczeniowej. W niniejszym artykule omówione zostały warunki dopuszczalności wykorzystania wyników badań genetycznych dla oceny ryzyka ubezpieczeniowego w kontekście systemu polskiego prawodawstwa oraz czynniki wpływające na zainteresowanie zakładów ubezpieczeń profilem genetycznym człowieka, a także prognozowane skutki tak dalece idącej ingerencji w sferę prywatności jednostki. Słowa kluczowe: ochrona ubezpieczeniowa, badania genetyczne, bezpieczeństwo danych genetycznych, uprawnienia zakładów ubezpieczeń, dane genetyczne Summary: Human progress has led to a growing interest in factors shaping the human nature, physical features, tendencies. Determining the demands of particular nations or social groups influences all industry sectors, the economy, the goods. As this comprehensive sum of the human knowledge plays such a vital role in a modern world, the progress in the field mgr; doktorantka na IV roku studiów III stopnia na kierunku nauki o polityce (Wydział Nauk Społecznych) w Instytucie Politologii na Uniwersytecie Opolskim. Źródła finansowania publikacji: środki własne autorki; e-mail: * 314 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX of human genetics and other related sciences will also be accelerated. The wealth of knowledge positively impacts many aspects of life and various types of human activity such as healthcare, the economy, trade. It is evident that the ability to create a detailed analysis of each individual greatly affected the wider insurance sector. The following article will discuss the conditions of admissible use of genetic testing results by the insurance sector for the purpose of risk assessment in the context of the Polish legislative system; the factors contributing in an increased interest by the insurance companies in this new field and the predicted consequences arising from an extensive privacy interference of each person. Keywords: insurance cover, genetics research, genetic data protection, insurance regulatory law, genetic data WSTĘP Przedmiotem treści poruszanych przeze autorkę w niniejszym artykule są zagadnienia związane z uprawnieniem zakładów ubezpieczeń do zlecania wykonywania testów genetycznych osobom ubezpieczonym oraz potencjalnym kandydatom, tj. osobom zainteresowanym podpisaniem polisy ubezpieczeniowej, a także treści związane z przetwarzaniem i wykorzystaniem wyników tych testów przez ubezpieczycieli, uprawnienia do żądania ujawnienia wyników badań genetycznych przez zakłady ubezpieczeń i pozyskiwanie wyników tych badań bez zgody ubezpieczonego. Przedstawione zostaną również przyczyny wzrastającego zainteresowania ubezpieczycieli pozyskaniem wiedzy o danych genetycznych społeczeństwa oraz mogące wynikać stąd zagrożenia. We współczesnym świecie znaczenie testów genetycznych zaczyna odgrywać coraz większą rolę. Wyniki takich badań są istotne z punktu widzenia ochrony zdrowia, diagnozowania jednostek chorobotwórczych oraz zapobiegania rozwojowi chorób. Istnieje jednak szereg instytucji, dla których wiedza o stanie zdrowia oraz predyspozycjach genetycznych społeczeństwa może mieć istotne znaczenie. W kręgu ww. podmiotów znajdują się m.in. instytucje bankowe, towarzystwa ubezpieczeniowe, zakłady pracy, policja, siły zbrojne. Ujawnienie danych genetycznych może posłużyć im do określenia ryzyka ponoszonego w swojej działalności w związku z podejmowaniem współpracy z osobami występującymi w charakterze: kredytobiorcy, ubezpieczonego, osoby ubiegającej się o pracę, funkcjonariusza służb umundurowanych, osoby aplikującej do przystąpienia bądź pełniącej już służbę wojskową. Przedmiot rozważań niniejszego artykułu zostanie zawężony do omówienia dopuszczalności wykorzystania wyników badań genetycznych przez towarzystwa ubezpieczeniowe oraz wpływu tych informacji na kształtowanie pozycji osoby ubiegającej się o uzyskanie ochrony ubezpieczeniowej bądź taką ochroną objętej. WIKTORIA WRONIEWSKA, DOPUSZCZALNOŚĆ WYKORZYSTYWANIA WYNIKÓW... 315 ZNACZENIE INFORMACJI MEDYCZNEJ W DZIAŁALNOŚCI UBEZPIECZENIOWEJ Podstawowymi kryteriami ustalenia warunków polisy ubezpieczeniowej oraz obliczenia wysokości stawki bazowej należnej ubezpieczycielowi są m.in. określenie rodzaju polisy oraz jej przeznaczenia, wiek potencjalnego ubezpieczonego, stan zdrowia, wykonywany zawód, suma ubezpieczenia, a także prawdopodobieństwo wystąpienia określonych schorzeń w przyszłości. Uzyskanie tych danych umożliwia oszacowanie ryzyka, jakie ponosi zakład ubezpieczeń poprzez zobowiązanie się do wypłaty odszkodowania w przypadku wystąpienia zdarzenia objętego polisą1. Ma to na celu zbilansowanie kosztów ponoszonych przez ubezpieczonego w związku z podpisaniem umowy ubezpieczeniowej oraz zobowiązań po stronie ubezpieczyciela, związanych z ewentualną koniecznością wypłaty rekompensaty2. Dla dokładnej oceny stanu i sytuacji ubezpieczonego konieczne jest przeprowadzenie wywiadu przez przedstawiciela zakładu ubezpieczeń, a także wypełnienie kwestionariusza bądź ankiety. Potencjalny ubezpieczony może również złożyć oświadczenie o stanie zdrowia, a także przedłożyć posiadaną dokumentację medyczną (zawierającą np. wyniki wykonanych badań, karty wypisowe, karty leczenia ambulatoryjnego, opinię lekarza prowadzącego, zaświadczenia lekarskie)3. Istnieją jednak kwestie, których jednoznaczne wskazanie w ankiecie bądź ujawnienie podczas wywiadu osobistego jest znacznie utrudnione lub też niemożliwe. Mowa tu przede wszystkim o chorobach, o których ubezpieczony nie posiada wiedzy, jak również o schorzeniach, które z dużym prawdopodobieństwem mogą wystąpić u niego w przyszłości. Ustalenie opisanych przypadłości czy zaburzeń byłoby z pewnością możliwe dzięki przeprowadzeniu specjalistycznych badań medycznych, w tym testów genetycznych, które pozwalają nie tylko na ustalenie aktualnego stanu z (...truncated)