STOSOWANIE PRZEPISÓW O ADMINISTRACYJNYCH KARACH PIENIĘŻNYCH DO OPŁAT PODWYŻSZONEJ I DODATKOWEJ UREGULOWANYCH PRAWEM GEOLOGICZNYM I GÓRNICZYM

Received: 25.02.2020 Accepted: 17.06.2020 Published: 30.09.2020 Roczniki Administracji i Prawa Annuals of The Administration and Law 2020, XX, z. 3: s. 167-180 ISSN: 1644-9126 DOI: 10.5604/01.3001.0014.4241 https://rocznikiadministracjiiprawa.publisherspanel.com Gabriel Radecki* Nr ORCID: 0000-0003-1311-5635 STOSOWANIE PRZEPISÓW O ADMINISTRACYJNYCH KARACH PIENIĘŻNYCH DO OPŁAT PODWYŻSZONEJ I DODATKOWEJ UREGULOWANYCH PRAWEM GEOLOGICZNYM I GÓRNICZYM APPLICATION OF REGULATION ON ADMINISTRATIVE FINANCIAL PENALTIES TO INCREASED FEE AND ADDITIONAL FEE GOVERNED BY THE GEOLOGICAL AND MINING LAW Streszczenie: Dział IVa ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego dotyczy administracyjnych kar pieniężnych, wprowadzając generalne zasady w tym przedmiocie. Autor rozważa możliwość i zakres stosowania tych zasad odnośnie do tych opłat uregulowanych ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze, które są sankcjami administracyjnymi do opłat podwyższonej i dodatkowej. Opłata podwyższona jest wymierzana za działalność prowadzoną bez wymaganej koncesji, natomiast opłata dodatkowa za działalność wykonywaną z rażącym naruszeniem określonych w niej warunków. Autor doszedł do wniosku, że wpływ przepisów działu IVa na prawny status tych opłat jest nieznaczny i niesatysfakcjonujący. Słowa kluczowe: administracyjna kara pieniężna, opłata podwyższona, opłata dodatkowa, sankcja administracyjna, odpowiedzialność administracyjna Summary: Section IVa of the act of 14 June 1960 – Code of Administrative Procedure refers to administrative financial penalties, introducing some general rules in that subject. Author considers possibility and scope of application of the rules to that fees governed by the act dr; Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Prawa i Administracji, Instytut Nauk Prawnych. Źródła finansowania publikacji: środki własne autora; e-mail: e mail: * 168 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. ROK XX of 9 June 2011 – Geological and Mining Law, which are administrative sanctions, namely to increased fee and additional fee. The increased fee is applicable to activity carried out without the required concession, whereas the increased fee is charged for activity performed in flagrant violation of the conditions determined in the concession. The author came to the conclusion that an impact of the provisions of section IVa on the legal status of the fees was minimal and unsatisfactory. Keywords: administrative financial penalty, increased fee, additional fee, administrative sanction, administrative liability I Z dniem 1 czerwca 2017 r. dodano do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego1 rozdział IVa „Administracyjne kary pieniężne”2, obejmujący przepisy od art. 189a do art. 189k, normujące kolejno: zakres ich zastosowania, definicję administracyjnej kary pieniężnej, zasadę stosowania ustawy względniejszej, dyrektywy wymiaru kar, wyłącznie karalności w przypadku siły wyższej, odstąpienie od nałożenia kary, przedawnienie oraz rozwiązania ulgowe. Wskazane przepisy mają usunąć podnoszone od dawna w literaturze i w orzecznictwie braki systemowe3 dotyczące rozpatrywanych kar, będących, według określenia użytego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt SK 6/124, sankcjami administracyjnymi za naruszenie prawa administracyjnego. Przywołany wyrok uznany został za przełom w postrzeganiu odpowiedzialności z tytułu tych kar5, a zarazem podsumowanie dotychczasowego dorobku doktryny i judykatury, który doprowadził do określenia systemowych zasad nakładania i wymierzenia kar w rozdziale IVa k.p.a.6 Trybunał Konstytucyjny ustanowił w nim minimalny standard polegający na możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności w przypadku, gdy naruszenie obowiązku było następstwem okoliczności, za które dany podmiot nie ponosi odpowiedzialności (działanie siły wyższej, stan wyższej konieczności, działanie osób trzecich, za które on nie odpowiada). Opowiedział się przeciwko odpowiedzialności czysto obiektywnej, całkowicie oderwanej od winy sprawcy. Dz.U. z 2016 r., poz. 23, ze zm., obecnie Dz.U. z 2020 r., poz. 256, ze zm., dalej: k.p.a. Nowelizację przeprowadzono ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935) – zob. np. W. Piątek, Kodeks postępowania administracyjnego w świetle ustawy nowelizującej z dnia 7 kwietnia 2017 r. – ogólna charakterystyka zmian, „Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego” 2017, nr 5, s. 22 i nast. 3 Por. Ł. Sadkowski, Zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego, Warszawa 2017, s. 119. 4 Dz.U. poz. 926, OTK-A 2014, nr 7, poz. 68. 5 W. Radecki, Odpowiedzialność za przestępstwa, wykroczenia i delikty administracyjne w prawie polskim, czeskim i słowackim, „Prokuratura i Prawo” 2017, nr 10, s. 34-35. 6 W. Sawczyn [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System prawa administracyjnego. Prawo procesowe administracyjne, tom 9, Warszawa 2017, s.411-412. Ze względu na ograniczone ramy opracowania przywołano w nim głównie literaturę uwzględniającą unormowania działu IVa k.p.a. 1 2 GABRIEL RADECKI, STOSOWANIE PRZEPISÓW O ADMINISTRACYJNYCH... 169 Przepisy działu VIa k.p.a. niewątpliwie subiektywizują odpowiedzialność administracyjną7, łagodząc jej rygoryzm i wyłączając automatyzm poprzez wzbogacenie jej przesłanek o element zawinienia8. Mają one bowiem charakter materialnoprawny, mimo że są zamieszczone w ustawie procesowej, gdyż określają istotę kar i reguły ich wymierzania, podobnie jak przepisy części ogólnej Kodeksu karnego9 odnośnie do kar kryminalnych10. Wzorują się zresztą wyraźnie na modelu odpowiedzialności karnej, przejmując np. zasadę stosowania ustawy względniejszej11. Nadały przez to normatywny kształt koncepcji zakładającej stosowanie w rozpatrywanej materii standardów ochrony praw jednostki wypracowanych na gruncie prawa karnego12. Tego rodzaju funkcja ochronna musi być niewątpliwie uwzględniania podczas wykładni rozpatrywanych unormowań, która powinna zmierzać do realizacji tak postawionego celu13. II Przepisy działu IVa k.p.a. ujednolicają i uporządkowują system administracyjnych kar pieniężnych jedynie w sposób cząstkowy, nie całościowy14. Odgrywają one mianowicie rolę wyłącznie subsydiarną15 czy też uzupełniającą16. Wynika to z art. 189a § 2 k.p.a, zgodnie z którym nie stosuje się ich w przypadku uregulowania w przepiP. Iżycki, Wpływ nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego na instytucję materialnych kar administracyjnych, „Administracja. Teoria – Dydaktyka – Praktyka” 2017, nr 3, s. 169. 8 Ł. Sadkowski, Zmiany..., s. 125-126. 9 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r., Dz.U. z 2019 r., poz. 1950, ze zm. 10 T. Bąkowski, Zasady nakładania kary administracyjnej i udzielania ulg w jej wykonaniu według projektu nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, „Gdańskie Studia Prawnicze” 2017, tom XXXVII, s. 381; W. Sawczyn [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wr (...truncated)