Psalter and Prayer

Biblist yk a Wrocławski Przegląd Teologiczny 29 (2021) 1, 7–28 Wrocław Theological Review Matteo Crimella Facoltà Teologica dell’Italia Settentrionale, Włochy ORCID: 0000-0002-0425-3211 Psałterz i modlitwa Psalter and Prayer Abstr act: Over twenty-five years the paradigm of the study of the psalms has changed: we have evolved from the study of individual compositions considered in isolation to the study of the Psalter as a book. The new perspective (called “holistic” or “canonical”) cannot be confined to university classrooms but can find its way to the practice of prayer, in particular in the Liturgy of the Hours. It is proposed to pray the psalms in their order, thus retracing the arrangement of the Psalter: from lamentation to praise, from supplication to thanksgiving, from the kingship of David to the kingship of God. It is also proposed to rediscover the three characteristics of the psalms: poetry, prayer and song. Singing, the use of voice, engages the body in prayer; it highlights not only the character of the human response to God’s call, but also the anthropological participation in the salvific event. The poetic word – prayed and sung – becomes a participant in the prerogatives of the divine Word. Finally, a few contiguous psalms are examined: Ps 120–124, Ps 111–112, and Ps 150 which closes the Psalter. Keywords: Psalter, Psalm 111, Psalm 112, Psalm 120, Psalm 121, Psalm 122, Psalm 123, Psalm 124, Psalm 150, Liturgy of the Hours Abstr akt: W ostatnich 25 latach zmienił się paradygmat badań nad psalmami: nastąpiło przejście od studium poszczególnych utworów, rozważanych oddzielnie, do studium Psałterza jako księgi. To nowe podejście (zwane „holistycznym” lub „kanonicznym”) nie może ograniczać się do sal uniwersyteckich, lecz powinno znaleźć swoje miejsce w praktyce modlitwy, zwłaszcza w Liturgii Godzin. Artykuł stanowi propozycję, aby modlić się psalmami zgodnie z ich kolejnością, odtwarzając w ten sposób bieg Psałterza: od lamentacji do uwielbienia, od błagania do dziękczynienia, od królowania Dawida do królowania Boga. Jest również sugestią, aby odkryć na nowo trzy cechy psalmów: poezję, modlitwę i śpiew. Śpiew, wykonywany przy pomocy głosu, wskazuje na wykorzystanie ciała podczas modlitwy – podkreśla ono nie tylko charakter ludzkiej odpowiedzi na Boże wezwanie, ale także uwypukla antropologiczny udział w wydarzeniu zbawczym. Słowo liryczne, które staje się modlitwą i śpiewem, DOI: 10.34839/wpt.2021.29.1.7-28 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 8 Matteo Crimella uczestniczy w przywilejach Słowa Bożego. Na koniec poddano analizie kilka psalmów sąsiadujących: Ps 120–124, Ps 111–112 i Ps 150, który zamyka Psałterz. Słowa kluczowe: Psałterz, Psalm 111, Psalm 112, Psalm 120, Psalm 121, Psalm 122, Psalm 123, Psalm 124, Psalm 150, Liturgia Godzin Zmiana paradygmatu W ostatnich 25 latach badania nad psalmami uległy znaczącej przemianie. W sposób dobitny wyraził to Millard, mówiąc, że nastąpiło przejście „od egzegezy psalmów do egzegezy Psałterza” 1. Chodzi tu o systematyczny rozwój intuicji, które pojawiały się już w XIX wieku, ale dopiero od kilku lat determinują egzegezę. Delitzsch, pionier takiego całościowego podejścia do Psałterza, odkrył, że zawiera on pewne zabiegi literackie, które nazwał „analogicznymi” ze względu na to, że są oparte na rabinicznej zasadzie analogii, czyli słownej zgodności zachodzącej pomiędzy poszczególnymi fragmentami Biblii, tzw. concatenatio2. Niemiecki uczony wykazał, że cały Psałterz charakteryzuje się powiązaniem sąsiadujących ze sobą psalmów. Takie połączenie występuje pomiędzy wyraże niami krańcowymi (początek jednego psalmu i koniec następnego), środkowy mi (koniec jednego psalmu i początek następnego), początkowymi (początek obu psalmów) i końcowymi (koniec obu psalmów). Wystarczy przyjrzeć się początkowi Psałterza, aby zobaczyć, jak stosowano powyższe zabiegi literackie. Psalm 1 rozpoczyna się makaryzmem („Błogosławiony [‎‫ ]אַ ְׁש ֵרי‬człowiek”, w. 1), podczas gdy Psalm 2 makaryzmem się kończy („Błogosławieni [‎‫ ]אַ ְׁש ֵרי‬wszyscy, którzy chronią się w Nim”, w. 12); Ps 1 opisuje błogosławionego człowieka jako tego, który „wyszeptuje [‫ ]יֶהְ ּגֶה‬Jego [Pana] Prawo dniem i nocą” (w. 2), 1 2 Zob. M. Millard, Von der Psalmenexegese zur Psalterexegese. Anmerkungen zum Neuansatz von Frank-Lothar Hossfeld und Erich Zenger, „Biblical Interpretation” 4 (1996), s. 311–328. W swej krytyce dzieł Hossfelda i Zengera Millard stwierdza: Das Programm der kontextuellen Auslegung der Psalmen beschränkt sich in der vorliegenden Neukommentierung nun keineswegs auf den Textbereich des Psalters: Ein Kennzeichen der in diesem Kommentar vorliegenden Psalmenexegese ist ein programmatisches Interesse, das mit dem Begriff der kanonischen Auslegung gekennzeichnet werden kann (s. 312). Zob. F. Delitzsch, Symbolæ ad Psalmos illustrandos isagogicæ, Lipsiæ 1846, s. 35–72. Egzegeta podkreśla, że układ psalmów nie odzwierciedla porządku chronologicznego, lecz ma charakter literacki: Quodsi Psalterium ad temporum ordinem dispositum non est nec tamen pro credibili sumendum, Psalmos inconsulte, prout se offerebant, coacervatos esse, quaeritur, quanam ratione compositi sint et qualem ordinem non chronologicum, sed realem exhibeant (s. 36). Psałterz i modlitwa 9 podczas gdy w Ps 2 odwrotnie, to „narody szeptają [‎‫ ]יֶהְ ּגּו‬na próżno” (w. 1). W Ps 3 modlący się stwierdza: „Położyłem się i zasnąłem [‎‫”]ׁשָ ַכבְ ִּתי ו ִָאיׁשָ ָנה‬ (w. 6). Ten sam obraz powraca pod koniec Ps 4: „Spokojnie kładę się i zasypiam [‎‫( ”]אֶ ְׁשּכְ בָ ה וְ ִאיׁשָ ן‬w. 9). Idąc dalej, znajdujemy cały szereg powiązań, które łączą każdy psalm z następnym3. Można zatem przypuszczać, że kolejność psalmów nie jest przypadkowa; przeciwnie, jest dobrze przemyślana i odpowiada skrupulatnie zaprojektowanemu planowi redakcyjnemu i teologicznemu. Wydaje się, że intuicja Delitzscha stanowi odpowiedź na pytanie rodzące się w umysłach ludzi już od wieków. Augustyn, prawdopodobnie największy komentator psalmów w starożytności, odnosząc się do ostatecznej kompozycji Psałterza, stwierdza: Ordo psalmorum, qui mihi magni sacramenti videtur continere secretum nondum mihi fuerit revelatus, to znaczy: „Moim zdaniem uporządkowanie psalmów zawiera wielką tajemnicę – sekret, który nie został mi jeszcze objawiony”4. Można zatem odnieść wrażenie, że biskup z Hippony przeczuwa, iż w Psałterzu jest do odkrycia pewien porządek, który odgrywa ważną rolę w zrozumieniu psalmów, chociaż przyznaje, że sam jeszcze go nie znalazł. Grzegorz z Nyssy jest jedynym Ojcem Kościoła, który poważnie potraktował kanoniczny podział Psałterza na pięć ksiąg5. Według niego celem Psałterza jest prowadzenie człowieka do duchowej doskonałości. W związku z tym pięć ksiąg to pięć etapów, które wyznaczają rytm w duchowej wędrówce do otrzymania błogosławieństwa. Psalmy nie podążają za chronologią historii biblijnej, lecz są ułożone według innego kryterium. Nysseńczyk przywołuje metaforę rzeźbiarza, który dąży do n (...truncated)