Son of God calls to conversion (Rev 2, 18-29)

WROCŁAWSKI PRZEGLĄD TEOLOGICZNY 22 (2014) nr 2 Ks. Jan K linkowski* SYN BOŻY WZYWA DO NAWRÓCENIA (Ap 2, 18-29) Wczytując się w listy do siedmiu Kościołów1, powoli, poprzez kolejne odsłony, poznajemy Tego, który czuwa nad wspólnotą wszystkich wierzących, ponieważ siódemka wyraża pełnię. W utworze literackim siódemka stała się wspaniałą formą do zastosowania budowy koncentrycznej, gdzie główna prawda jest objawiona w centrum kompozycyjnym całości, a więc części czwartej, w niniejszej kompozycji jest to List do Kościoła w Tiatyrze. Można zatem pokusić się o odkrywanie objawienia Bożego, czytając listy parami, w kierunku centrum, byłyby to zatem pary listów Kościołów w: Efezie i Laodycei, Smyrnie i Filadelfii, Pergamonie i Sardes i ostatnim jest list do Kościoła w Tiatyrze2 . Jest godne uwagi, że stan pierwszego i ostatniego z siedmiu Kościołów, Efezu i Laodycei, wydaje się najgorszy. Pozostałe w zasadzie trwają w wierności, choć czynią ustępstwa wobec kultury i religijności pogańskiej. Para Kościołów w Smyrnie i Filadelfii wydaje się być w stosunkowo najlepszym stanie i nie wymaga nagany 3. W symbolice astralnej pojawia się siedem gwiazd: Słońce, Księżyc (traktowany jako gwiazda), Mars, Merkury, * Ks. dr hab. Jan Klinkowski – profesor nadzwyczajny na Papieskim Wydziale Teologicznym we Wrocławiu. 1 Niniejszy artykuł poszerza i koryguje treści zaprezentowane przeze mnie w opracowaniu: Miasta Kościołów Apokalipsy, Wrocław 2011, s. 68–73. 2 Godnym zauważenia jest zmiana literacka zachodząca właśnie od Listu do Kościoła w Tiatyrze. Począwszy odtąd zmienia się porządek struktury listów. Element motywacyjny (2, 29) zamyka pismo i stoi po wyroczni zwycięstwa. Por. H. LANGKAMMER, Apokalipsa, (PŚSiNT), Lublin 2010, s. 68. 3 Por. M. WOJCIECHOWSKI, Apokalipsa św. Jana, Nowy Komentarz Biblijny, Częstochowa 2012, s. 70. 96 Ks. Jan Klinkowski Jowisz, Wenus i Saturn4, którym odpowiadają poszczególne dni tygodnia. Żydzi podzielali pogląd, że ciała niebieskie rządzą dniem i nocą (Rdz 1, 16). Nie jest wykluczone, że obrazy użyte przy charakterystyce kolejnych Kościołów pozostają w luźnym związku z cechami przypisywanymi upersonifikowanym ciałom niebieskim (Efez światło Słońca, Smyrna odrodzenie jak Księżyc, Pergamon miecz Marsa 5, Tiatyra rozpusta – Wenus, Sardes – Merkury6, czyli złodziej, Filadelfia – Jowisz, Laodycea bierność – powolny Saturn)7. Słońce i Saturn znalazły się na przeciwległych krańcach, bo w Słońcu jest początek, a Saturn jest końcem, dalej w systemie geocentrycznym jest strefa gwiazd stałych, a później już tylko niebo, strefa obecności Boga8. W centrum pojawia się Wenus, która ze względu na swoją jasność9 i porę ukazywania się na niebie, przez starożytnych Rzymian była traktowana jako zwiastunka nowego dnia. W mitologii była boginią miłości, a więc źródłem nowego życia. Z punktu widzenia teologicznego stopniowo jest objawiana tajemnicza Postać, która uczestniczyła w akcie stwórczym (List do Kościoła w Efezie) i jest zasadą funkcjonowania rzeczywistości stworzonej (List do Kościoła w Laodycei). Ta wyjątkowa Postać pokonała śmierć (List do Kościoła w Smyrnie) i może otworzyć bramy życia wiecznego (List do Kościoła w Filadelfii). Tej Postaci została powierzona władza sędziowska (List do Kościoła w Pergamonie) i moc Boża do jej wypełnienia (List do Kościoła w Sardes). Kim jest ta tajemnicza Postać? Z Listu do Kościoła w Tiatyrze dowiadujemy się, że mówiący do nas jest Synem Bożym. 4 W starożytności pod nazwę planet podciągano siedem ciał niebieskich: pięć „gwiazd błądzących”, bo pozornie zmieniają prędkość, zatrzymują się i poruszają wzdłuż zygzakowatej linii. Stąd wzięła się ich nazwa, bo w języku greckim słowo planh,thj znaczy wędrowiec. Zatem planety to: Merkury, Wenus, Mars, Jowisz i Saturn oraz dodane Słońce i Księżyc. Por. E. RYBKA, Astronomia ogólna, Warszawa 1978, s. 156. Egipcjanie dzielili gwiazdy na dwie grupy: „Niezniszczalne” (ichemu-sek), czyli gwiazdy okołobiegunowe zawsze widoczne, oraz „Niestrudzone” (ichemu-urs), czyli planety wędrujące po niebie. Spośród tych ostatnich w okresie Nowego Państwa znano pięć planet: Jowisza, Saturna, Merkurego, Wenus i Marsa, którego określano jako „Czerwonego Horusa”. Por. G. RACHET; E. PAPUCI-WŁADYKA, Astronomia, w: Cywilizacje śródziemnomorskie. Leksykon, red. J.-C. FREDOUILLE, G. RACHET, Katowice 2007, s. 109. Warto zauważyć, że babilońscy astronomowie-kapłani błądzące planety postrzegali jako bogów podróżujących po nieboskłonie. Por. J. MARCHANT, Zagadka komputera sprzed 2000 lat, Warszawa 2009, s. 189. 5 Bliskość Marsa i Wenus mogła nawiązywać do mitologii, w której ubóstwione planety są małżeństwem. Por. E. HALLAM, Bogowie i boginie, Warszawa 1999, s. 148. 6 Bliskość Merkurego i Wenus mogła wynikać z ich ułożenia na niebie, obydwie planety są zawsze widoczne w stosunkowo niewielkiej odległości kątowej od Słońca, nie przekraczającej dla Wenus 48o, a dla Merkurego 28o. Planety te nazwano dolnymi. Por. E. RYBKA, Astronomia ogólna, dz. cyt., s. 156. 7 Por. M. WOJCIECHOWSKI, Seven Churches and Seven Celestial Bodies (Rev 1,16; Rev 2-3), BN 45(1988), s. 48–50. 8 Por. E. RYBKA, Astronomia ogólna, dz. cyt., s. 160. 9 Wenus jest po Słońcu i Księżycu najjaśniejszym ciałem niebieskim. Por. E. RYBKA, Astronomia ogólna, dz. cyt., s. 294. Syn Boży wzywa do nawrócenia (Ap 2, 18-29) 97 Oto finał objawienia, proklamacja najważniejszej prawdy wiary, że Syn Boży rządzi Kościołem. Czas zatem określić się w przestrzeni wiary, zmienić orientację na Syna Bożego, i unicestwić kolejne bóstwa astralne, które symbolizują złe duchy, a to oznacza nawrócenie. 1. Tło społeczno-religijne miasta Tiatyry Tiatyra, nieduże miasto w Lidii, w Azji Mniejszej, współczesne Akhisar, położone nad rzeką Lykus, przy trakcie łączącym Pergamon i Sardes, kilkadziesiąt kilometrów na północny wschód od Smyrny10. Wcześniejsze nazwy miasta to: Pelopeia, Euhippa i Semiramis. Nazwę obecną zawdzięcza Seleukosowi I Nikatorowi, który w III w przed Chr. założył tutaj kolonię macedońską11. Po traktacie pokojowym w Apamei w 188 r. miasto przeszło pod władanie Attalidów z Pergamonu, a w 133 r. w wyniku testamentu ostatniego z Attalidów przeszło pod władanie Rzymian. W 24 r. przed Chr., za panowania Augusta, miasto zostało zniszczone przez trzęsienie ziemi12 , następnie odbudowane, wróciło do dawnej świetności. Odkryto tutaj trzy gimnazjony, świadczące o przywiązywaniu dużej wagi do kształcenia się obywateli13. Tiatyra słynęła w starożytności z rozwoju handlu i rzemiosła. Znajdowały się tutaj stowarzyszenia kupieckie, których członkowie spotykali się zwykle raz w miesiącu i spożywali wspólnie posiłki. Wytwórcy naczyń miedzianych, narzędzi z brązu, wyrobów skórzanych i wełnianych z Tiatyry znani byli szeroko w świecie. W mieście pracowały również grupy farbiarzy, garbarzy, garncarzy, piekarzy i handlarzy niewolników. Przemysł metalurgiczny korzystał z dostaw metali, które wydobywano w niedalekich wzgórzach. Mieszkańcy w szczególny sposób czcili Tyrimnosa (odpowiednik Apo (...truncated)