Wealth as Generosity in Giving: Linguistic and Theological Study of 1Tm 6:17-19

Wrocławski Przegląd Teologiczny 29 (2021) 1, 71–93 Wrocław Theological Review Dominik Tomczyk Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie, Polska ORCID: 0000-0003-0023-9153 Bogactwo jako hojność dawania. Analiza lingwistyczno-teologiczna 1Tm 6,17-19 Wealth as Generosity in Giving: Linguistic and Theological Study of 1Tm 6:17-19 Abstr act: The author of the article provides a linguistic and theological study of the text from 1Tm 6:17-19, which is a sort of “instruction” offered by the author of the Letter on the Christian attitude towards wealth. Each one of these three verses is analysed separately. The paper draws the reader’s attention to the fact that the material riches owned by a man is a gift from God and brings with itself a threefold accountability: to man, to society and to God. The text under study underlines two main components of wealth which are captured by the adjectives εὐμετάδοτος (generosity beyond measure) and κοινωνικός (the social dimension of wealth). God’s intention for providing men with tangible assets (wealth) is, primarily, doing good to others, also by generous sharing of their possessions. We should perceive wealth from the eschatological point of view which ought to influence the present attitude of wealthy people. A rich man should put his trust not in ephemeral and temporary things but in God who is everlasting and eternal. He is the source of all abundance and wealth. Rich Christians should imitate God in His universal attitude of sharing with everybody. Keywords: wealth, First Letter to Timothy, Apostle Paul, generosity, doing good, solidarity, ethics Abstr akt: Autor artykułu przedstawia analizę lingwistyczno-teologiczną tekstu 1Tm 6,17-19, który jest swego rodzaju „instrukcją” autora Listu na temat postawy chrześcijanin wobec bogactwa. Każdy z trzech wierszy analizowany jest oddzielnie. Autor artykułu zwraca uwagę na fakt, że posiadane bogactwo materialne stanowi dar Boga dla człowieka, uwidaczniający się w potrójnej odpowiedzialności: przed samym sobą, przed społeczeństwem oraz przed Bogiem. Analizowany tekst podkreśla dwa główne elementy bogactwa, wyrażone przez przymiotniki εὐμετάδοτος (hojność ponad miarę) oraz κοινωνικός (społeczny wymiar bogactwa). Bożym zamiarem udzielania człowiekowi dóbr materialnych (bogactwa) jest przede wszystkim czynienie dobra DOI: 10.34839/wpt.2021.29.1.71-93 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 72 Dominik Tomczyk względem innych, także poprzez hojne dzielenie się z innymi swoją majętnością. Na bogactwo winniśmy patrzeć z perspektywy eschatologicznej, która wpływać powinna na teraźniejsze postawy ludzi bogatych. Bogaty człowiek winien pokładać swoją nadzieję nie w tym, co ulotne i tymczasowe, ale w Bogu, który jest trwały i wieczny. To On stanowi źródło wszelkiej obfitości i bogactwa. Bogaci chrześcijanie powinni naśladować Boga w Jego uniwersalnej postawie dzielenia się ze wszystkimi. Słowa kluczowe: bogactwo, Pierwszy List do Tymoteusza, Paweł Apostoł, hojność, czynienie dobra, solidarność, etyka Z agadnienie bogactwa nie należy do centralnych pojęć teologii Nowego Testamentu. Pomimo że temat ten występuje w nauczaniu Pawła Apostoła, nie jest on szczególnie badany w literaturze biblijno-teologicznej1. W Pierwszym Liście do Tymoteusza znajdujemy skoncentrowane nauczanie Pawła na temat relacji chrześcijan do dóbr materialnych2. Jest on kluczowy dla właściwego rozumienia Pawłowej myśli moralnej w zakresie szeroko rozumianego bogacenia się i bogactwa chrześcijan. Tym bardziej zagadnienie to zasługuje na szczegółowe badania, gdy weźmiemy pod uwagę relację chrześcijan pierwotnego Kościoła 1 2 Por. S. Hałas, Chciwość pieniędzy korzeniem wszelkiego zła według 1 Tm 6, 9–10, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 40 (1987), nr 4, s. 297–305; P. Dschulnigg, Warnung vor Reichtum und Ermahnung der Reichen 1 Tim 6,6-10.17-19 im Rahmen des Schlußteils 6,3-21, „Biblische Zeitschrift” 37 (1993), nr 1, s. 60–77; S. Bénétreau, La richesse selon 1 Timothée. 6, 6-10 et 6, 17-19, „Études théologiques et religieuses” 83 (2008) 1, s. 49–60; N. Neumann, Kein Gewinn = Gewinn. Die kynisch geprägte Struktur der Argumentation in 1 Tim 6:3-12, „Novum Testamentum” 51 (2009), nr 2, s. 127–147; A.J. Malherbe, Godliness, Self-Sufficiency, Greed, and the Enjoyment of Wealth. 1 Timothy 6:3–19: Part I, „Novum Testamentum” 52 (2010), nr 4, s. 376–405; A.J. Malherbe, Godliness, Self-Sufficiency, Greed, and the Enjoyment of Wealth. 1 Timothy 6:3–19: Part II, „Novum Testamentum” 53 (2011), nr 1, s. 73–96; M.E. Sheldon, The Apostle Paul’s Theology of Good Works, with Special Emphasis on 1 Timothy 6:17–19, Wake Forest 2012 (niepublikowana praca doktorska); V. de Verlyn, K.R. Krell, Paul and Money: A Biblical and Theological Analysis of the Apostle’s Teachings and Practices, Grand Rapids 2015; G.G. Hoag, Wealth in Ancient Ephesus and the First Letter to Timothy: Fresh Insights from Ephesiaca by Xenophon of Ephesus, seria: Bulletin for Biblical Research Supplement 11, Winona Lake 2015; J. Wilk, Jak właściwie korzystać z bogactw materialnych? Rady dla ludzi bogatych zawarte w 1 Tm 6,17-19, [w:] Sprawiedliwość i miłość społeczna. Refleksja interdyscyplinarna w 90-lecie (Archi)diecezji Katowickiej, A. Wuwer (red.), Katowice 2015, s. 160–174; D. Tomczyk, Φιλαργυρία – czy jedyny korzeń wszelkiego zła? Analiza 1 Tm 6,10a, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 73 (2020), nr 1, s. 5–23. Mimo że problem autorstwa 1Tm nie został ostatecznie rozstrzygnięty, autor artykułu wymienia Pawła Apostoła jako autora Listu. Por. S. Haręzga, Pierwszy i Drugi List do Tymoteusza. List do Tytusa. Wstęp. Przekład z oryginału. Komentarz, seria: Nowy Komentarz Biblijny. Nowy Testament 14, Częstochowa 2018, s. 34–53. Bogactwo jako hojność dawania… 73 do ówczesnego systemu wartości i moralności Imperium Rzymskiego3 oraz do stoickiej myśli filozoficznej związanej z pojęciem αὐτάρκεια. W tym kontekście być może słuszna jest teza Paula Trebilco, że dobra materialne i bogactwo w ogóle mogły być prawdziwym problemem w społeczności pierwotnego Kościoła, choć nie dysponujemy wprost dowodami potwierdzającymi ten stan rzeczy4. Obecność różnych poziomów klas społeczno-ekonomicznych w społeczności ówczesnego Kościoła nie jest niczym niezwykłym. Stanowiło to jednak pewne wyzwanie dla jedności i budowania właściwych relacji między grupami społeczeństwa w jego różnych warstwach5. Nie dziwi zatem fakt, że temat bogactwa i bogatych chrześcijan w gminie efeskiej pojawił się w 1Tm 6 z taką siłą. Możliwe, że poruszana kwestia nie dotyczyła tylko tego Kościoła, lecz miała szerszy zasięg. W naszych badaniach nie interesuje nas jednak analiza statusu ekonomicznego i społecznego ludzi bogatych, ale przede wszystkim apostolskie parenetyczne nauczanie na temat bogactwa jako takiego. W tej perspektywie dokonamy analizy perykopy tekstu 1Tm 6,17-19, omawiając jej poszczególne wiersze. W oparciu o analizy lingwistyczne i semantyczne używanych przez autora Listu określeń, chcemy odpowiedzieć (...truncated)