KAPITAYANE BEBRAYAN JAWA SAJRONE SINEMA DRAMATIK MAHASISWA BASA JAWA UNESA 2012 (TINTINGAN ANTROPLOGI SASTRA)

Kapitayane Bebrayan Jawa Sajrone Sinema Dramatik Mahasiswa Basa Jawa Unesa 2012 (Tintingan Antroplogi Sastra KAPITAYANE BEBRAYAN JAWA SAJRONE SINEMA DRAMATIK MAHASISWA BASA JAWA UNESA 2012 (TINTINGAN ANTROPLOGI SASTRA) Norman Ari Santoso S-1 Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa) Fakultas Basa lan Seni Universitas Negeri Surabaya Latif Nur Hasan, S.Pd., M.Pd. Dhosen Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa) Fakultas Basa lan Seni Universitas Negeri Surabaya Abstrak Sinema dramatik mahasiswa basa Jawa mujudake karya sastra sing ngandharake bab Kapitayan Jawa mligine bab mitos lan mistis. Film mahasiswa basa Jawa nggambarake sawijine panguripan masyarakat ing satengahe bebrayan sing tansah isih nenengake marang Kapitayan animisme dinamisme. Adhedhasar landhesan panliten kasebut, underane panliten iki yaiku (1) Kepriye gegambarane mitos , (2) gegambarane mistis , (3) pangribawane mitos lan mistis tumrap paraga sajrone sinema dramatik mahasiswa basa Jawa, lan (4) pamawas masyarakat tumrap mitos lan mistis sajrone bebrayan. Panliten iki nduweni paedah kanggo ngrembakake kawruh ilmu sastra mligine babagan antropologi sastra. Panliten uga kanggo sarana medhia pasinaon ing jagade akadhemisi lan bebrayan umum. Panliten iki migunakake metodhe dheskiptif kualitatif amrih bisa menehi gambaran sing gambling lan objektif ngenani Kapitayan mitos lan mistis. Tata cara sing digunakake sajrone panliten iki yaiku teknik kapustakan, waca, nyathet, lan wawancara. Sumber dhata utama ing panliten iki yaiku transkrip dhata saka cecaturane para paraga sinema dramatik. Teori sing digunakake kanggo medhar film iki yaiku antropologi sastra sing diandharake dening Endraswara. Dhata-dhata sing digunakake sajrone panliten iki yaiku arupa tembung-tembung, ukara, lan wacana sing ana sajrone sinema dramatik mahasiswa basa Jawa. Asiling panliten iki bisa didudut patang bab laras karo underane panliten (1) Mitos sajrone film yaiku petung salakirabi, omah sunduk sate, bahu laweyan, pralambang lan sirikan. (2) Mistis sajrone film yaiku bangsa alus, ilmu gaib, tirakat, lan sesaji. (3) Pangribawa sing dituwuhake saka mitos lan mistis tumrap paraga yaiku padu karo seduluran, padu karo garwa, pati, mateni sandhang pangan, lara, pikiran owah, sugih bandha donya, lan kepelet. (4) Aspek pamawas masyarakat sing kasusun saka pamuka agama, sesepuh desa, lan mahasiswa. Saka saperangan pamawas, akeh bebrayan sing isih percaya marang Kapitayan mitos lan mistis. Kapitayan tumrap mitoslan mistis mujudake salah sawijine warisan saka para leluhur sing kudu diuri-uri murih ora cures kegerus jaman. Tembung wigati: Sinema dramatik, antropologi sastra, mitos, mistis. tradhisional, konvensi, norma, simbol. Laras karo panemune Wellek lan Werren (1990:120) yen sawijine sastra antuk pangribawa saka masyarakat. Sakehe drama sinematik Drama sinematik, sejatine nuwuhake pesen moral menawa dimaknani kanthi makna kang positip. Sakehe pesen moral mujudake nile-nile universal sing lumaku ing satengahe masyarakat kayadene nile moral, etika, religi kabudayan. Sawijine drama sinematik Drama sinematik uga ana kang ngangkat kabudayan sing ana ing satengahe masyarakat. Kabudayan sawijine bangsa bisa diwawas minangka budaya sing tuwuh saka asil upaya lan pakulinane manungsa. Semana uga bebrayan Jawa nduweni kabudayan sing nuwuhake corak panguripane. Bebrayan Jawa nduweni kabudayan akeh, ngugemi kadadeyan empiris, lan metaempiris kanggo dhasar kabudayan. Kabudayan Jawa sing isih diugemi ing masyarakat tansah linandhesan adat-istiadat. Adat-istiadat kasebut diwarisake dening para leluhure kanthi turuntemurun. Kabudayan kawawas minangka sakabehe kagiyatan manungsa, kalebu ilmu, kapercayan, seni, moral, ukum, adat-istiadat lan kagiyatan padinan manungsa minangka anggota sawijine masyarakat. PURWAKA 1.1 Landhesane Panliten Karya sastra mujudake bageyan saka sastra minangka asil daya cipta, kreativitas, lan imajinasine pangripta. Tujuwane, kanggo nuduhake piwulang marang masyarakat lan kaca benggala sajrone bebrayan. Minangka kaca benggalaning bebrayan, karya sastra bisa makili kahanan lan kedadeyan sing ana ing sakiwa tengene panguripan. Laras karo apa sing diandharake dening Wellek lan Warren (1990:109), menawa karya sastra bisa nggambarake panguripan sing asale saka kanyatan sosial, kayata prakara sosial, tradhisi, konvensi, nile, norma, lan simbol. Ciniptane karya sastra, ndadekake manungsa mikir kanthi wening ngenani bab kang becik utawa ala sajrone tumindake. Salah siji tuladhane bab kasebut bisa diwawas sajrone karya sastra arupa drama sinematik Drama sinematik . Drama sinematik Drama sinematik mujudake kedadeyan kang multitafsir minangka potret saka realita sosial sing tuwuh lan ngrembaka sajrone bebrayan. Drama sinematik Drama sinematik minangka perangan saka karya sastra sing dumadi sajrone konteks sosial minangka perangan saka kabudayan sing ngandhut unsur 1 Kapitayane Bebrayan Jawa Sajrone Sinema Dramatik Mahasiswa Basa Jawa Unesa 2012 (Tintingan Antroplogi Sastra Bebrayan Jawa mligine bebrayan tradhisional isih ngugemi bab sistem kapercayan (keyakinan). Kapercayan kasebut bisa marang prakara-prakara sing wis ngrembaka ing satengahe masyarakat lan kapercayan marang anane kekuwatan-kekuwatan gaib. Bebrayan Jawa kerep nggayutake bab-bab kang dumadi sajrone urip karo kakuwatan sanjabane nalar. Kakuwatan sing dianggep nduweni pangriabawa gedhe tumrap bab-bab gaib utawa bab sing sakral. Kapercayan kaya mangkono nganti seprene isih ngrembaka ing satengahe masyarakat Jawa. Kapercayan sing kaya mangkono wiwit tuwuh ing jaman Hindu-Budha. Masyarakat Jawa mligine bebrayan tradhisional isih nganut bab animisme lan dinamisme (Endraswara, 2006:13). Kapercayan anane roh, peri, lelembut, ritualritual nduweni pangaribawa gedhe sajrone bebrayan Jawa. Pamungkas (2006:2) ritual sing uga diugemi bebrayan Jawa dadi sawijine laku sing sipate sakral. Iku ana sing asipat apik lan ana kang asipat ala. Salah sijine yaiku budaya mitos lan mistis . Mitos mujudake kapercayan marang prakara-prakara sing ngrembaka ing satengahe masyarakat sing asipat turun-tumurun. Kapercayan sing kaya mangkono kanthi ora langsung mangribawani tumrap panguripane manungsa ing alam bebrayan. Dene mistis mujudake kapercayane manungsa marang kekuwatan gaib sing ana ing sakiwa tengene. Jumbuh karo andharan ing nduwur menawa bebrayan Jawa kerep migunakake mistis kanthi cara njaluk bantuwan marang dhukun kanggo tujuwan pribadine. Mitos lan mistis wis raket karo bebrayan Jawa, mligine bebrayan tradhisional. Anane mitos lan mistis dadi wujud upaya saka manungsa kanggo nggayuh gegayuhan dadi kasunyatan, kayadene pesugihan, penglaris, merjaya wong liya, lan politik. Saliyane kuwi mitos lan mistis bisa arupa sistem kapercayan sing isih diugemi ing satengahe bebrayan Jawa. Isih akeh pawongan kang nggunakake mistis kanggo nggayuh apa kang dadi kekarepane. Mitos lan mistis minangka sawijine sistem kapercayan sing isih lumaku nganti jaman saiki, kaum abangan, minangka kaum sung paling n (...truncated)