O metodzie fenomenologii Husserla = On Husserl's Phenomenology Method

Anna Strzyżewska O metodzie fenomenologii Husserla = On Husserl’s Phenomenology Method Humanistyka i Przyrodoznawstwo 20, 203-219 2014 Olsztyn 2014 HUMANISTYKA I PRZYRODOZNAWSTWO 20 Anna Strzyżewska Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Warmia and Mazury University in Olsztyn O METODZIE FENOMENOLOGII HUSSERLA On Husserl’s Phenomenology Method Sł owa kl uczowe: nastawienie naturalne, zasada wszelkich zasad, redukcja fenomenolo giczna (epoche), podmiotowość transcendental na, droga kartezjańska, podmiotowość empi ryczna, wiedza apodyktyczna, spostrzeżenie immanentne, fenomen, analiza ejdetyczna, dro ga przez ontologię, introspekcjonizm, fundacjonalizm. Key words: natural attitude, principle of principles, phenomenological reduction, trans cendental subjectivity, Cartesian way, empirical subjectivity, apodictic knowledge, immanent perception, phenomenon, eidetic analysis, way through the ontology, introspectionism, funda mentalism. Streszczenie Ab s t r act Husserl dążył do sformułowania na nowo celu i metody filozofii tak, aby przywrócić jej status nauki. Celem jego było skonstruowanie systemu wolnego od ograniczeń nauk pozytyw nych, a zarazem zdolnego do formułowania twierdzeń o charakterze pewnym. Realizując to przedsięwzięcie, ogromną wagę przyłożył on do metod, jakimi tak pojęta filozofia winna się posługiwać. Pierwszą z nich jest redukcja feno menologiczna (epoche), umożliwiająca wyelimi nowanie z toku badania założeń epistemologicznych i metafizycznych. Na jej drodze odkryta zostaje świadomość transcendentalna, która nie może podlegać redukcji. Twierdzenie o absolut nym statusie świadomości jest elementem tzw. drogi kartezjańskiej Husserla. Analizę przeżyć transcendentalnej świadomości umożliwia spo strzeżenie immanentne. Husserl posługuje się także analizą ejdetyczną, pozwalającą na uchwy cenie istoty fenomenu. Twórca fenomenologii dokonuje również opisu drogi przez ontologię, Husserl was aiming to formulate a new aim and method of philosophy in order to bring phi losophy back to the status of science. His aim was to construct a system which had to be free of thelimitations imposed by positive sciences and which could formulate positive statements. When he was realizing this venture he attached great value to the methods which that type of philosophy used. The first method is phenome nological reduction (epoche). It enables the eli mination of epistemological and metaphysical as sumption in the analysis. On the way was uncovered pure consciousness (transcendental consciousness), which can not be reduced. The assertionof absolute consciousness is an element of the Husserl’s Cartesian way. Immanent per ception makes possible to analyse the state of pure consciousness. Husserl also used eidetic analysis which made it possible to grasp the es sence of the phenomenon. The author of the phenomenology also describes the way thru an 204 Anna Strzyżewska mającej przezwyciężyć niektóre trudności łączą ce się z drogą kartezjańską. Dwa najważniejsze z zarzutów względem metodyki Husserla to oskarżenie o introspekcjonizm i fundacjonalizm. ontology which is destined to overcome some of the difficulties which come with the Carte sian way. Two of the most important charges le vied against Husserl’s methodology are introspectionism and fundamentalism. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie stanowiska Husserla pod względem metodycznym oraz wskazanie na niektóre wysuwane przeciw niemu zarzuty. Te mat ten uważam za istotny, ponieważ kształt programu filozoficznego twórcy fe nomenologii uwarunkowany został przede wszystkim wypracowanymi przez nie go metodami badawczymi. Dlatego też wiedza na temat genezy i struktury tych metod okazuje się niezbędna do zrozumienia sądów formułowanych na gruncie fenomenologii jako nauki. Szczególną rolę odgrywa w tym względzie metoda redukcji fenomenologicznej, która od czasu wydania Idei I stanowi fundament metodyczny stanowiska Husserla1. Trwający od połowy XIX w. kryzys filozofii, objawiający się jej wewnętrz ną niezgodnością co do celu i metody, sprawił, iż nie mogła rościć sobie ona pra wa do obiektywizmu, jaki zaczęto przypisywać naukom pozytywnym, takim jak biologia, antropologia czy też psychologia. Z jednej strony rozkład filozofii, z drugiej zaś niezdolność nauk szczegółowych do odpowiedzenia na jej podsta wowe pytania, stał się dla Husserla bodźcem do próby sformułowania na nowo zamierzeń i zasad filozofii, tak aby nadać jej na powrót status nauki. Stanisław Judycki wspomina, że na stanowisko twórcy fenomenologii wpły nęły dwa podstawowe wątki filozofii nowożytnej: wątek kartezjański, objawia jący się dążeniem do uzyskania wiedzy pewnej oraz wątek kantowski, polegają cy na uznaniu, iż naczelnym celem epistemologii jest krytyka rozumu - tego, w jaki sposób umysł ludzki zdobywa wiedzę o świecie, jaka jest wartość poznaw cza i granice tej wiedzy. W przeciwieństwie do Kanta, Husserl wykluczył jednak możliwość rozpoczęcia właściwych badań od wiedzy wywodzącej się z takich nauk, jak matematyka i nauki przyrodnicze. Tego typu metodyka w nieunikniony sposób stanowiłaby niepełną krytykę rozumu. Jedynie metoda rozpoczynająca badanie uniezależnione od jakiejkolwiek teorii może stanowić właściwą metodę analiz2. Według Husserla, problemem nauk pozytywnych jest to, że wspierają się one na założeniach, których zasadności same nie potrafią dowieść. Dotyczy to głów 1 Mariusz Moryń wspomina, że sam pomysł redukcji fenomenologicznej pojawia się u Husserla w 1905 r. w manuskryptach z Seefeld, a więc osiem lat przed wydaniem Idei I (1913). M. Moryń, Transcendentalizm, intencjonalność, język. O Husserlowskiej koncepcji sen su, Instytut Filozofii UAM, Poznań 1998, s. 20. 2 S. Judycki, Epistemologia X X wieku: przegląd stanowisk, „Roczniki Filozoficzne” 1998/ /1999, nr 46/47, s. 28. O metodzie fenomenologii Husserla 205 nie założeń epistemologicznych na temat sposobu istnienia przedmiotów przy rody, jak też badającego je podmiotu. Nauki te nie są zdolne do zbadania wła snych epistemologicznych fundamentów: Oczekiwać rozwiązania jakiegokolwiek problemu, który tkwi w przyrodoznawstwie jako ta kim - a więc przenika je na wskroś, od początku do końca, od samego przyrodoznawstwa, czy choćby tylko sądzić, że może ono choćby dostarczyć jakichś przesłanek dla rozwiązania tego rodzaju problemu, znaczy poruszać się w błędnym kole.3 Inną wadą nauk pozytywnych jest to, że rozczłonkowują one dostępną w do świadczeniu rzeczywistość, badają jej poszczególne fragmenty, nie docierając jednak do całościowego obrazu rzeczywistości. Husserl uważał, że fenomenologia jako ideał filozofii winna stać się nauką krytyczną i ścisłą. Krytyczną, ponieważ badając podstawowe twierdzenia nauk pozytywnych, dąży do wykrywania z góry przyjmowanych i hipotetycznych tez stanowiących fundament wiedzy naukowej. Jako nauka ścisła reprezentować zaś miała ideał wiedzy pozbawiony tego typu nieuzasadnionych założeń. Naukowy charakter filozofii polegać miał według Husserla na pow (...truncated)