Szkic biograficzny i bibliografia prac naukowych prof. Jakuba Sawickiego

Ferdynand Pasternak Szkic biograficzny i bibliografia prac naukowych prof. Jakuba Sawickiego Prawo Kanoniczne : kwartalnik prawno-historyczny 21/1-2, 195-221 1978 Prawo Kanoniczne 21 (1978) Nr 1—2 MATERIAŁY DO HISTORII NAUKI I LITERATURY PRAWA KANONICZNEGO W POLSCE SZKIC BIOGRAFICZNY I BIBLIOGRAFIA PRAC NAUKOWYCH PROF. JAKUBA SAWICKIEGO I. S z k i c b i o g r a f i c z n y Prof. S a w i c k i Jakub (Teodor, Walery) urodził się w W ied n iu d n ia 25 lipca 1899 roku — tamże ochrzczony w parafii rzymskokatolickiej św. Rocha. Ojcem jego b ył Jan Mikołaj Sawicki — po studiach praw niczych w Wiedniu najpierw urzędnik Prokuratorii Skarbu w e Lwowie, później M inisterstwa Skarbu w W iedniu i sędzia Najwyższego Try bunału Adm inistracyjnego, wreszcie od roku 1919 prezes Izby Adm ini stracyjnej Sądu Najwyższego w Warszawie, a od roku 1922 pierwszy prezes tegoż Sądu Najwyższego w W arszawie. Matką jego była Emma z M ilikowskich, rodziny lw ow skich księgarzy i wydawców. Wychowany w W iedniu w atmosferze katolickiej i polskiej — m iał możność kształcić się równocześnie w dwóch językach: w szko le — w języku niem ieckim, w domu — w języku polskim. Nauki śred nie ukończył w Wiedniu jako internista ekskluzywnego gimnazjum „Theresianum”, gdzie pod kierunkiem w ybitnych profesorów nabył za m iłowania do historii, antyku i języków starożytnych, które stać się m iały później przedmiotem i narzędziem jego naukowego zaintereso wania i powołania. Gimnazjum to ukończył z odznaczeniem złotym m e dalem cesarskim w 1917 roku. Pow ołany w tym że roku do odbycia służby wojskow ej w armii austriackiej, bierze udział w walkach fron towych wojsk austriackich, po czyim w roku 1918 (XI) zgłasza się jako ochotnik do Wojska Polskiego i zostaje w randze podporucznika przy dzielony do polskiego attaehć w ojskowego w Wiedniu. W tym również okresie rozpoczyna studia prawnicze na Uniwersytecie W iedeńskim, które przerywa mu dn. 10 V 1919 w ezwanie do służby w I oddziale N aczelnego Dowództwa w Warszawie. W roku 1920 bierze udział w w al kach w sztabie Naczelnego Wodza, a następnie od lipca 1920 do września 1921 pracuje w M inisterstwie Spraw Wojskowych. W październiku tegoż roku 1921, by kontynuować rozpoczęte w W iedniu studia, zapisuje się na Wydział Prawa U.J. w Krakowie, gdizie w latach 1922— 1926 bierze udział w seminariach w ybitnych profesorów: Stanisław a Kutrzeby, Sta nisław a Estreichera i Józefa Brzezińskiego. Z rąk tego ostatniego — jako promotora — otrzymuje dnia 10 VII 1926 dyplom doktora prawa. Od października tegoż 1926 roku rozpoczyna aplikację sądową przy 196 Materiały do historii Sądzie A pelacyjnym w e Lw ow ie a równocześnie dalsze studia kanonistyczne w seminarium prof. W ładysława Abrahama w e Lwowie. Kon tynuując te studia w latach 1927— 1930 przyjm uje równocześnie w tym okresie asystenturę na wydziale prawa U.J. w Krakowie. W tym też okresie (w latach 1928— 1929) korzystając ze stypendium z Funduszu Kultury Narodowej, uzupełnia sw oje dotychczasowe studia, biorąc udział w pracach i seminariach sław nych ówczesnych zagranicznych ośrodków naukowych — najpierw w Pradze czeskiej (u prof. Kaprasa i Kodleca) a później w Paryżu (Institut Catholique u prof. S. Fournier i Villien; w École praotâque des Hautes Études u prof. R. Génestal, w Bibliothèque N ationale u prof. P. Fournier) w Wiedniu i wreszcie w Berlinie u prof. Ulryka Stutza i w tamtejszym Instytucie Węgierskim. We wrześniu 1929 roku wraca do Polski i obejmuje stanowisko star szego asystenta na w ydziale prawa U.J., przygotowując pracę habilita cyjną z zebranego za granicą materiału. Niestety — w listopadzie i gru dniu tegoż roku — padłszy ofiarą kradzieży zebranych m ateriałów, z m yślą porzucenia dalszej pracy naukowej opuszcza środowisko kra kowskie. W tej sytuacji przyjmuje chętnie propozycję ówczesnego m i nistra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego — Sławomira Czerwińskiego i od dnia 1 IX 1930, jako specjalista od spraw konkor datowych i znawca zagadnień kościelno-politycznych, obejm uje funkcję referenta i radcy prawnego w Departamencie Wyznań, a równocześnie zostaje sekretarzem delagacji rządowej do rokowań z Komisją Papie ską w sprawie dalszych aktów prawnych związanych z wprowadzeniem w życie postanowień konkordatu z 10 II 1925 r. Odtąd bierze udział w e wszystkich wspólnych konferencjach, w których z ramienia Kom isji Papieskiej brali udział: Henryk Przeździecki — biskup podlaski (prze wodniczący), A dolf Szelążek — bp łucki i Stanisław Łukomski — bp łom żyński i prowadzi protokóły wewnętrzne obrad. W roku 1932 wchodzi w związki m ałżeńskie z Elżbietą Czarkowską, która stanie się później niezrównaną pomocą w jego pracy naukowej i w czasie okupacji uratuje dorobek naukowy jego życia, a równocze śnie przeniesiony zostaje do W ydziału Prawnego M inisterstwa W.R. i O.P. w którym pracuje aż do wybuchu w ojny w 1939 roku — jak kolw iek współpracuje nadal z Departamentem Wyznań, jako opinio dawca sraw w yznaniowych niekatolickich i referent nadzoru nad fundacjam i, a także opiniodawca projektów legislacyjnych nadsyłanych do M inisterstwa W.R. i O.P. z innych resortów oraz jako pełnomocnik z ramienia tegoż M inisterstwa przed N ajwyższym Trybunałem Adm i nistracyjnym. N ie mogąc w tym czasie — z przyczyn od siebie niezależnych — objąć wakującej katedry prawa kościelnego na U niwersytecie Warszaw skim — przy poparciu prof. Bolesław a W ilanowskiego habilituje się na U niwersytecie im. Stefana Batorego w W ilnie w dniu 11 VI 1937 r., przedkładając rozprawę O stanie praw nym m niejszości religijnych w P aństw ie polskim z wynikiem summa cum laude. {3] M ateriały do historii 197 Od jesieni 1937 roku rozpoczyna w W ilnie regularne w ykłady pra w a kościelnego (historia stosunku Kościoła do państwa) dojeżdżając do Wilna raz na m iesiąc na 4 godziny wykładów. Równocześnie rozpo czyna w ykłady zlecone z administracji wyznaniowej na W ydziale Pra w a U niwersytetu W arszawskiego (w wym iarze 1 godzina tygodniowo) przez 2 lata akademickie. W listopadzie i grudniu 1938 r. oddelegowany został przez Rząd do Rzymu dla zbadania sytuacji prawnej polskiej fundacji (założonej w 1586 r. przez kard. Hozjusza), która stanow iła stację rzymską Polskiej Akadem ii Umiejętności. Cenne fotokopie zebranych dokumentów z taj nego Archiwum Sekretariatu Stanu (w liczbie ok. 500) spaliły się w 1939 r. po ewakuacji z Warszawy. Okupację niemiecką spędził w W arszawie, gdzie już w listopadzie 1939 r. znajduje pracę najpierw w Kom isji Likwidacyjnej M inisterstwa W.R. i O.P. a następnie od 1 X II 1940 jako radca prawny w Urzędzie Patentow ym przy ul. Elektoralnej. Równocześnie od września 1941 roku, na propozycję prof. Rafacza, rozpoczyna tajne w ykłady prawa kościel nego na W ydziale Prawa U. Warsz. — najpierw dla 5-ciu a następnie dla 9-ciu grup po 2 godziny tygodniowo. Brał też czynny udział w ru chu konspiracyjnym, w tzw. „Akcji N ” tłumacząc na język niem iecki polskie konspiracyjne materiały. W tym czasie brał też udział w pra cach le (...truncated)