Zastosowanie oprogramowania Atlas.ti i NVivo w realizacji badań opartych na metodologii teorii ugruntowanej

Jakub Niedbalski Zastosowanie oprogramowania Atlas.ti i NVivo w realizacji badań opartych na metodologii teorii ugruntowanej Przegląd Socjologii Jakościowej 10/2, 60-80 2014 Zastosowanie oprogramowania Atlas.ti i NVivo w realizacji badań opartych na metodologii teorii ugruntowanej C Jakub Niedbalski Uniwersytet Łódzki Zastosowanie oprogramowania Atlas.ti i NVivo w realizacji badań opartych na metodologii teorii ugruntowanej Abstrakt Artykuł porusza problematykę zastosowania specjalistycznego oprogramowania wspomagającego analizę danych jakościowych w badaniach opartych na procedurach metodologii teorii ugruntowanej (MTU). Celem artykułu jest pokazanie, jakie związki istnieją pomiędzy procedurami metodologii teorii ugruntowanej a dwoma popularnymi programami z rodziny CAQDAS: NVivo oraz Atlas.ti. Artykuł ma wskazać, w jaki sposób można wykorzystać funkcje dostępne w obu programach do prowadzenia analizy opartej na MTU. W artykule pokazano zarówno techniczne, jak i aplikacyjne możliwości oprogramowania NVivo i Atlas.ti. Wskazano także na stopień zgodności rozwiązań technicznych stosowanych w obu programach do wymogów metodologii teorii ugruntowanej oraz na pewne ograniczenia i bariery, które napotkać może badacz wykorzystujących dany program komputerowy w badaniach opartych na MTU. Słowa kluczowe komputerowe wspomaganie analizy danych jakościowych, nowe technologie, metody badań społecznych, metodologia teorii ugruntowanej, NVivo, Atlas.ti Jakub Niedbalski, doktor socjologii, adiunkt AQDAS to inaczej komputerowe oprogra- wspomagające projekty badawcze z zakresu ana- mowanie wspomagające analizę danych lizy dyskursu, metodologii teorii ugruntowanej, jakościowych. Termin ten został wprowadzony analizy konwersacyjnej, etnograf ii, badań opar- przez naukowców z University of Surrey w Wiel- tych na fenomenologii, a także innych, w tym kiej Brytanii na przełomie lat osiemdziesiątych mieszanych metod badawczych (Schönfelder i dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i odnosi 2011). Z tego względu grupa badaczy, do których się do kategorii oprogramowania służącego do adresowane są oba programy, jest dość liczna, realizacji projektów badawczych prowadzonych a fakt wsparcia w postaci konsultacji, doradztwa zgodnie ze zróżnicowanymi podejściami anali- oraz szkoleń zapewnianych przez producentów tycznymi z zakresu badań jakościowych (Seale tych pakietów sprawia, że nawet niedoświad- 2008: 232–233). Obecnie możemy obserwować czeni użytkownicy mogą w miarę szybko nabyć niezwykle dynamiczny rozwój tego rodzaju podstawowe umiejętności pozwalające na wyko- oprogramowania, a lista dostępnych programów rzystywanie programów w prowadzonych przez zkażdym rokiem staje się coraz dłuższa (zob. Le- siebie projektach badawczych. Warto też dodać, wins, Silver 2004). Obok narzędzi stosunkowo że NVivo i Atlas.ti to narzędzia stale udoskona- prostych i o ograniczonych możliwościach mamy lane, nad którymi trwają nieprzerwane i inten- narzędzia tak rozbudowane, jak Atlas.ti czy sywne prace polegające między innymi na mody- NVivo, które udostępniają badaczowi opcje two- fikacji istniejących, ale także dodawaniu nowych rzenia powiązań między kodami, zaawansowa- funkcji (Gibbs 2011; zob. też Brosz 2012; Niedbal- nego przeszukiwania danych, generowania hi- ski, Ślęzak 2012). potez, a w dalszej kolejności także konstruowania teorii (Kelle 2005: 486; Fielding 2007: 463). Z drugiej strony w 2010 roku Michael Jones i Kieren Wskazane oprogramowanie pomaga również Diment (2010: 10), dokonując przeglądu publikacji w tworzeniu rozbudowanych zbiorów danych naukowych, ustalili, że najpowszechniej stosowymi i ich wszechstronnemu porządkowaniu. Z tego narzędziami informatycznymi z rodziny CAQDAS w Ka- wspomagające analizę danych jakościowych (Wydawnictwo UŁ, względu może być stosowane przez badaczy re- są NVivo oraz Atlas.ti. Ci sami autorzy stwierdzili, tedrze Socjologii Organizacji i Zarządzania Instytutu So- Łódź 2013) oraz Komputerowe wspomaganie analizy danych jako- prezentujących różne szkoły teoretyczne i podej- że przeważająca liczba badaczy, którzy posługują cjologii Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalizuje się w kom- ściowych. Zastosowanie oprogramowania NVivo i Atlas.ti w pro- ścia metodologiczne. Zdaniem Gibbsa (2011: 20), się tymi programami, wykorzystuje w swojej pracy puterowej analizie danych jakościowych, metodach badań jektach badawczych opartych na metodologii teorii ugruntowanej niektórzy mogą głównie skoncentrować się na za- metodologię teorii ugruntowanej (por. Budziszew- jakościowych, zagadnieniach socjologii niepełnosprawności (Wydawnictwo UŁ, Łódź 2014). rządzaniu danymi, wykorzystując takie funkcje, ska 2010: 89–94). jak grupowanie, gromadzenie, segregowanie czy i socjologii kultury fizycznej. Prowadzi badania poświęcone aktywizacji społecznej i fizycznej osób z niepełnosprawno- Adres kontaktowy: proste przeszukiwanie informacji. Z kolei inni Biorąc powyższe pod uwagę, podjęta została decy- ścią. Autor książek: Żyć i pracować w domu pomocy społecz- Katedra Socjologii Organizacji i Zarządzania będą chcieli za ich pomocą przeprowadzić cały zja o przedstawieniu takich narzędzi CAQDAS, któ- nej. Socjologiczne studium interakcji personelu z upośledzonymi Instytut Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego proces analizy, łącznie z wygenerowaniem teorii re w najlepszy sposób spełniają rolę wspomagającą umysłowo podopiecznymi (Wydawnictwo UŁ, Łódź 2013), Od- ul. Rewolucji 1905 r. 41, 90-214 Łódź i sformułowaniem końcowych wniosków. Dlate- w działaniach analityka kierującego się zasadami krywanie CAQDAS. Wybrane bezpłatne programy komputerowe e-mail: go Atlas.ti oraz NVivo uważa się za narzędzia MTU (Gibbs 2011: 20). 60 ©2014 PSJ Tom X Numer 2 Przegląd Socjologii Jakościowej • www.przegladsocjologiijakosciowej.org 61 Zastosowanie oprogramowania Atlas.ti i NVivo w realizacji badań opartych na metodologii teorii ugruntowanej C Jakub Niedbalski Uniwersytet Łódzki Zastosowanie oprogramowania Atlas.ti i NVivo w realizacji badań opartych na metodologii teorii ugruntowanej Abstrakt Artykuł porusza problematykę zastosowania specjalistycznego oprogramowania wspomagającego analizę danych jakościowych w badaniach opartych na procedurach metodologii teorii ugruntowanej (MTU). Celem artykułu jest pokazanie, jakie związki istnieją pomiędzy procedurami metodologii teorii ugruntowanej a dwoma popularnymi programami z rodziny CAQDAS: NVivo oraz Atlas.ti. Artykuł ma wskazać, w jaki sposób można wykorzystać funkcje dostępne w obu programach do prowadzenia analizy opartej na MTU. W artykule pokazano zarówno techniczne, jak i aplikacyjne możliwości oprogramowania NVivo i Atlas.ti. Wskazano także na stopień zgodności rozwiązań technicznych stosowanych w obu programach do wymogów metodologii teorii ugruntowanej oraz na pewne ograniczenia i bariery, które napotkać może badacz wykorzystujących dany program komputerowy w badaniach opartyc (...truncated)