Parafia w dziele "nowej ewangelizacji"

Wojsław Czupryński Parafia w dziele "nowej ewangelizacji" Studia Elbląskie 13, 245-260 2012 Ks. Wojsław Czupryński* Studia Elbląskie XIII (2012) PARAFIA W DZIELE „NOWEJ EWANGELIZACJI” Słowa kluczowe: parafia, Nowa Ewangelizacja, wspólnota wspólnot, zaangażowanie świeckich Key words: parish, New Evangelization, community of communities, The involvement of the lay Schlüsselworte: Pfarrei, Neuevangelisierung, Gemeinschaft von Gemeinden, Die Beteiligung der Laien Kościół realizuje swoją misję wobec człowieka żyjącego w określonym kontekście kulturowym, społecznym i cywilizacyjnym. Refleksja dotycząca zbawczej posługi Kościoła urzeczywistnianej w dziele duszpasterstwa konkretnej parafii, nie może być prowadzona w oderwaniu od analizy tego właśnie dynamicznie zmieniającego się kontekstu. Rejestrowane zmiany w obrębie religijności stawiają konkretne wyzwania wobec Kościoła, na które – wierny swej posłudze – winien on odpowiedzieć. Szczególnym wyrazem wypełnienia tej powinności jest decyzja Benedykta XVI, który zapowiedział, że XIII Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów podjęło refleksję nad tematem: „Nowa Ewangelizacja dla przekazu wiary chrześcijańskiej”. Lineamenta, przygotowane przy współpracy z Radą Zwyczajną Sekretariatu Generalnego Synodu Biskupów, stanowią ważny etap w przygotowaniach do Zgromadzenia synodalnego. Nowa ewangelizacja, aby była skuteczna, musi być bowiem poprzedzona starannym rozeznaniem wielorakich kontekstów, które kształtują życie współczesnego człowieka. Mowa jest więc o czynnikach społecznych, kulturze, gospodarce, nauce i technice oraz o życiu duchowym. Uwzględniono też ostatnie zmiany w tych dziedzinach. Wspomina się zatem na przykład o globalizacji, kryzysie gospodarczym czy wzroście głodu duchowego w niektórych regionach i środowiskach1. Powyższy dokument jest także inspiracją do podjęcia refleksji nad * Ks. Wojsław Czupryński – adiunkt w Katedrze Katechetyki i Pedagogiki na Wydziale Teologii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Duszpasterz akademicki i duszpasterz nauczycieli. Współzałożyciel Stowarzyszenia „Persona Humana” i Ośrodka Formacji Małżeńskiej. Redaktor strony „Przed niedzielą” w Gazecie Olsztyńskiej i współpracownik serwisu wiara.wm.pl. 246 wojsław czupryński sytuacją polskiego Kościoła w jego podstawowym wymiarze, jaki stanowi parafialna wspólnota. Stan religijności w Polsce Autorzy programu duszpasterskiego na rok 2006/2007 uczynili rodzaj analizy sytuacji duszpasterskiej odnotowując to, co jest zagrożeniem, a zarazem wyzwaniem dla współczesnego duszpasterstwa. Wśród pozytywnych i nacechowanych nadzieją na przyszłość doświadczeń pastoralno-katechetycznej posługi dzisiejszego Kościoła wymienia się wzrastające zapotrzebowanie na pogłębioną formację religijną. Dostrzega się fakt, że „coraz więcej katolików pogłębia świadomość swojego powołania i pragnie nieustannie wypływać na głębię chrześcijaństwa poprzez regularne spotykanie się z Bogiem obecnym w liturgii i sakramentach oraz włączanie się w grupy apostolskie, ruchy kościelne i stowarzyszenia katolickie”2. Jednak już w kolejnych zdaniach cytowanego dokumentu zostały przedstawione te obszary duszpasterstwa, które są naznaczone poważnym kryzysem. Dostrzega się niebezpieczeństwo zredukowania Kościoła do wymiaru instytucjonalnego. Zwraca się uwagę na niebezpieczeństwo duszpasterskiego „uśpienia”. Deklaracja światopoglądowa nie implikuje postawy religijnej w codzienności. Statystki podające znaczący osób wierzących nie powinny przesłaniać prawdy o rzeczywistości i przyjęcia faktu, że Polska jest krajem wymagającym reewangelizacji3. We współczesnej refleksji teologicznej i socjologicznej nie brakuje podobnych konstatacji. Wśród najważniejszych przejawów kryzysu duszpasterstwa należy wymienić: głęboki kryzys religijnej socjalizacji w rodzinie, brak katechezy dla dorosłych, niezdolność przełożenia orędzia ewangelicznego na język egzystencjalny, niedostateczność i nieodpowiedniość formacji duszpasterskiej oraz katechetycznej seminarzystów i duszpasterzy4. Dodatkowe niebezpieczeństwo stanowi oddziaływanie typowych elementów współczesnej kultury, w której normą ludzkiego myślenia staje się subiektywne przekonanie, a normą postępowania jedynie subiektywne sumienie. Z bardzo intensywnie postępującym procesem sekularyzmu, dechrystianizacji życia, laicyzacji oraz sprowadzania religii do zasad prywatności, chrześcijaństwo staje się jedną z wielu propozycji na życie. W takim kontekście niezbędna Główne kierunki refleksji: współczesne koncepcje duszpasterstwa, formacja człowieka w rodzinie i parafii w kontekście wyzwań współczesności. 1 Synod Biskupów, XIII Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne, Nowa Ewangelizacja dla przekazu wiary chrześcijańskiej, Lineamenta, Watykan 2011, zob.www.vatican.va/roman_curia/synod/documents/rc_synod_doc_20110202_lineamenta-xiii-assembly_pl.html (stan z 15.12.2012). 2 Komisja Duszpasterstwa Ogólnego Konferencji Episkopatu Polski, Program duszpasterski Kościoła w Polsce na rok 2006/2007: „Przypatrzymy się powołaniu naszemu”, Katowice 2006, s. 77–80. 3 Tamże, s. 85–92. 4 E. A l b e r i c h, Na 50-lecie „Katechety”. W poszukiwaniu nowego „paradygmatu katechetyki”. Refleksje nad sytuacją katechezy w Europie, w: Między tradycją a współczesnością. I Krajowy Kongres Katechetyczny, red. A. Bałoniak, J. Szpet, Poznań 2008, s. 92. PARAFIA W DZIELE „NOWEJ EWANGELIZACJI” 247 jest odważna i rzetelna ocena sytuacji i analiza, na ile funkcjonująca obecnie koncepcja duszpasterstwa spełnia swoje zadania. Trudności religijne, jakie człowiek przeżywa, da się sklasyfikować. Za kryterium podziału można obrać ich genezę. Mówi się zatem o trudnościach religijnych na tle cywilizacyjnym, filozoficznym, egzystencjalnym. W naszych analizach interesujące są te, które wynikają z przemian społeczno-cywilizacyjnych. Wydaje się, że można wymienić dwie zasadnicze przyczyny. Pierwsza – ogólna areligijność cywilizacji, postępująca sekularyzacja i sekularyzm zaangażowany w propagowanie totalnie świeckiego modelu życia. We współczesnym świecie lansuje się neutralnie aksjologiczne wzorce wychowawcze i w sposób zupełnie intencjonalny, choć często skrywany, dąży się do rozkładu moralnych fundamentów życia społecznego i indywidualnego5. Wielu ludzi, zafascynowanych nowym światem, nowym porządkiem, uznało, że stary ład i głoszone niegdyś prawdy, łącznie z wiarą, straciły swoją aktualność i stały się bezużyteczne. Coraz powszechniej kontestuje się to, co tradycyjne i obiektywne. Tym samym wielu zdyskredytowało wartość wiary i praktyk religijnych. Kościół coraz częściej jest postrzegany jako instytucja archaiczna i całkowicie bezużyteczna we współczesnym, nowoczesnym świecie. Religijność oddzielana od kościelności staje się jedynie kultywowaniem tradycji i ludowej obrzędowości6. Odrzuca się ideę celowości i wszelkie normy moralne. W obszarze moralności rejestruje się dynamicznie przebiegające procesy zmienności i subiektywizacji, a realizację człowieczeństwa sytuuje się w płaszczyźn (...truncated)