Sîî MüelliflerinTahrifu’l-Kur’an Meselesinde Sünnî Kaynaklara Yaptığı Atıflar ve Değerlendirmesi: “Tayyib el-Musevî el-Cezâirî Örneği

Şîî Müelliflerin Tahrifu’l-Kur’an Meselesinde Sünnî Kaynaklara Yaptığı Atıflar ve Değerlendirmesi: “Tayyib el-Musevî el-Cezâirî Örneği Yunus Emre GÖRDÜK * Öz: Şîa’nın İmamiyye Kolu’na mensup alimlerin birçoğu Kur’ân’ın tahrife uğradığı görüşündedir. Bunların en meşhur ve en eskilerinden biri de Tefsiru’lKummî’nin müellifi olan Ali b. İbrahim el-Kummî (ö. 397/920)’dir. Kummî’nin telif etmiş olduğu bu tefsir, Seyyid Tayyib el-Musevî el-Cezâirî’nin 1966’da kaleme aldığı takdim yazısı ile neşredilmiştir. Kur’ân’ın tahrif edildiğini iddia eden Cezâirî, söz konusu takdim yazısında “Tahrîfu’l-Kur’ân” başlığı altında Ehl-i Sünnet’e mensup ulemanın eserlerine de atıflar yapmaktadır. Bu bağlamda makalenin amacı Cezâirî’nin Sünnî kaynaklı referanslarının tutarlı olup olmadığı konusunda bir analiz yapmaktır. Sonuç olarak Cezâirî’nin konuyla ilgili yaptığı atıflarında tutarlı görünmediği ve bu tutarsızlığın aynı görüşü paylaşan Şîî alimlerin benzer yaklaşımlarına örnek oluşturduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tahrifu’l-Kur’ân, İmamiyye, Tefsîru’l-Kummî, el-Cezâirî, The References of the Shiite Authors to the Sunni Resources on the Falsification of the Qur’an and Their Evaluation: Sample of Tayyib alMoussavi al-Jazairy Abstract: Many scholars of Shia-Imamiyya argue that the Qur’an has been falsified. The one of the most famous and oldest is Ali b. Ibrahim al-Qummi (d. 397/920) who is author of Tafseer al-Qummi. The foreword, written by Tayyib alMoussavi al-Jazairy in 1966, exists the Tafseer which is written by Qummi. alJazairy refers to the works of Sunni scholars under the titled “Falsification of the Qur’an” and argues that the Qur’an is falsified. In the context, the aim of this article is to analysis whether consistent the al-Jazairy’s references based on Sunni resources or not. Finally, it have been determined that al-Jazairy has not appeared consistency regarding the references and this incoherence has exampled similar approaches of other Shiite scholars who share same opinion. Keywords: Falsification of the Qur’an, Imamiyya, Tafseer al-Qummi, al-Jazairy. İktibas / Citation: Yunus Emre Gördük, “Şîî Müelliflerin Tahrifu’l-Kur’an Meselesinde Sünnî Kaynaklara Yaptığı Atıflar”, Usûl, 15 (2011/1), 53 - 74. * Yrd. Doç. Dr., Balıkesir Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi. () 54  Yunus Emre Gördük Giriş İslam’a göre, Kur’ân Allah katından Hz. Peygamber’e indirilmiş “Kitab”dır. Dünya Müslümanlarının ekseriyeti, Ehl-i Sünnet’in ise tamamı Kur’ân’ın, Tevrat ve İncil gibi kutsal metinlerin akıbetine uğramadığına yani tahrifattan korunduğuna inanmaktadır. Bu inancın kaynağı da yine Kur’ân’dır. 1 Örneğin Hicr Sûresi’nde geçen “ َ‫ ” إِﻧ ﱠﺎ ﻧَﺤْ ﻦُ ﻧَ ﱠﺰﻟْﻨَﺎ اﻟ ﱢﺬ ْﻛ َﺮ َوإِﻧﱠﺎ ﻟَﮫ ُ ﻟَ َﺤﺎﻓِﻈُﻮن‬ayeti belli başlı bütün tefsirlerde, Kur’ân’ın İlahî teminat altında olduğu, asla herhangi 2 bir tahrifata uğramadığı ve uğramayacağı şeklinde açıklanmıştır. İmamiyye Şîa’sına mensup âlimlerin birçoğu Kur’ân’da tahrif ve tağyirin bulunduğuna kânidir. Bu görüşü savunanlar arasında Ali b. İbrahim el-Kummî (ö. 307/920), Muhammed b. Mes’ud Ayyâşî (ö. 320/932), Küleynî (ö. 329/940-1), Şeyh Müfîd (ö. 413/1022-3), Furât b. İbrahim el-Kûfî (ö. 445/1053-4), Ahmed b. Mansur et-Tabersî (ö. 625/1227-8), Hurr b. el-Âmilî (ö. 1104/1692-3), Seyyid Hâşim el-Bahranî (ö. 1107/1686), Muhammed Bâkır 1 2 Hicr, 15/9: “Muhakkak Zikr’i (Kur’ân’ı) biz indirdik biz! Ve yine onu koruyacak olan biziz!” Ayrıca Bkz. Bakara, 2/2: “‫ ذﻟﻚ اﻟﻜﺘﺎب ﻻ رﯾﺐ ﻓﯿﮫ‬: Bu, kendisinde şüphe olmayan Kitaptır”; Fussilet, 41/42: “ ‫َﻻ ﯾَﺄْﺗِﯿ ِﮫ اﻟْﺒَﺎ ِط ُﻞ ﻣِﻦْ ﺑَﯿْ ِﻦ ﯾَ َﺪﯾْ ِﮫ َو َﻻ ﻣِﻦْ َﺧﻠْﻔِ ِﮫ ﺗَﻨْﺰِﯾ ٌﻞ ﻣِﻦْ َﺣﻜِﯿ ٍﻢ‬ ‫ َﺣﻤِﯿ ٍﺪ‬: O’na (o Kur’ân’a) ne önünden, ne de arkasından bâtıl (yaklaşıp) gelemez. (O)Hakîm ve Hamîd (olan Allah) tarafından indirilmedir.”; Kıyamet, 75/ 17-19: “‫ ﺛﻢ إن ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺑﯿﺎﻧﮫ‬،‫ إﻧﺎ ﻋﻠﯿﻨﺎ ﺟﻤﻌﮫ وﻗﺮآﻧﮫ ﻓﺈذا ﻗﺮآﻧﺎه ﻓﺎﺗﺒﻊ ﻗﺮآﻧﮫ‬: Şüphesiz onu, toplamak (senin kalbine yerleştirmek) ve onu okutmak bize aittir. O halde biz, onu (Cebrail'in diliyle) okuduğumuzda sen de onun okuyuşunu izleyerek O'na uy. Sonra şüphen olmasın ki, onu açıklamak da bize aittir.” Bkz. el-Bağavî, Ebû Muhammed el-Hüseyin b. Mesûd, Meâlimu’t-Tenzil fî Tefsîri’l-Kur’ân, Dâru İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1998, III, 51; ez-Zemahşerî, Ebû’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer, el-Keşşâfu An Hakâıkı’t-Tenzîl, Dâru’l-Kitabi’lArabî, Beyrut 1985, II, 572; er-Râzî, İmam Fahrüddîn Ebû Abdillah Muhammed b. Ömer b. el-Hasan, Mefâtîhu’l-Gayb, Dâru İhyai’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1998, XIX, 123; el-Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed, el-Câmi’ li Ahkâmi’lKur’ân, Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, Kahire 1964, X, 5-6; el-Beydâvî, el-Kâdî Nâsırüddîn, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl Dâru İhyâi’t-Türâs, Beyrut, 1997, III, 207; en-Nesefî, Ebû’l-Berekât Abdullah b. Ahmed, Medârikü’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl, Dâru’l-Kelimü’t-Tayyib, Beyrut 1998, II, 184. Tahrifu’l-Kur’an Meselesinde Sünnî Kaynaklara Atıflar  55 el-Meclisî (ö. 1110/1688) ve Nimetullah el-Cezâirî (ö. 1112/1691) gibi meşhur müellifler bulunmaktadır.3 Şîî ıstılahında “masum” sayılan imamlardan, Kur’ân’ın tahrif ve tağyiri konusunda gelen hadîs sayısının iki binden fazla 4 olduğu söylenmektedir. Örneğin Küleynî (ö. 329/940)’nin İmam Cafer es-Sâdık’a dayandırdığı bir rivayette, Cebrâil ile Hz. Peygamber (s.a.v.)’e gönderilen Kur’ân’ın on yedi 5 bin ayet olduğu nakledilmektedir. Keza el-Kummî, İmam Cafer es-Sâdık’ın, “ ”6 ayetindeki “‫( ”أ ُ ﱠﻣ ٍﺔ‬ümmet) kelimesinin aslında “ ‫( ”أﺋِ ﱠﻤ ٍﺔ‬imamlar) olduğunu söylediğini rivayet eder. Nitekim Resûlullah’ın torunlarını öldüren bir ümmetin “hayırlı” diye tavsif edilmemesi gerekmektedir. 7 Aynı paralelde “Zina, hırsızlık, yol kesme, zulüm ve fısk gibi değişik birçok günahın işlendiği bir toplumu Allah’ın ‘hayırlı ümmet’ diyerek methetmesi mümkün değildir” yorumunu yapan el-Meclisî, Bihâru’l-Envâr adlı meşhur eserinde “Allah’ın indirdiğinin hilafına olarak tahrif edilmiş ayetler” başlığı altında Şîî âlimlerin Kur’ân’ın tahrifiyle ilgili Âl-i Beyt’ten yaptıkları rivâyetleri sıralamış, elKummî’nin yukarıda geçen rivayetini de zikretmiştir.8 3 4 5 6 7 8 Bkz. ez-Zehebî, Muhammed Hüseyin, et-Tefsir ve’l-Müfessirûn, Mektebetü Vehbe, Kahire, tsz., II, 27-147; Muhammed b. Abdurrahman es-Seyf, eş-Şîa ve Tahrîfu’l-Kur’ân, Dâru’l-İman, İskenderiye, tsz., s. 12-80; Muhammed Mâlullah, eş-Şîa ve Tahrîfu’l-Kur’ân, Dâru’l-Va’yi’l-İslamî, Beyrut 1986, s. 63-101; İhsan-ı ilahî Zahîr el-Pakistanî, eş-Şîa ve’s-Sünne, İdaretu Tercümani’s-Sünne, Lahor 1979, s. 88-98; a. mlf., eş-Şîa ve’l-Kur’ân, İdaretu Tercümani’s-Sünne, Lahor, tsz., s. 43-49, 91-110; er-Ruhaylî, İbrahim b. Amir b. Ali, el-İntisâr, Mektebetü’lUlûm ve’l-Hikem, Medine 2003, s. 43-49; el-Mîlânî, Seyyid Ali el-Hüseynî, Ademu Tahrîfi’l-Kur’ân, Merkezu’l-Ebhâsi’l-Akâidiyye, Kum 2000, s. 9-41. İhsan-ı ilahî, eş-Şîa ve’s-Sünne, s. 93. Küleynî, Ebû Cafer Sikâtu’l-İslam Muhammed b. Yakûb b. İshak, el-Usûl Mine’lKâfî, y.y., tsz., II, 851. Âl-i İmran, 3/ 110: “Siz, insanlar için ortaya çıkarılan, doğruluğu (...truncated)