Fen ve Teknoloji Derslerinde Kullanılan Tamamlayıcı Ölçme-Değerlendirme Yöntemlerinin İncelenmesi

Received/Geliş: 17.02.2017///Accepted/Kabul: 10.02.2017 FEN VE TEKNOLOJİ DERSLERİNDE KULLANILAN TAMAMLAYICI ÖLÇMEDEĞERLENDİRME YÖNTEMLERİNİN İNCELENMESİ Doç. Dr. Bayram ÖZER Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Abdullah KARAOĞLU Mustafa Kemal Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Öğrencisi, ÖZ Çalışma betimsel bir araştırma olup tarama modeli ile yürütülmüştür. Öğretmenlerin fen ve teknoloji derslerinde kullanılan tamamlayıcı ölçme – değerlendirme yöntemleri hakkındaki görüş ve önerilerini belirlemek amacıyla uzman görüşleri alınarak bir anket geliştirilmiştir. Ankette nitel sorular kullanılmıştır. Anket 2012– 2013 eğitim-öğretim yılında Gaziantep’in Nizip ilçesinde bulunan 84 İlköğretim okulundaki 206 Sınıf Öğretmenine uygulanmıştır. Elde edilen veriler betimsel analiz teknikleri ile çözümlenerek yorumlanmıştır. Ölçekte olumsuz ifadeler ters çevrilerek güvenirlik analizi yapılmış ve faktör yükü 0.35 altında olan 3 madde anketten çıkartılmıştır. Bu maddeler testten atıldıktan sonra anketin güvenirlik katsayısı 0.88 olarak hesaplanmıştır.Araştırma sonucunda; İlköğretim 4. ve 5. sınıf Fen ve Teknoloji Derslerinde kavram haritaları ve proje yönteminin öğretmenler tarafından daha fazla tercih edildiği, bireysel yeteneklerini öne çıkardığı, sadece ürünü değil süreci de değerlendirdiği, objektif değerlendirme sağladığı, öğrencileri bireysel olarak tanıma fırsatı verdiği ve öğrenciyi sürece dâhil ettiği için kullandıkları ortaya çıkmıştır. Verilerin depolanmasının zor olması ve fazladan yük getirmesi, hazırlama ve uygulamanın fazla zaman alması, yeterli materyalin ve ortamın sağlanamaması, öğrencilerin hazır bulunuşluklarının yeterli olmaması, sınıf mevcudunun fazla olması gibi nedenler bu tekniklerin kullanımında karşılaşılan güçlükler olarak ifade edilmiştir. Ürün seçki dosyası (portfolyo), kavram haritası, proje, görüşme ve gösteri yöntemini görev yeri merkez olan öğretmenlerin daha fazla kullandıkları ve hizmet içi eğitime daha fazla sayıda katılan öğretmenlerin tanılayıcı ölçme ve değerlendirme tekniklerini daha fazla tercih ettikleri anlaşılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Fen ve Teknoloji, Öğretmen Görüşleri, Tamamlayıcı Ölçme ve Değerlendirme. A REVIEW OF COMPLEMENTARY MEASUREMENT AND EVALUATION TECHNIQUES USED IN SCIENCE AND TECHNOLOGY CLASSES ABSRACT This study is designed as a descriptive survey study. Data collection tool is developed according to expert opinions to identify teacher opinions and suggestions. Questionnaire has qualitative items. 206 class teachers from 84 primary schools are involved in this study during 2012-2013 school year in Nizip/Gaziantep. Descriptive analyze technique is used to analyze data. The result of this study reveals that concept maps and project based methods are more preferred by 4th and 5th grade teachers in science and technology classes with the reason of highlighting individual competences, evaluating not only the outcome but also the process, providing objective evaluation, giving opportunity to evaluate student in individual basis and including students to the process actively. The obstacles stated by teachers are difficulties to store data, time consuming (preparation and application), inadequate material and environment, insufficient level of readiness of student, and too crowded classes. It is observed that teachers who work in central schools and involved in in-service training programs are more likely to use portfolio, concept map, project, interview and demonstration methods. Key Words: Science and technology, teachers’ opinions, complementary measurement and evaluation 129 1.GİRİŞ Eğitim sürecinde kazandırılmak istenen davranışların beklenen düzeyde olup olmadığı ve ne derecede kazandırıldığının doğru bir şekilde belirlenmesi için bu davranışların, güvenirlik ve geçerliği yeterli derecede olan ölçme araçlarıyla ölçülmesi gerekmektedir. Çünkü kazanımların gerçekleşme derecesi nesnel bir biçimde belirlenmedikçe, eğitimin ne kadar verimli olduğu anlaşılmaz (Özçelik, 1998: 12). Ölçme ve değerlendirme etkinlikleri eğitim öğretim sürecinin tamamlayıcısıdır. Bir programla ilgili öğretme öğrenme sürecinin isteneni eksiksiz olarak vermesi bu sürecin adım adım izlenip ve her adımda görülen eksikliklerin bir sonraki aşamaya geçmeden önce giderilmesine bağlıdır (Özçelik, 1987: 4). Bu açıdan bakıldığında ölçme ve değerlendirme etkinlikleri, öğretmenlere hem öğrenci başarısı gösterir hem de eğitimin verimliliği konusunda bilgi verir. Bu sayede öğretmenler öğrenme eksikliklerini ortadan kaldıracak önlemler alarak eksiklikleri giderir ve eğitim sürecinin daha etkili bir şekilde devam etmesini sağlayabilirler (Önal, 2005; Baykul, 2000: 89; Tan ve Erdoğan, 2004: 139; Yeşilyurt, 2012). Günümüzde eğitim alanında gelişmeler yaşanmaktadır (Baki, 2006). Bu değişim ve gelişmelerin nedenlerinden birisi eğitim sistemini yönlendiren, eğitim felsefelerinin değişmesidir. Eğitim öğretime yön veren eğitim felsefeleri, öğrencinin aktif olduğu ve merkeze alındığı eğitim sistemini öngörmektedir. Buna bağlı olarak yeni öğretim stratejilerinin belirlenmesi ve bu duruma uygun öğrenme ortamlarının düzenlenmesi (Gömleksiz & Bulut, 2007) ve buna paralel olarak ölçme değerlendirme tekniklerinin değişime uğraması anlamına gelmektedir. Ülkemizde 2004 yılında geliştirilen ilköğretim programıyla beraber Fen ve Teknoloji öğretim programları da geliştirilerek, yaşanan değişim ve gelişimlere daha kolay uyum sağlanması amaçlanmıştır. Yapılan değişiklikte yeni eğitim programı yapılandırmacı öğrenme kuramı temele alınarak hazırlanmıştır (Yaşar ve diğ., 2005; Tekışık 2005; Gömleksiz, 2005; MEB, 2006; Şahin, 2008; Şenel, 2008; Yeşilyurt, & Yaraş, 2011). Bu programda yapılan en önemli değişiklik ölçme ve değerlendirme yöntemleri konusunda olmuştur. Önceden kullanılan Geleneksel Ölçme ve Değerlendirme Teknikleri (GÖDT) yerine öğrencilerin üst düzey zihinsel becerilerinin belirlenmesi için farklı ölçme ve değerlendirme tekniklerinin kullanılması önerilmiştir (Kutlu, 2002). GÖDT olarak yazılı yoklama, sözlü yoklama, çoktan seçmeli test, doğru - yanlış soruları, kısa cevaplı sorular ve eşleştirme soruları vb. kullanılmaktadır (Orhan, 2007). Bu tür ölçme yaklaşımları basit düzeydeki bilgi ve becerileri ölçerken, üst düzeydeki bilişsel becerileri ölçmekte yetersiz kalmaktadır. Üstelik GÖDT ile öğrencilerin yetenekleri ve gelişme potansiyelleri birlikte değerlendirilememektedir (Baki ve Birgin, 2004). Ayrıca öğrencinin belli bir konuda sahip olduğu bilginin derinliği ve uygulamada ne kadar başarılı olacağı konusunda yeterli bilgi verememektedir (Çakıcı, 2008: 16). Öğrenciler sürekli verilen bilgiyi almak yerine kendi kendilerine araştırabilen, sorgulayabilen bireyler olarak yönlendirilmelidir (MEB, 2005). Tamamlayıcı Ölçme Değerlendirme Teknikleri (TÖDT), geleneksel GÖDT’ye göre gerçek hayatla daha fazla ilişkili olup, ürünle birlikte sürecin de değerlendirildiği için gerçek yaşamla ve öğrenci potansiyeli ile daha fazla ilgil (...truncated)