Trakya ve Kocaeli’nde kavak yetiştirilmesi imkanları üzerine araştırmalar

İST, NBUL ÜNivERSITESt .ORMAN FAKÜLTESİ DERGisi.. SERİ B. CİLT III. SAYI J. VE II. 1953 ~R41iY~ V~ ~OC~EY~!>~~ VA~ ~~1jŞT~~~J._'ESt !~A~~~J P~~LL~~E 411~Ş~ptlt~J:4!t'l' Yazanlar, Prof Dr. Asaf i rm ak Prof. Dr. Fikret S aat ç i o ğ iu Türkiyede orman kıtlığı bilinmektedir. Kalkınma işlerimizin, sanayiimizin gelişmesi dolayısiyle odun ham maddesi sıkıntısının gittikçe hissedilir derecede arttığı bir ~erçektir· Ormancılığımız bir taraftan mevcut ormanlan akılane idare etmek ve verimlerini mümkün olduğu kadar artırmak yolunda çalışırken, diğer taraf'tan yeni orman sahaları kurarak hem orman nisbetini artırmak hem de hasılatı yeni ihtiyaçlara karşılayacak bir seviyeye yükseltmek zorundadır. Bu alanda, kısa, zamanda büyük dimensiyonlar alan ve büyük hacımlar sağlayan ağaç türlerinin denenmesi lüzumludur. Çeşitli Kavak türleri Y~ bilhassa bazı Amerikan Karakavak melezIeri çabuk büyüme hassasına maliktirler. Bundan başka memleketimizin iklim şartları bir çok yerlerde bu yabancının yetişmesine müsait bulunuyor. Bu itibarla gayemize sür'atle götürecek olan bu a~aç türünün itina ile seçilecek yetişme muhitlerinde denerimesi ve bilahare büyük ö~çüqe yetiştirilmesi memleket ormancılığı ve iktisadiyatı bakımından ç~k q~yülr faydalar sağlayacak bir teşebbüstür. Kavak yalnız hızlı büyümesi dolayısiyle değil, fa,k~t ÇLy'nı zamanda odu*) Türkiyede Kavak yetiştirme işlerinin bir esasa bağlanarak planlı ve dilzerıli bir şekilde yürütülmesi hususunda tekliflerde bulunulması ve bilhassa evvelce Orman Genel Müdürlüğü tarafından seçilmiş olan ve devlete ait bazı arazinin islahile başda 15ay:~15 türleri olmak üzere araştırma imka.nl~rlJ.!ıgıı,raştırıl~~şı !flal}ıı~dil~ 19"!o7 yılı yazında 18.7.1947 tarihinden 7.9.1947 tarihine kadar devam etmek üzere başlıca Çat!!~C~,Lül~bur9!1:~'Jfır15lareli. Keşarı, Ip'~~Ia, T~!<ifH~t, I;çmit, ~çla?~ff\P wıııtı~~t~rmda gerekli sahalar görülmüş icabeden araştırmalar yapılmışt ır. Bu yazıda yapılan inceleme ve araştırmaların sonuçları ve sah'a:ların 'kavaklık' tesisine elvertşltlıklert .. . hakkındaki etüd neticeleri dercedilmiştir. _ ..•. ~.~.~. '_~' •. jı. .•.• ~;). ~.I -,," •• ~ 66 A. ffiMAK - F. SAATÇiOGLU nunun kıymetli sanayi vasıfları ile dahi mütemayiz bulunan bir ağaç türüdür. Kavak bilhassa mihanik odun hamuru, sellüloz ve kibrit sanayiinin en ehemmiyetli ve değerli ham maddesini teşkil etmekte olup bu sanayi şubelerinde sarf edilen hacımlar büyük bir miktara varmaktadır. Netekim sellüloz ve kağıt sanayiinin yıllık odun ihtiyacı 100-120.000 m", kibrit sanayiinin ise 20-22.000 m- odun miktarına baliğ olmaktadır ki bu miktarın bir kısmının (takriben 36.000 m") Kavak odunu ile karşılanması mümkündür. Halen kağıt ve sellilloz sanayii, elverişli hammadde bulamadığı için başka sahalarda kullanılması milli ekonomi bakımından daha karlı ve rasyonel olacağı şüphesiz bulunan büyük çaplı Göknar ve Ladin tomruklarını parçalayarak bu uğurda sarfetmektedir. Bu durumun ise aslında fakir olan orman varlığımıziçin muazzam bir yük ve israf ifade ettiği bedinidir .. Hammaddesini esas itibariyle Kavak teşkil eden kibrit sanayii dahi bugün hammadde sıkıntısı içinde kıvranmakta ve memleketten güçlükle .ağlayabildiği Kavak tomrukları dahi, ne kalite ve ne de kantite itibariyle, bu sanayi şubesini tatmin edememektedir. Yabancı memleketlerden hammadde getirtilme imkanları mevcut olmakla beraber bu durum daimi bir döviz sarfiyatı ifade etmektedir. Şu halde bu sanayiin hammaddesini behemehal memleket içinden sağlamak zaruridir. Bütün bunlar gözönünde tutulunca, verimli Kavak ormanlarının ye"t.iştirilmesi lüzumu belirdiği gibi bir an evvel bu işe teşebbüs edilmesi de bedahet kesbeder. n. Hızlı büyüyen Karakavak melezierinin ekolojik is~eri Her yeni orman tesisinde, yetiştirilmesi arzu edilen ağaç türünün ekolojik şartları ile 'bu ağaç türünün yetiştirileceği arazinin tabii şartları, iktisadi mülahaazlardan başka en önemli esasları teşkil eder. Ağacın isteğile muhitin şartları birbirine uymadıkça o ağacın o yerde muvaffakiyetle yetiştirilmesi mümkün olamaz. Ötedenberi Kavak yetiştiren memleketlerin neşriyatına müsteniden malüm olan ve bu ağacın yetiştirilmesi için önemli bulunan ekolojik şartlar, seçilecek sahalar için bir ölçü teşkil edeceğinden, burada kısaca gözden geçirilmelidir. Uzun zamandan beri «Kanada kavağı» namı altında maltım olan Amerikan Karakavak türleri kuzey Amerikanın kuzey doğu kısımlarında ezcümle Kanada ve Virjinyada nehir kenan ormanlarında büyük ölçüde meşcereler teşkil eden bir ağaçtır. Bundan başka bütün orta Avrupa floTası sahasında dahi yetiştirilmiştir. Bu kavak türü yetişmesi için mümkün olduğu kadar uzun bir vejetasyon süresine yani erken başlayan sıcak bir ilkbaharın ve geç gelen bir kışın hakim olduğu iklim şartlarına muhtaçtır. Donlardan zarar görmediği Ankara, Eskişehir, Kayseri ve Trak- TRAKYA VE KOCAELİNDE KAVAK YETİŞTİRİLMESİ 67 yanın kara iklimli bir çok mıntıkalarında yetişmesinden ve bugüne kadar kayda değer don zararı göstermemesinden anlaşılmaktadır. Çok ışık isteyen bir ağaç türüdür. Bu sebepten sun'i olarak dikildi.ğınde geniş aralıklar (en az 4 - 5 m) tercih edilmektedir. Toprak isteklerine gelince: iyi bir büyüme gösterebilmesi için derin olan, rutubet derecesi devamlı surette taze ile rutubetli arasında bulunan mili muhtevi, hafif killi kum topraklarını ister. Bunların besin maddelerince zengin, kireci muhtevi olmaları ve taban suyunun da 60 - 80 cm derinlikte bulunması ve durgun değil altar bir taban suyu olması iktiza etmektedir. Sert, asit toprakları istemez; bundan başka kuru olan kum ya.hut ağır olan kil topraklarında Kavaklar iyi yetişmemektedir. Fakat taban suyu yardımı ile besin maddeleri ve bol rutubet sağlandığı takdirde, fakirce kum ve hatta çakıllı topraklar üstünde dahi yetişebilir, Durgun rutubete tahammül derecesi az olduğundan ötürü drenaj yapılmadan bataklık arazide Kavak dikmek doğru değildir. Bu sebepten bataklık arazide hendeklerle drenaj yapılarak köklerin hava alabileceği bir derinliğe kadar r't:abansuyu seviyesinin düşürülmesi iktiza eder. Netekim Ren boyunca devam eden münhat arazide Karakavak melezlerile yapılan ağaçlandırmalarda nehir boyundaki bataklık sahaların bir kısmı münasip şekilde drenaj yapıldıktan sonra bu maksada hasredilmiştir. Durgun rutubet ilk zamanlarda tecessüm duraklamasına sebebiyet verir /ki bunun sonradan telafisi mümkün değildir. Gerek bu sebepten gerekse elverişsiz toprak şartları dolayısiyle büyümesi duraklayan ağaçların bir müddet sonra böcek vesair gibi muzır amillerin tesirine dayanamayarak öldükleri mü-şahede edilmiştir. Nehir kenarı ormanı sahalarındaki yetişme muhitlerinin dışında dahi yapılmış deneyler ve görgüler henüz mevcut değildir, büyük ölçüde yetiştirme faaliyetine, mesela Almanyada Köln civarında linyit istihsalinden mütevellit molozlar üzerinde, başlanmıştır. Her halde kuru yetişme muhitlerinde, fakir topraklar üzerinde iyi bir netice beklenmemelidir. Nehir kenarı ormanlarının bilhassa bu işe yaramaları elverişli toprak terkiplerine v (...truncated)