Farklı İki Açıdan Arapça: Fusha ve Avamca

Farklı Đki Açıdan Arapça: Fusha ve Avamca Yrd. Doç. Dr. Musa ALP∗ Atıf / ©- Alp, M. (2011). Farklı Đki Açıdan Arapça: Fusha ve Avamca, Çukurova Üniversitesi Đlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (2), 87-110. Özet-. Günümüzde geniş bir coğrafyada 250 milyondan fazla insan Hami- Sami dil ailesinden olan Arapça’yı anadil olarak konuşmaktadır. Arapça aynı zamanda din dili olup son ilahi kitap Kuran Arapça olarak indirilmiştir. Dolayısıyla anadili Arapça olmayan -Türkler ve Endenozyalılar gibi- milletler de bir şekilde Arapça ile iştigal etmektedirler. Ne var ki tüm dillerde var olan konuşma dili ile resmi dil farkı Arapçada kendisini daha ziyade göstermektedir. Buradan hareketle Kuran dili olan Fusha ile halkın konuşma dili olan Avamca diye adlandırabileceğimiz iki farklı kullanım ortaya çıkmaktadır. Bu da Arapça öğrenen yabancılar için oldukça zorluk arz etmektedir. Arapça öğrenen Türk öğrencilere Avamcanın öğretilip öğretilmeyeceği konusu tartışmaya açıktır. Belki de çok kullanılan ve her Arap ülkesinde anlaşılabilecek bazı Avamca ifadelerin Türk öğrencilere öğretilmesi faydalı olacaktır. Özellikle de Türk dizilerinden aşina olduklara Suriye Lehçesi biraz öğretilebilir. Anahtar sözcükler- Fusha, Avamca, Yabancı Öğrenci §§§ Giriş Yüzlercesi belki de binlercesi bir şekilde ölmüş olan ama aynı zamanda bir o kadarı da yaşayan diller günümüz dünyasında hayatiyetlerini devam ettirmektedir. Genel olarak diller –özellikle de günümüz modern dünyasında- iki türlü kullanıma sahiplerdir. Bu iki kullanımı Yazı Dili – Konuşma Dili; Resmi Dil – Halk Dili; Kurala Bağlı Dil – Kurala Bağlı Olmayan Dil; Medya Dili – Sokak Dili gibi farklı şekillerde isimlendirebiliriz. Adına ne deni∗ Çukurova Üni. Đlâhiyat Fakültesi Arap Dili ve Belâğâtı Anabilim Dalı, e-posta: Yrd. Doç. Dr. Musa ALP lirse denilsin, önemli olan her dilin iki yönünün bulunduğudur. Dilin kendi içerisinde farklılaşmasının en iyi örneği Arapçada kendini göstermektedir. Kuran dili olan Fasih Arapça ile halkın konuştuğu dil olan Avamca (Halk Arapçası) arasındaki fark oldukça büyüktür. Hiç okula gitmemiş, okuma yazma bilmeyen bir kişinin Kuranı ya da yazılı basın dilini anlaması neredeyse imkânsızdır. Bu bağlamda dünya dil ailelerine kısaca değinerek konuya girmenin faydalı olacağı kanaatindeyiz. 1- Hint-Avrupa Dil Ailesi (Indo – Europeenne) a- Avrupa Kolu b- Asya Kolu 2- Hami-Sami Dilleri Ailesi (Chamito – Semitiquis) a- Sami dilleri b- Mısır dilleri c- Libya ve Berberi Dilleri1 3- Çin–Tibet Dilleri Ailesi a- Bantu Dil Ailesi b- Kafkas Dilleri c- Ural Dil Ailesi 4- Altay Dil Ailesi2 Her ne kadar net sayı vermek zor olsa da 2000 yıllar itibarıyla dünyada en çok konuşulan diller ve konuşanlarının sayısı şu şekildedir: 1 2 88
Đngilizce (330 milyon)
Đspanyolca (300 milyon)
Hindi/Urdu (250 milyon) Subhî es-Sâlih, Dirâsât fî Fıkhi’l-Luğa, Daru’l-Đlmi Li’l-Melâyîn, 14. Baskı, Beyrut, 1994, s. 41. George Weber’in‘The World’s 10 Most Influential Languages/Dünya’nın En Etkili On Dili’ s.3-5, (http://www.usefoundation.org.) Ayrıca bkz. “Türkiye ve Sami Diller, Avram Galanti” Osmalıcadan Sadeleştiren, Musa YILDIZ, Nurettin CEVĐZ; NÜSHA, Yıl: IV, Sayı: 15, Güz, 2004, s. 97-106. Tek Dilli ve Đki Dilli Sözlükler (Arapça-Türkçe)
Arapça (250 milyon)
Türkçe ve lehçeleri (200 milyon)
Bengalce (185 milyon)
Portekizce (160 milyon)
Rusça (125 milyon)
Japonca (125 milyon)
Almanca (100 milyon)
Pencabi (90 milyon)
Fransızca (75 milyon) Bu dillerin konuşulduğu ülkelerin sayısı da şu şekildedir:
Đngilizce (115)
Fransızca (35)
Arapça (24)
Đspanyolca (20)
Rusça (16)
Türkçe ve lehçeleri (12)
Almanca (9)
Portekizce (5)
Hintçe Urduca (2)
Bengalce (1)
Japonca (1) 89 Yrd. Doç. Dr. Musa ALP 5- Bir Dil Olarak Arapça Günümüzde Arapça üç kıtada geniş bir coğrafyada konuşulmakta olup en eski Arapça isimlerin M.Ö. IX.-VII. yüzyıllarda yazıldığı bilinmektedir. Geçmişte olduğu gibi günümüzde de Asya, Afrika (kısmen Avrupa) kıtalarında anadil olarak Arapçayı konuşan 250 milyon civarında insan bulunmaktadır3. SAMĐ DĐLLER BATI SAMĐ DĐLLER DOĞU SAMĐ DĐLLER Güney Batı Sami Diller Kuzey Batı Sami Diller Arapça Kenan Dilleri Âram D. 1. Đbranca 1.Doğu Aramcası Habeşçe *Tevrat Devri Đbrancası *Son Devre Đbrancası *Yeni Đbranca Akadça Bâbil D. *Süryanca *Bâbil Aramcası *Manda Dili 2.Fenike Dili 2.Batı Aramcası 3.Moab Dili * Nabat Dili * Palmyra Dili * Filistin Yahudi Aramcası * Samari Aramcası * Filistin Đsevi Aramcası 3 90 Geniş bilgi için bkz. es-Sâlih, a.g.e. s. 52 vd. Âsur D. Tek Dilli ve Đki Dilli Sözlükler (Arapça-Türkçe) A- Çalışmanın Sınırlandırılması: Biz bu çalışmamızda Kur’an Dili ya da Resmi Dil olarak bilinen kurallı Fasih Arapça ile halk (sokak) dili olarak bilinen ve ‘lehçe’ diye de adlandırılan kuralsız Arapçayı ele alacağız. Bu bir teorik ya da tecrübî çalışma olmayıp bir alan çalışmasıdır. Halkın arasında dolaşarak onlarla birebir görüşerek tespit ve değerlendirmeler yapılacaktır. SuriyeÜrdün merkezli, Lübnan-Filistin destekli bölgeler seçilmiştir. Zaman zaman bu ülkelerde bulunan özellikle bazı körfez ülkeleri vatandaşları ile de karşılaştırma yapılarak örnekler zenginleştirilmiştir. Arapların lehçelerinin çokluğu ve çeşitliliği nedeniyle konunun sınırlandırılması çok zor olan bir çalışma olacağından özellikle Suriye-Ürdün bölgesi ile sınırlandırılmaya çalışılacaktır. Dünya dilleri arasında Arapçaya kısaca değinilerek en çok konuşulan dünya dillerinden bahsedilecek ve bir dil olarak Arapçanın iki yönü ele alınacaktır. Bunun yanında Arapçanın Kuran dili olmasına rağmen konuşma ve yazısı arasında farklılık gösterdiği vurgulanacaktır. Dolayısıyla sonuçta Fushâ ve Avamca örnekleriyle ele alınacak ve bunların kullanıldıkları alanların sıralaması yapılacaktır. Bazı ifade ve deyimlerle konu desteklenecek, fasih kalıbında değişikliğe uğramış olan bazı örnekler verilecektir. Kuralların nasıl ihmal edildiği ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bunun yanında özellikle zamirler, fiil çekimleri, olumsuz yapılar ile bazı önemli gördüğümüz kelimeler ve cümleler üzerinde durulacaktır. Bütün bunların yanında biz Türkler bir yabancı dil olarak Arapça öğretirken Fushâ (Fasîh) Arapçanın yanında Avamca (Halk Arapçası) da öğretmeli miyiz? Eğer öğretecek isek hangi bölge halkının lehçesini öğreteceğiz ve sınırları nedir? Ya da hem Fusha hem de Avamcayı bir arada mı öğretmeliyiz? vb sorular gündeme alınacak ve kendi bakış açımızdan değerlendirilecektir. B- Din Dili Olarak Arapça Sami Dillerin Güney kolundan olan Arapça Kuran ve Đslam sayesinde kurallaşarak büyük bir gelişme ve yayılma göstermiştir. Dolayısıyla Arapça din dili olarak Asya ve Afrika’da birçok toplumun dili olarak kullanılmaya başlamıştır. Bir nevi şiir dili olan ve çeşitli kabile lehçelerinden türemiş olan Đslam’dan önceki Klasik Arapçanın yerini Kuran Arapçası almıştır. Đslam öncesi bazı kabile lehçeleri, Đslam fetihleri ile birlikte Arap Yarımadası dışında yayılarak Irak, Çad, (...truncated)