Türkiye’de Ticari Açıklık, Kredi Hacmi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkiler: Çoklu Yapısal Kırılmalı Zaman Serisi Analizi

Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Y.2016, Cilt 6, Sayı 1, ss.471-499 Çankırı Karatekin University Journal of The Faculty of Economics and Administrative Sciences Y.2016, Volume 6, Issue 1, pp.471-499 Türkiye’de Ticari Açıklık, Kredi Hacmi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkiler: Çoklu Yapısal Kırılmalı Zaman Serisi Analizi A. Öznur ÜMİT Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, Öz Bu çalışmada, ticari açıklık, kredi hacmi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki Türkiye için 19892014 dönemi kapsamında, Carrion-i-Silvestre vd. (2009) çoklu yapısal kırılmalı birim kök testi, Toda-Yamamoto nedensellik testi, Maki (2012) çoklu yapısal kırılmalı eşbütünleşme testi ve dinamik en küçük kareler yardımıyla analiz edilmiştir. Nedensellik testinde, ekonomik büyüme ile kredi hacmi ve ekonomik büyüme ile reel faiz oranı değişkenleri arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi, nedenselliğin yönünün ticari açıklıktan kredi hacmine doğru olan ve kredi hacminden reel faiz oranına doğru olan tek yönlü nedensellik sonuçlarına ulaşılmıştır. Maki eşbütünleşme testinde değişkenler arasında uzun dönemli bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Dinamik en küçük kareler yöntemiyle tahmin edilen eşbütünleşme katsayılarında ise ekonomik büyümeyi kredi hacminin arttırdığı, faiz oranının ve ticari açıklığın azalttığı sonuçları bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Ticari Açıklık, Kredi Hacmi, Ekonomik Büyüme, Çoklu Yapısal Eşbütünleşme, Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi. JEL Sınıflandırma Kodları: C32, C19, G21, O43. Relationship between Trade Openness, Credit Volume and Economic Growth in Turkey: Time Series Analysis with Multiple Structural Breaks* Abstract In this study, the relationship between trade openness, credit volume, and, economic growth is analyzed for 1989-2014 periods for Turkey and by multiple structural breaks unit root test of Carrion-i-Silvestre et al (2009), Toda-Yamamoto causality test, multiple structural breaks cointegration test of Maki (2012), and dynamic ordinary least squares method. In the causality test, it is concluded that bi-directional causality relationship between growth and credit volume on the one hand and between growth and real interest rate on the other hand exists through a one-way direction of causality from trade openness to credit expansion and from credit expansion to reel interest rate. It is found out that a long-term relation exists among the variables in co-integration test of Maki. In the co-integration coefficient, which is estimated by dynamic ordinary least squares method, it is ascertained that while credit volume increases economic growth, interest rate and trade openness decreases it. Keywords: Trade Openness, Credit Volume, Economic Growth, Co-integration Test with Multiple Structural Breaks, Toda-Yamamoto Causality Analysis. JEL Classification Codes: C32, F44, G21, O43. * Extended abstract is presented at the end of the article. Ümit, A.Ö. (2016). Türkiye’de Ticari Açıklık, Kredi Hacmi ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkiler: Çoklu Yapısal Kırılmalı Zaman Serisi Analizi. Çankırı Karatekin Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(1), 471-499. Geliş / Received: 13.09.2015 Kabul / Accepted: 03.11.2015 Çevrimiçi Erişim / Available Online: 03.11.2015 DOI: 10.18074/cnuiibf.297 Atıfta bulunmak için…| Cite this paper…| Çankırı Karatekin Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi Çankırı Karatekin University Journal of The Faculty of Economics and Administrative Sciences 1. Giriş Ticari açıklık, kredi hacmi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ve ilişkinin yönünün incelenmesi hem teorik hem de ampirik olarak ekonomi yazınında yer alan tartışmalı konulardan biridir. Ticari açıklık, ülkenin ticaret yaptığı lider ülkenin üretim tekniklerine adaptasyonu ile kişi başına düşen milli geliri arttırmaktadır (Miller ve Upadhyay, 2000, 400). Bununla birlikte, ticari açıklığın yarattığı karşılaştırmalı üstünlük, kaynakların verimli üretim alanlarında kullanılmasına neden olarak milli geliri arttırmaktadır (Manole ve Spatareanu, 2009, 1). Yazında bankacılık kesimi yurtiçi kredi hacmi ve ekonomik büyüme ilişkisi ise teorik ve ampirik olarak daha çok finansal gelişme ve büyüme ilişkisi olarak ele alınmaktadır. Finansal gelişme ile büyüme ilişkisinde teorik ve ampirik yazın, talep takipli ve arz öncüllü hipotezler, karşılıklı etkileşimin olduğu ve ilişkinin olmadığı yaklaşımları etrafında toplanmıştır. Bu yaklaşımlardan talep ve arz takipli hipotezler Patrick (1966) tarafından geliştirilmiştir. Talep takipli hipoteze göre, ekonomik büyüme, finansal aracılara, finansal araçlara ve finansal hizmetlere olan talebi arttırır ve böylelikle büyüme finansal gelişmeye neden olur. Arz öncüllü hipotezde, finansal sistemin gelişmesinin ekonomik büyümenin nedeni olduğu ileri sürülmektedir. Bu hipoteze göre, finansal aracıların gelişmesi büyümenin öncüsü olan modern (yenilikçi) sektörlerin finansal aracılar tarafından sunulan hizmetlere olan talebini arttırarak ekonomik büyümeye neden olmaktadır (Patrick, 1966, 174-176). Karşılıklı etkileşim yaklaşımında ise, finansal gelişme ve büyüme arasında tek yönlü nedensellik ilişkisinden ziyade çift yönlü etkileşim söz konusudur. Kalkınma iktisatçısı Arthur Lewis (1955) tarafından ileri sürülen söz konusu yaklaşıma göre, finansal piyasalar ekonomik büyümenin sonucu olarak gelişmekte ve daha sonra finansal gelişme de reel ekonominin büyümesinde teşvik edici bir unsur olmaktadır. Bu yaklaşımda, ekonomik büyüme finansal hizmetlere olan talebi arttırarak finansal gelişmeye neden olmakta, finansal gelişmede reel sektörün ihtiyaç duyduğu kaynakları transfer ederek ekonomik büyümeyi sağlamaktadır (Türedi ve Berber, 2010, 302). Finansal gelişme ve büyüme arasında ilişkinin olmadığına yönelik yaklaşım da Lucas (1988) tarafından ileri sürülmüştür. Lucas’a göre, ekonomik büyümenin kaynağı fiziksel ve beşeri sermayeye bağlıdır ve dolayısıyla da finansal gelişme ekonomik büyümeyi etkilememektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de 1989:Q1-2014:Q4 dönemini kapsayan üçer aylık verilerle ticari açıklık, kredi hacmi ve ekonomik büyüme arasındaki uzun dönemli ilişki ve ilişkinin yönünü öngörmektir. Çalışmanın ilgili yazında yer alan diğer çalışmalardan farkı ve dolayısıyla da ampirik yazına sunduğu katkı, Türkiye’de inceleme döneminde yaşanan içsel ve dışsal krizler nedeniyle ortaya çıkan yapısal değişimlerin dikkate alınarak söz konusu değişkenler arasındaki ilişkinin analiz edilmesidir. Çalışmada söz konusu değişkenler arasındaki ilişki analiz edilirken, Carrion-i-Silvestre (2009) çoklu yapısal kırılmalı birim kök testi, 472 A.Ö.Ümit Cilt 6, Sayı 1, ss.471-499 Bahar/Spring 2016 Volume 6, Issue 1, pp.471-499 Toda-Yamamoto nedensellik analizi ve Maki (2012) çoklu yapısal kırılmalı eşbütünleşme testi kullanılmıştır. Eşbütünleşme katsayıları ise dinamik en küçük kareler yöntemi (DEKK) ile tahmin edilmiştir. Çalışmanın bundan sonraki ikinci bölümünde; ülkemizdeki kredi hacm (...truncated)