FİNANSAL GELİŞMENİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ

FİNANSAL GELİŞMENİN EKONOMİK BÜYÜMEYE ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ Mehmet MERCAN Yrd.Doç.Dr., Hakkari Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü Osman PEKER Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversitesi, İİBF Finansal Gelişmenin Ekonomik Büyümeye Etkisi: Ekonometrik Bir Analiz The Effect Of Financial Development On nomic Growth: An Econometric Analysis Eco- Özet Bu çalışmada, finansal gelişmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi 1992-2010 dönemi aylık verileri kullanılarak Türkiye ekonomisi için araştırılmıştır. Pesaran vd.’nin (2001) geliştirmiş olduğu sınır testi yaklaşımıyla yapılan çalışmadan elde edilen ampirik kanıtlara göre, değişkenler arasında eş-bütünleşmenin olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, uzun dönem analizinde finansal gelişmenin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi teorik beklentilerle uyumlu bir şekilde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı bulunmuştur. Kısa dönem analizinde ise, hata düzeltme teriminin katsayısı istatistiki açıdan anlamlı ve negatif olduğu görülmüştür. Dolayısıyla değişkenler arasında ortaya çıkan sapmalar uzun dönem denge düzeyine yakınsamaktadır. Abstract In this study, the effect of financial development on economic growth was searched for Turkish economy by using the monthly data of the period from 1992 to 2010. According to empirical evidence, derived from the study made with bounds testing approach developed by Pesaran, et al. (2001), it was found that there was co-integration among variables. According to this, the effect of financial development on economic growth in the long-run analysis was found positive statistically significant in line with theoretical expectations. However, in the short run analysis coefficient of error correction term was seen statically significant and negative. Therefore, the deviation among the variables converge to in the long-run equilibrium level. Anahtar Kelimeler: Finansal Gelişme, Ekonomik Büyüme, Nedensellik Analizi, Sınır Testi. Keywords: Financial Development, Economic Growth, Causality Analysis, Bounds Testing. 1. Giriş Bir ülkede kullanılan finansal araçların artması ve bu araçların daha yaygın kullanılabilir hale gelmesi finansal gelişme olarak tanımlanmaktadır. Başka bir ifadeyle finansal gelişme finansal piyasaların gelişmesidir (Erim, 2005). Finansal gelişme, ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ İİBF DERGİSİ, NİSAN 2013, 8(1), 93-120 93 finansal sistemin büyüklük ve yapı itibariyle değişimidir. Finansal derinleşme ise milli gelir içerisinde para arzının payını ifade etmekte olup, finansal gelişmenin ve kullanılan finansal araç çeşitliliğinin bir ölçüsü olmaktadır (Saltoğlu, 1998). Finansal gelişme, finansal değişim sürecinde tasarrufları yatırıma dönüştüren kanal olarak da ifade edilebilir. Literatürde, finansal piyasalar ve kurumların ülkelerin ekonomik gelişme sürecine farklı yollardan önemli katkıda bulundukları sıklıkla vurgulanmakta ve birçok ampirik çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışmalarda genel olarak, iktisadi işlevlerini yerine getiren finansal sistemin uzun dönemde ekonomik büyümeye katkı yapacağı belirtilmektedir (King ve Levine, 1993a, 1993b; Arestis ve Demetriades, 1997; La Porta vd., 1997; Thiel, 2001; Levine, 2004; Eschenbach, 2004; Lawrence, 2006; Shan ve Jianhong, 2006; Ang, 2007). Finansal kurumlar, reel sektörün kredi taleplerini yerine getirebildikleri ölçüde, o ülkenin ekonomik büyümesi de yüksek olacaktır. Finansal gelişme ve ekonomik büyüme çerçevesinde yapılan ilk çalışmalarda (Gurley ve Shaw, 1955, 1967; Gerschenkron, 1962; Goldsmith, 1969), teorik görüşlerin bir bütün olarak ifade edilememesine rağmen, finansal aracılık işlevinin ekonomik büyüme sürecindeki etkisini dile getirdikleri görülmektedir. Gurley ve Shaw, finansal sektör ile ekonomik gelişme arasındaki ilişkiye ilk defa dikkat çekmesine rağmen, finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasında bir nedensellik ilişkisinin olup olmadığına veya varsa bu nedensellik ilişkisinin yönünün ne olacağına ilişkin herhangi bir yorum yapmamaktadır. Patrick (1966), finansal sektör ile ekonomik gelişme arasındaki ilişkiyi ilk defa kavramlaştırarak ele almış ve finansal sektör ile ekonomik gelişme arasındaki nedenselliğin iki farklı şekilde olabileceğini ifade etmiştir. Buna göre; ‘talep izleyici (demand-following)’ ve ‘arz öncüllü (supply-leading)’ kavramlarını kullanarak açıklamıştır. ‘Talep izleyici’ durumda, reel sektördeki gelişmelerin sonucunda oluşan talebi karşılamak için finansal sektörün gelişmesini ifade etmekte, ‘arz öncüllü’ durumda ise, finansal sektörün kurumsal olarak gelişmesinin ekonomik büyümeyi uyaracağı şeklinde açıklamaktadır. Finansal sektör ile ekonomik gelişme arasındaki nedenselliğin yönünü belirlemek amacıyla yapılan birçok çalışmada bir uzlaşmanın olduğunu söylemek zordur. Finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasında yapılan ampirik analizlerde, nedensellik ilişkisinin tek yönlü olduğunu ifade eden çalışmaların yanı sıra iki yönlü ilişkilerin varlığınında söz konusu olduğu görülmektedir (Hermes, 1994; Arestis ve Demetriades, 1997; Thiel, 2001; Eschenbach, 2004; Lawrence, 2006; Shan ve Jianhong, 2006; Ang, 2007). Bazı çalışmalarda ise finansal gelişme ve ekonomik büyüme değişkenleri arasındaki ilişkinin zayıf olduğu, hatta finansal gelişmenin ekono- 94 ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ İİBF DERGİSİ mik büyüme sürecinde azaltıcı bir rolünün de olabileceği ifade edilmektedir (Singh, 1997; Deidda, 2006). Bu çalışmada, finansal gelişmeyle ekonomik büyüme arasındaki ilişki Türkiye’nin 1992-2010 dönemi aylık verileri kullanılarak sınır testi yardımıyla araştırılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, ampirik çalışmalarla ilgili literatür taraması tablolar halinde sunulmuştur. İzleyen bölümlerde analizde kullanılan veri seti ve yöntem tanıtılmış ve elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Son bölümde ise genel bir değerlendirme yapılmıştır. 2. Literatür Taraması Finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi inceleyen ilk çalışmalar Bagehot (1873), Schumpeter (1912) tarafından yapılmıştır. Schumpeter (1912) çalışmasında, iyi işleyen bir bankacılık sistemi, yeni ürünleri en etkin ve verimli şekilde üretmek için gerekli olan teknolojik yeniliklerin finansmanını temin ederek, yatırımcıları finansal olarak destekleyeceğini yani, finansal sektörün, özellikle de bankacılık sektörünün gelişmesinin ekonomik büyüme için gerekli olduğunu belirtmiştir. Literatürde Schumpeter’i (1912) takiben birçok teorik ve ampirik çalışmalar yapılmıştır. Finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar, ülke grupları, kullanılan yöntemler ve sonuçlar Tablo 1’de verilmiştir. Tablo 1’den izlenebileceği gibi, çalışmaların genelinde finansal gelişme ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik bağlamında fikir birliği olmasa da, finansal gelişmenin ekonomik büyümeyi pozitif etkilediği kanısı desteklenmektedir. Tablo 1: Finansal Gelişme ve Ekonomik Büyüme İlişkisini İnceleyen Teorik ve Ampirik Bazı Çalışmaların Özeti Yazarlar Gurley ve Shaw (19551967) Goldsmith (1969) Benecivenga ve Smith (199 (...truncated)