Hindistan'da İngiliz Sömürgeciliği, Oryantalizm ve William Jones

71 HiNDisTAN'DA iNGiLiZ SOMURGECiLiGi, ORYANTALizM ve WILLIAM JONES Yiicel Bulut(') Bir Arzular Ulkesi olarak Hindistan, DOnya Tarihinin teme! bir unsurunu olu~turur. Eski ~aglardan itibaren, Him ulusiar, arzulanm ve hlfslanm yeryOzOnOn sundugu en degerli, mucizevi hazinelere sahip bu topraklara ula~acak yolu bulmaya yonelttiler: [Bu lilke] inciler, elmaslar, parftimler. gOI esansian, filler, aslanlar. .. vs. gibi tabiat hazinelerinin yanl Slra bir de hikmet hazincleri rile dolup ta~ml~t1r]. Bu hazineler artlk Bat! 'ya ge~mi~tir. [Hindistan'm hazinelerine sahip olma] her zaman, diinya-tarihsel oneme sahip bir mcsele oldu vc [her zaman] uluslarm kadcrine baglmh kaldl. Bu isteklerin farkma vanldl. Bli Arzular Ulkesi elde edildi; oodan kO~Ok ya da bliylik bir parrra elde etmemi~ hi~bir Dogulu buyuk ulus ya da Modern A vrupah Batlli yoktur. Eski dunyada, Buyuk iskendcr, Hindistan'a ilerleyen ilk hukumdardl, fakat ona yalmzca dokunabilmi~ti. Modern dunyanm Avrupahlan dogrudan girebilecekleri bu harikalar Glkesine dolayll bir yoldan girdiler: Deniz yolundan. Vc soylendigi gibi, bu ulkenin genel birIe~tiricisi oldular. ingilizlcr, daha ziyadesiyle de, Dogu Hindistan $irketi Glkenin efendisidir. Zira, Avrupaillara tabi olmak Asya imparatorluklarmm zorunlu kaderidir; bir gun <;inliler [de] bu kadere tcslim olmak zorunda kalacaklar. 1 Hindistan, Hegel'in bu ciimlelerinden anla~tlacagl iizere, tarih boyunca insanl!k iyin bir cazibe merkezi olmu~tur. Sahip oldugu zenginliklerle, gerek insanl!k tarihinin eski uygarl!klannm ve gerekse de modern donemin Batll! somiirge imparatorluklanmn i~tahlanm kabartmt~ttr. Hindistan't i~gal edenler zenginle~ir ve diinyanm diger uluslan iizerinde iktidar sahibi olurken, Hindistan'm kendisi gittikye fakirle~mi~tir. 0 nedenle, Hindistan'a sahip alma kavgasmm, diinya tarihinde meydana gelmi~ pek yok siyasi, iktisadi ve askeri olaym temelinde yatttgmt soylemek abartt olmayacakttr. Bu geryek, ozellikle, on dokuzuncu yiizytlda yok daha somut bir ~ekilde kar~tmtzda durmaktadtr. On {OJ Dr., to. Edebiyat Fakoltesi Sosyoloji BolOmo. George Willhelm Frederick Hegel, The Philosophy of History, Ing. Trc.: 1. Sibree, (New York: Dover Publication, Inc., 1956), s. 142-143. 72 dokuzuncu yUzyilda, Hindistan'm ingiliz somUrge imparatorlugu iyin ta~ldlgl onemi ve meydana gelen siyasi ve askeri hadiselerin merkezindeki konumunu Ahmet Agaoglu, yok net bir biyimde ortaya koymaktaydl: ingiliz miistcmlekelerinin sertacl bittabi Hindistandlr; ingiliz azamet ve ha$metini, Ingilizin cih'lIl hakimiyetini tern in eden hakikate bu miistemlikcdir; Ollun ii~yOz milyon ahalisi ve nihayetsiz tabii servetleridir. Harbi umumi esnasmda bu rnUstemlike yalnlz ba~ma ingiltereye bir milyon bC$ yOz bin asker verdi, bir milyar rupiye karlar nakti rnuavencUc bulundu. Sulh zamanmda ise ingilterenin 0 muhtc$cm sanayiini ya$attlran, ingiliz iktisadiyat ve maiiyatml takviye eden burasldlf. i~te bun un iyindir ki ingiltere de bu mOstemlekeye ba$kaca chemmiyet vermi$tir, onu bUtOn mlistcmlckelerden aYlrarak hususi hir idareye tabi kilml$tJr. l-Iatta denebilir ki, ingiliz siyaseti umumiyesinin en mOhim amili bu mOstemlckedir; onu muhafaza vc mudafaa cndi~esidir. Cebellittarik, Malta, Mlslr, Suveyi~kanah, Aden, Bahreyn, Irak, Basra, Benderbu~ir, Seylan, Hayber gec;idL hulasa Hindistana yol ac;acak, Hindistana goturebilecek her delik, her C;izgi bunun ic;in tlkanml~, bunun iyin i~gal edilmi~tir. Rusya ile rekabet, Balkanlarda, Tibctte, Nepaldc, Baymerde Ruslara kar~l komak, Efganistanda, iranda, Turkiyede vaki olan hareketleri titiz bir gozle takip dmek, vaktiyle bizi Rusyaya kar~1 koyarak bir c;ok muharebelere sevketmek, Ruslann hamlelerine kar~1 koyamadlgl zamanlar iram ve bizi taksim edcrck araya bir Etat Tampon ihdas ctmcge kalkl~mak hep 0 endi~eden mutcvellit hadiselerdir. 2 Bu yazll1ll1 asll konusunu, ingiltere'nin -tUm tarih boyunca dUnya uluslarll1l1l ilgisini yekmi~ olan- Hindistan'l, Dogu Hindistan $irketi araclhglyla somUrgele~tirme denell1esinin -on sekizinci yUzyJ! sonlanna denk gelen- Warren Hastings'in Hindistan Genel Valiligi donemi ve on un Hindistan'da uyguladlgl kUltUr siyasetinin yanslmasll1l buldugu ingiliz oryantalizminin onde gelen kurucularll1dan William 10nes'un dU~linceleri, yah~malan ve eserleri olu~turmaktadlr. Yeni <;ag'da Hindistan yall1lzca ingiltere tarafll1dan somlirgele~tirilmeye yah~IImadl. Hatta, ingiltere'nin bu amayla bolgeye gelen Batlh Ulkelerin sonuncularmdan oldugunu soyleyebiliriz. Fakat, bolgede diger Batlll somUrge imparatorluklanndan daha kahcl olmu~tur. Daha on be~inci yUzyllll1 sonlarlllda Portekizliler, ardmdan da Hollanda Hint okyanusunda gemilerini dola~tlflnaya ba~laml~lardl. Amay, Avrupa'nll1 Dogu ticaretini ele geyirmek ve bunu son una kadar klSkany bir ~ekilde korumaktl. Daha soma bu ugra~a ingiltere ve Fransa da dahil olmu~lardl. Hindistan ticaretinin tekelini ele geyirmenin Bahh devletler iyin onemini ve digerleri arasll1dan ingiltere'nin neden daha kahcl ba~afllar eide , Agaoglu Ahmet, ingiltere ve Hindistan, (istanbul: Cumhuriyet Matbaasl, 1929), s. 16-17. 73 ettigini anlayabilmek amaclyla, Portekizlilerden ba~layarak, bolgedeki Batlh giiylerin iisler edinme ve ticaret tekelini ele geyirme ugrundaki gerek kendi aralarmda ve gerekse de bolgedeki yerli tiiccar ve kralhklarla yaplIklan miicadelelerini degerlendirmek bir zorunluluktur. Hindistan ve Portekiz Hindistan'm zenginligi ve ihti~aml, Avrupah ticaret ~irketlerinin altkltaya geli~lerinden evvel hiy bilinmiyor degildi. Yunan ve Romahlar devrinde, Hindistan'm ball klsmmdaki deniz limanlan ile Avrupa arasmda dogrudan ticaret geli~mi~ti. Fakat Roma imparatorlugunun zayIflamasl ve islamiyet'in yiikseli~i ile birlikte, Avrupah milletlerin Hindistan'la biitiin dogrudan ili~kileri kesilmi~ti. Orta <;:aglar boyunca, Avrupa ve Asya arasmdaki ticaret, biryok giizergah iizerinde sUrdiiriiliiyordu. En bilinenleri Baharat ve ipek yollanydl. Biitiin bu giizergahlar, mall arm hayli uzak mesafelerden kara ya da deniz yoluyla ta~mmasml gerekli klhyordu. Deniz yolculuklan tamamlyla klyIlarda yapIlmaktaydl ve seyahatin Asya'daki klsml Arap denizcileri ve gemileri araclhglyla geryekle~tirilmekteydi. Bu uzun giizergahlar boyunca bir tiiccardan diger bir tiiccara, bir bolgeden diger bir bolgeye geyen tiim mallar, bu ticarette yer alan herkese hahn sayIllr bir kazany saglamaktaydl. Kara ula~lmmm maliyeti yok yiiksek ve riskliydi; ancak oldukya fazla mal ta~mdlgmda bir kilr blrakmaktaydl. Avrupa iyin Dogu kilrl! ipekler, baharat ve degerli ta~lann oldugu "harika" bir iilke idi ve Avrupa'nm Dogu ile olan ticareti temelde tek yon Iii bir ticaretti. Avrupa ihray edecek yeterlilikte mallara sahip degildi ve Dogu'dan ithal ettigi mallann iicretini altm ya da gUmii~le odemek zorundaydl. Yetersiz olan altm stoklan ise siirekli olarak azalmaktaydl. Belki bu nedenle olacak, Dogu ticareti, devlet adamlan tarafmdan, ahlak-dl~l ve liiks mallarm israf oldugu gerekyesiyle uygun goriilmezdi. Fakat italya ve Hans (...truncated)