BALKANLARDA DENGE OYUNU-1914

Humanitas, 2017; 5(10): 143-159 ISSN: 2147-088X http://humanitas.nku.edu.tr DOI: 10.20304/humanitas.345092 Araştırma-İnceleme BALKANLARDA DENGE OYUNU-1914 Ökkeş NARİNÇ1 Mustafa EKİNCİKLİ2 Öz: Balkan savaşları sonrası yapısal, yönetimsel, ekonomik, sosyolojik ve yüz ölçümü olarak savaşa başladıkları hallerinden çok uzakta bulunan Balkan devletleri, savaş sonrası aralarındaki bazı hesapları hala kapatmamıştı. Sırbistan; Büyük Sırp Krallığı hayali üzerinden planlar yaparken, Bulgaristan; Makedonya’da kaybettiği alanları ve Romanya’ya kaptırdığı Dobruca’yı geri alabilmenin hesabını yapıyordu. Romanya ve Yunanistan ise mevcut statükonun korunmasından yana bir politika takip ediyordu. Osmanlı Devleti’nde ise “mevcudu muhafaza et, elde edilebilecekler için ise asla durma” politikası hâkim durumdaydı. Elbette Balkan savaşlarının sıcaklığı savaş sonrasında bile hissedilir durumdayken, küresel boyutlara ulaşacak bir savaşın ilk kıvılcımının da yine bu topraklarda ortaya çıkması, kapatılmamış hesapların ne kadar derin olduğunu anlamaya da yeterlidir. İşte bu çerçevede yaklaşan savaş, etrafına topladığı sömürgeci güçlere birbirleri ile mücadele ortamı sağlarken, onun sahnesi ise yine Osmanlı ve Doğu Avrupa coğrafyası olmuştur. Bu çalışmada söz konusu savaşın sergilendiği sahnede doğrudan hedef durumunda bulunan Osmanlı Devleti’nin 2 Ağustos 1914 tarihinde Almanya ile imzaladığı mecburi ittifak anlaşması sonrası, Almanya’nın da arzu ettiği politikalar çerçevesinde, Bulgaristan ve Romanya ile oluşturması planlanan ittifak ve bu ittifaka yönelik atılan adımlar ele alınmıştır. Ayrıca bu adımların diplomasi yolu ile ne kadar yoğun yürütüldüğünün ve bu kadar mücadele ve uğraşın asıl amacının ise tek bir amaca hizmet ettiğinin izahına çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Osmanlı Devleti, Bulgaristan, Romanya, Almanya, Birinci Dünya Savaşı, İttifak. GAME OF BALANCE IN THE BALKANS-1914 Abstract: The Balkan States being in a situation quite different than that before the Balkan Wars, dis not pay off the old scores after war yet.While Serbia was making plans for dream of Great Serbian Kingdom, Bulgaria was calculating possibility taking back the areas lost in Macedonia and 1Arş. Gör. Dr., Namık Kemal Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü. . 2 Prof. Dr., Gazi Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü. . Başvuru/Submitted: 18.10.2017 Kabul/Accepted: 23.10.2017 143 Ekincikli, M. ve Narinç, Ö. (2017). Balkanlarda Denge Oyunu-1914. Humanitas, 5(10), 143-159 the Dobruca captured by Romania. On the other hand, Romania and Greece were following policy for preservation of existing stuation. The politic of “preserve existing, never stop to obtain” was dominant in Ottoman State. While still feeling the temperature of the Balkan Wars, emerging of first spark of Great War that will reach global dimensions in this territory, it is enough to understand how deep unpaid off old scores. The upcoming war gathered the Colonial Powers and paved the way for struggle with each other. The area of war again was Ottoman and Eastern European geography. In this work, after forced alliance agreement that Ottoman State being direct target, signed with Germany on August 2, 1914, alliance planned to be constituted with Bulgaria and Romania, and steps taken towards this alliance has been tackled. Also, how being carried out of these steps intensively through diplomacy, and served all these efforts to single purpose has been tried to be explained. Key Words: The Ottoman State, Bulgaria, Romania, Germany, First World War, Alliance. Giriş 1912-1913 yıllarını savaşlarla geçiren Balkan ülkeleri3, heybelerinde bitmemiş hesaplar ile 1914 yılına girmişlerdir. Bulgaristan’ın Bükreş Anlaşması ile kaybettiği bölgeleri alma isteği, Romanya’nın aynı anlaşma ile elde ettiği ayrıcalığı muhafaza etme gayreti, Sırbistan’ın kârlı çıktığı savaş sonrası kurduğu büyük Sırp Krallığı hayali ve Yunanistan’ın statükonun korunması çabası 1914 yılının zorlu geçeceğine işaret etmekteydi. Bir yandan da Avrupa ülkeleri arasında artan rekabet ortamı bu stresi bölge ülkeleri açısından daha da ağır hale getirmekteydi. Nitekim bu stres ilk olarak, 1914 yılının yazında Avusturya-Macaristan’ın Sırplara her türlü duruma hazır olduğunu göstermek için Bosna’da askeri bir tatbikat düzenlediği sırada tüm dünyayı ateş çemberine sokacak olan suikast eylemi ile varlığını hissettirmişti. Bu tatbikata Avusturya-Macaristan Veliahtı Franz Ferdinand da katılmıştı. Veliaht, eşi ile birlikte otomobilinde iken Sırp gizli örgütü Kara El’e mensup kişi ya da kişilerce üzerlerine ateş açılmış ve ikisi de orada ölmüştü (28 Haziran 1914) (Stanev, 1925, s. 186). Yaşanan bu suikast olayına Avusturya-Macaristan’ın tepkisi oldukça sert olmuştur. Avusturya-Macaristan, Almanya’nın da desteğini aldıktan sonra 23 Temmuz 1914 tarihinde Sırbistan’a 48 saat süreli sert bir ültimatom vermiştir. Fakat Sırbistan, Avusturya-Macaristan’ın verdiği ültimatomu dikkate almamıştır. Bunun üzerine 25 Temmuz 1914 tarihinde Avusturya-Macaristan, Sırbistan ile diplomatik ilişkileri keserek 28 Temmuz’da Belgrad’ı bombalamıştır (Armaoğlu, 2005, s. 103). Avusturya-Macaristan’ın Belgrad’ı bombalaması ile artık savaş fiilen başlamıştır. 3 Daha ayrıntılı bilgi için bkz. Nasrullah UZMAN, “Balkan Savaşlarında Gönüllü Birlikler”, Türk Yurdu, 100. Yılında Balkan Harbi Sayısı, Ankara 2012, C. 32, S. 303, s. 170. 144 Ekincikli, M. ve Narinç, Ö. (2017). Balkanlarda Denge Oyunu-1914. Humanitas, 5(10), 143-159 Avusturya, Sırbistan’a savaş ilan edince Rusya’da gizlice Avusturya’ya seferberlik ilan etmiş ve Almanya’dan Sırbistan’a karşı savaşmaması için Avusturya’yı durdurmasını istemiştir. Almanya aracılık için söz vermesine rağmen düşmanlarının hazırlıksız olduğunu bildiği için aracılığını ertelemiştir. İngiltere ve Fransa ise aradaki gerginliğin savaşsız çözümlenmesi taraftarıydı. Almanya, Rusya’nın Avusturya’ya seferberlik ilan ettiğini öğrenince ona 12 saat içinde seferberliğini durdurmasını teklif etmiş, Rusya bu teklifi reddetmiştir (Stanev, 1925, s. 188). Bunun üzerine Almanya müttefiki Avusturya’yı savunmak için 1 Ağustos 1914 tarihinde Rusya’ya savaş ilan etti (Shaw, 2014, s. 68). Hemen ardından Avusturya, Rusya’ya savaş ilan etti. Fransa, Rusya’nın müttefiki olması nedeniyle Almanya’ya savaş ilan etti. İngiltere ve İtalya beklemekteydi. Fransa ile savaşmak için Belçika sınırlarından geçme izin isteyen Almanya ondan red cevabı alınca, bunu güç kullanarak yerine getirmeye karar vermiş ve Belçika’nın tarafsızlığını ihlal etmiştir. Bunun üzerine İngiltere, Almanya’nın anlaşmaları ihlal ettiği gerekçesiyle ona savaş ilan etmiştir (Stanev, 1925, s. 188-189). Görüldüğü üzere aslında savaş öncesi tarafların belli olduğu fakat somut bir gerekçeye ihtiyaç duyulan savaş ilanları, 28 Haziran suikastı sonrası bir aylık bir süreçte olgunlaşıp, birbiri ardına gelmiştir. Savaş hattı bu şekilde belirginleşirken, savaş başladığında herhangi bir tarafta bulunmayıp savaşın dışında kalarak kendisini ko (...truncated)