İKİ KOMŞUNUN İLK İTTİFAKI 1915-1918 (OSMANLI DEVLETİ-BULGARİSTAN)

ABAD, 2019; 2(4): 315-331 ISSN: 2618-6004 e-ISSN :2636-8188 ab ad@nku. edu. tr DOI: 10.32953/abad.616695 İK İ K O M Ş U ’NUN İ L K İT T İF A K I 1915-1918 (O SM A N LI D E V L E T İ-B U L G A R İS T A N )* Ökkeş NARİNÇ** Özet: Birinci Dünya Savaşının yaklaştığı süreçte Bulgaristan ve Osmanlı Devleti savaşa girmeyi düşünmeyip, tarafsız kalma politikası takip etmekteydi. Zaten tarafların birbirlerine savaş ilan ettiği dönemde de (Temmuz-Ağustos 1914) her iki ülke tarafsız kaldıklarını dünya kamuoyuna ilan etmişti. Fakat savaşın başlaması ile aralarındaki pozitif diplomatik iletişimin de etkisi ve devlet erkanı içerisinde gerek askeri alanda gerekse de diplomasi alanında görev yapan üst düzey görevlilerin de katkısı ile Almanya, Osmanlı Devleti’nin savaşa giriş sürecini hızlandırmıştır (2 Ağustos 1914 gizli anlaşma). Osmanlı Devleti 11 Kasım 1914 tarihinde Padişah Mehmed Reşad’ın manifestosu ile de savaşa resmen katılmıştır. Bulgaristan ise tarafsızlık sürecini en iyi şartları sağlayabilmek adına 6 Eylül 1915 tarihine kadar uzatmıştır. Almanya’nın yürüttüğü diplomatik süreç çerçevesinde, bu iki devlet arasında imzalanan 19 Ağustos 1914 tarihli gizli ittifak anlaşması ve bu gizli anlaşmayı da aktif hale getirecek olan 3 Eylül 1915 tarihli sınır belirleme anlaşması ile Osmanlı DevletiBulgaristan arasındaki ittifak hayata geçmiştir. Söz konusu bu ittifak Alman kontrolü ve zoruyla, Osmanlı Devleti’nin toprak tavizleriyle gerçekleşmiştir. Bu durum savaşın son safhasında daha da net bir şekilde tespit edilmektedir. Bulgaristan ve Osmanlı Devleti arasındaki ilişkilerin savaşın her iki ülke için de bitmeye yakın olduğu bir süreçte nasıl kontrolden çıktığı izaha da muhtaçtır. Bulgar arşiv belgeleri ışığında ele alınacak olan konu, * Bu Makale 24.10.2018-26.10.2018 tarihleri arasında Kahramanmaraş’ta gerçekleştirilen “Mondros Mütarekesi’nin 100. Y ılı I. Dünya Savaşı’nın Sonu, Mütarekeler ve Barış Antlaşmaları, Uluslararası Sempozyumu”nda sunulan bildiri metninin düzenlenmiş halidir. ** Dr. Arş. Gör., Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, . ORCID: 0000-0002-9486-8956. Başvuru/Submitted: 06.09.2019 Kabul/Accepted:27.10.2019 315 ------ Narinç, Ö. (2019). İki Komşunun İlk İttifakı Bulgaristan). ABAD, 2(4), 315-331. 1915-1918 (Osmanlı Devleti- diplomatik ve askeri telgraflar çerçevesinde şekillendirilip, yerli ve yabancı kaynakların yardımıyla yorumlanacaktır. Anahtar Kelimeler: Birinci Dünya Savaşı, Türk-Bulgar İttifakının Sonu, Almanya, Osmanlı Devleti, Bulgaristan. T H E F IR S T A L L IA N C E O F TW O N E IG H B O U R S 1915-1918 (O T T O M A N S T A T E -B U L G A R IA ) Abstract: In the process of the First World War, Bulgaria and the Ottoman State did not consider entering the war, but followed the policy of neutrality. Already in the period when the parties declared war on each other (July-August 1914), both countries declared to the world public that they were neutral. However, when the battle began, Germany accelerated Ottoman State’s entry into the war with the effect of positive diplomatic communication among them and the contribution of senior officials working in the field of military affairs as well as diplomacy with in the state enterprise. (August 2, 1914 secret agreement) The Ottoman State officially participated in the war with the manifesto of Sultan Mehmed Reşad on 11 November 1914.Bulgaria extended the process of neutrality until 6 September 1915 in order to provide the best conditions. The alliance between the Ottoman Empire and the Bulgarian state passed through a diplomatic process under Germany's concealed alliance agreement dated August 19, 1914 between the two states and the border-setting agreement dated September 3, 1915. This alliance was realized by German control and forced by the Ottoman Empire's land concessions. It isn’t known why relationship between Bulgaria and Ottoman State corrupted near the end of the war for both countries. The issue to be addressed in the light of Bulgarian archive documents will be shaped by diplomatic and military telegrams and interpreted with the help of domestic and foreign sources. KeyWords: First World War, The End of Turkish-Bulgar Alliance, Germany, Ottaman State, Bulgaria. G iriş B irinci Dünya Savaşını ortaya çıkaran öncelikli etken sanayileşme sürecini erken tamamlamış devletlerin aralarındaki rekabettir. Rekabet içerisinde olan devletleri kutuplaştıran ve bu kutuplaşmayı da savaşa dönüştüren bazı dolaylı sebepler olmakla birlikte savaşın başlamasına neden olan mesele ise Balkanlarda yaşanan bir suikast eylemidir. Bu eylem Balkanlar üzerinde çıkar çatışması yaşayan büyük güçleri harekete geçirmiş ve kaçınılm az hale gelen büyük savaşın fitilin i ateşlemiştir. Savaş öncesinde ülkelerin kutuplaşmasına neden olan dolaylı meseleler ise özetle şu şekilde sıralanabilir: 316 Narinç, Ö. (2019). İki Komşunun İlk İttifakı Bulgaristan). ABAD, 2(4), 315-331. 1915-1918 (Osmanlı Devleti- İngiltere ve Fransa gibi büyük güçlerin elde ettikleri sömürgeleri ve sömürgelerine giden yolları güvende tutma isteği, Alm anya’nın sömürge yarışında İngiltere ile girdiği rekabet, Balkanlarda yaşanan siyasi gerilim ler ve Rusya’nın Balkanlar üzerinde yürüttüğü politikaların sonuçları, Balkanlarda yaşanan savaşlar sonrasında bitmemiş hesapların hala canlı tutulması Büyük bir mücadeleye sebep olan bu unsurların hemen hepsinin merkezinde Osmanlı Devleti bulunmaktadır. İngiltere’nin sömürgelerine giden yollar Osmanlı topraklarından geçmektedir. Bu toprakları güven altına almak onlar için öncelikli konumdadır. Alm anya birliğini tamamladıktan sonra söz konusu sömürge yarışında Berlin-Bağdat arasında Osmanlı topraklarından geçecek bir demiryolu projesi ile İngiltere ve Fransa’nın sömürge topraklarına yani Basra Körfezi, Süveyş Kanalı ve Hindistan’a ulaşmayı amaçlamaktadır. 1 Uzun yıllar Osmanlı Devleti’nin mülkü olan Balkan coğrafyasında m illiyetçilik rüzgârlarının sert esişi ve Rusya’nın da bu rüzgâra destek oluşu Balkanlarda birden çok devlet ortaya çıkmasına ve bu devletlerin Osmanlı Devletine karşı topraklarını genişletme mücadelesi vermelerine neden olmuştur. A ynı coğrafyada gerçekleşen B irinci ve İkinci Balkan Savaşları sonrası ortaya çıkan sonuç, bölge devletlerinin ve onların garantörlerinin birbirlerine karşı gerilmelerine neden olurken, Osmanlı Devleti’ni de büyük savaşın merkezine yerleştirmiştir. Küresel boyutta yaşanacak böylesine büyük bir savaşın ilk kıvılcım ının ise yine Balkan coğrafyasında ortaya çıkm ası, hem Balkan Devletleri arasında tam kapanmamış hesapların tekrar açılmasına hem de yaşanan bu gerginliği fırsata çevirme eğiliminde olan büyük güçlerin h ızlı bir şekilde tarafını belirleyerek harekete geçmesine imkân vermiştir. Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan’ın Sırplara gözdağı için Bosna’da tertiplediği askeri tatbikat sırasında veliaht Franz Ferdinand ve E şi Sofya’nın suikaste uğrayarak can vermesi savaşın başlangıcı için o ilk kıvılcım olmuştur.2 1 Ergün Ayb (...truncated)