Factors affecting the development of cooperatives in forest villages

SDÜ Orman Fakültesi Dergisi SDU Faculty of Forestry Journal 2013, 14: 1-9 Araştırma makalesi/Research article Orman köylerinde kooperatifçiliğin gelişimine etki eden etmenler Hasan Alkana,*, Emin Demirb a b Süleyman Demirel Üniversitesi, Orman Fakültesi, Isparta Bucak Orman İşletme Müdürlüğü, Burdur * İletişim yazarı/Corresponding author: , Geliş tarihi/Received: 18.12.2012, Kabul tarihi/Accepted: 24.01.2013 Özet: Kooperatifçilik insan kaynaklarının geliştirilmesi, girişimciliğin teşviki, istihdam olanaklarının arttırılması, yoksulluğun azaltılması, vb. gibi potansiyel faydaları nedeniyle kırsal kalkınma çalışmalarında yıllardır kullanılmakta olan en önemli araçlardan birisidir. Bununla birlikte, kooperatifçilikle ilgili devlet politikalarında devamlılığın sağlanamaması, mevcut yasal ve yönetsel sorunların giderilememesi ve başta eğitim olmak üzere kırsaldaki insanımızın niteliği, vb. nedenlerle kooperatifçilik çalışmalarından beklentilerin yeterince karşılanamadığı da bilinmektedir. Bu araştırmada orman köylerindeki kooperatifleşme çabaları ve kooperatifçiliğin gelişimine etkisi olan etmenler yönetici görüşleri yardımıyla (1) güvenilir ve güçlü bir kooperatifçilik imajı, (2) planlı ve istikrarlı devlet politikaları, (3) uygun ve gelişime açık bir mevzuat, (4) insan kaynaklarının geliştirilmesi, (5) etkin bir örgütlenme ve işbirliği ve (6) finansman olanakları şeklinde sınıflandırılmış; ardından kooperatiflerin bu etmenler bakımından durumları sorgulanmıştır. Araştırmanın evreni Isparta Orman Bölge Müdürlüğüne bağlı Bucak Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içinde faaliyet gösteren kooperatiflerdir. Anahtar kelimeler: Kooperatifçilik, Orman köyleri, Bucak Orman İşletme Müdürlüğü Factors affecting the development of cooperatives in forest villages Abstract: Because of some potential benefits such as reducing of poverty, developing of human resource, supporting of entrepreneurship and providing employment for years cooperative system is one of the most instruments that is used for rural development. And also, it is known that cooperatives can't provide the expects due to the fact that the politics of the state can't ensure the continuity, can't be solved of the legal and managerial problems, and the most important one is the low education level. In this research, cooperative approach to forest villages of managers of cooperatives, cooperative development efforts and the factors that have an impact are classified such as; (1) the image of a reliable and powerful cooperatives, (2) planned and consistent government policies, (3) suitable and a clear legal framework, (4) development of human sources, (5) effective organization and co-operation and (6) funding opportunities. After classifying, statuses of these cooperatives were investigated. Population of the study is the cooperatives are operating within the boundaries of the Forestry Directorate of Bucak on Forest District Directorate of Isparta. Keywords: Cooperatives, Forest villages, Forestry Directorate of Bucak 1. Giriş Kooperatifçilik orman köylerinin sosyo-ekonomik olarak kalkındırılmasında eskiden beri önemli bir araç olarak kabul görmektedir. Kooperatifçiliğin ülkemizdeki temelleri birçok kaynakta 1863 yılında Mithatpaşa tarafından kurulan “Menafı ve Memleket Sandıkları” yardımlaşma kuruluşuna dayandırılmaktadır. Modern kooperatifçilik çalışmalarının başlangıç tarihi ise Cumhuriyet Dönemi’ne rastlamaktadır. Orman köylerindeki ilk kooperatif 1963 yılında Almanya’ya işçi göndermek amacıyla kurulmuştur (Tolunay vd., 2002). Başlangıç olarak hangi tarihi alırsak alalım kooperatifçilik konusunda gerekli deneyimin oluşabilmesi için yeterli olan bir zaman diliminin varlığından söz edebiliriz. Ne var ki, kooperatifçilik konusunda, günümüzde hala çağdaş ve tutarlı politikalar oluşturulamamış ve kooperatifler ekonomik ve toplumsal kalkınmayı gerçekleştirmede sahip oldukları potansiyeli kullanamamışlardır. Benzer şekilde bazı istisnalar dışında orman köylerini kalkındırma kooperatifleri de köylünün sosyo-ekonomik ve kültürel yönlerden kalkındırılması, köyden kente olan göçün önlenmesi, ormanlar üzerindeki baskısının azaltılması, vb. hususlarda gerek makro gerekse mikro ölçekli etmenler nedeniyle kendilerinden beklenen potansiyel faydaları üretememiş ve kuruluş amaçlarına ulaşamamıştır (Atmış, 2001; Akesen vd., 2002; Daşdemir, 2002; Gümüş vd., 2002; Tolunay vd., 2002; Alkan ve Toksoy, 2008). Dolayısıyla orman köylerindeki kooperatifçilik çabaları konusunda yapılacak araştırmalara olan ihtiyaç halen devam etmektedir. Bununla birlikte kooperatifçilikle ilgili çabalar ve bunların başarı durumlarının irdelenmesine yönelik yapılacak çalışmalar bölgeden bölgeye, yöreden yöreye ve hatta köyden köye değişiklik gösterebilmektedir. Bu nedenle kooperatifçilik konusunda yapılacak özellikle yerel ölçekli araştırmaların sayısının arttırılarak başarı hikâyelerinin tespiti ve bunların analizi kooperatifçiliğin geliştirilmesine katkı sağlayacaktır. Öte yandan, orman köylerindeki kooperatifçilik hakkında birçok yayın bulunmasına rağmen; katılımcı bir yaklaşımla yönetici görüşlerini dikkate alan araştırmaların sayısı da oldukça sınırlıdır (Coşgun, vd., 2008). Bu bağlamda araştırma ile orman köylerindeki kooperatifçilik çabaları, 2 SDÜ Orman Fakültesi Dergisi / SDU Faculty of Forestry Journal 2013, 14: 1-9 kooperatifçiliğin gelişmesinde etkili olan etmenler ve bu etmenler bakımından kooperatiflerin mevcut durumları Bucak Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içinde ormancılıkla ilgili faaliyet gösteren tarımsal kalkınma kooperatiflerinin yöneticileriyle birlikte ele alınmıştır. 2. Materyal ve yöntem Araştırmanın evreni, Isparta Orman Bölge Müdürlüğü’nün 6 Orman İşletme Müdürlüğünden birisi olan ve orman emvali üretimi bakımından en önde gelen Bucak Orman İşletme Müdürlüğü sınırları içindeki orman köylerinde faaliyet gösteren 18 tarımsal kalkınma kooperatifidir. Bu kooperatiflerin araştırmaya konu edilmesinin başlıca nedenleri aşağıdaki açıklamalara dayandırılmıştır. Bucak İlçesi orman alanları bakımından oldukça zengindir. Zira, İlçenin %68’i ormanlarla kaplı olup, bu alanların da %50’si verimlidir. Bu orman kaynakları Bucak, Melli, Pamucak, Çamlık, Uğurlu ve Kestel işletme şeflikleri tarafından yönetilmektedir. Araştırma alanındaki kırsal yerleşimlerin tamamı orman kaynakları ile iç içe konumlanmış durumdadır. Bu yüzden orman kaynakların yönetilmesinde/işletilmesinde orman işletmeleri orman köylüsü ile birlikte hareket etmektedir. Orman işletmelerine iş gücü olarak en önemli katkıyı kooperatifler yapmaktadır. İlçedeki en önemli sanayi sektörü konumunda olan mermercilik, aynı zamanda keresteciliğin de gelişmesine katkı sağlamıştır. Nitekim ambalaj için ihtiyaç duyulan ahşap paletler ilçede üretilmektedir. Ayrıca, araştırma öncesi gözlemlerimize ve orman işletmelerinin yöneticilerine göre yörede kooperatifçilik çabaları itibar görmektedir. Araştırma konusu ve alanı ile ilgili olarak mevcut araştırma ve dokümanlar temin edildikten sonra işle (...truncated)