Psikolojik Rahatlık Algısının Otantik Liderliğin Sinizmin Üzerindeki Etkisinde Aracı Rolü

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi Nisan 2018, C. 13, S. 1, 1- 14 Başvuru Kabul : 20.08.2017 : 19.12.2017 Psikolojik Rahatlık Algısının Otantik Liderliğin Sinizmin Üzerindeki Etkisinde Aracı Rolü Serdar Yener1 Psikolojik Rahatlık Algısının Otantik Liderliğin Sinizmin Üzerindeki Etkisinde Aracı Rolü The Mediating Role of Psychological Safety on the Relation between Authentic Leadership and Cynicism Öz Abstract Bu çalışmada örgütlerde otantik liderliğin sinizm üzerindeki etkisinde psikolojik rahatlık algısının aracı rolü sorgulanmıştır. Otantik liderlik davranışı liderlerin örgütte bireylerin düşünce, inanış, kültürüne farkındalığını öne çıkaran davranışlarını ifade etmektedir. Otantik liderliğin oluşturacağı güven ve hoşgörü kültürüyle psikolojik rahatlık algısının ortaya çıkacabileceği düşünülmektedir. Psikolojik rahatlık algısı bireylerin saygıya dayalı kişilerarası ilişkilerde psikolojik risk hissetmeden konuşması ya da davranmasını ifade etmektedir. Sinizm bireylerin umutsuzluk, hayal kırıklığı vb. olumsuz duygularla karşı tarafa olan güveninin sarsılması ve inancının kaybolmasını ifade etmektedir. Sinop ilinde aynı sektörde üretim yapan yerel fabrikaların 200 çalışanı üzerine uygulanan anket sonuçlarına göre otantik liderlik davranışlarının sinizme olumsuz etkisi gözlenirken psikolojik rahatlık algısının kısmi aracılık etkisi de gözlenmiştir. In this study mediating role of psychological safety on the relationship between authentic leadership and cynicism is questioned. Authentic leadership is defined as leaders’ behaviors which reveals awareness to the thought, belief and culture of followers in an organization. Psychological safety is thought to be predicted with the tolerance and trust culture formed by authentic leadership. Psychological safety perception explains the mood of a person who doesn’t sense or feel interpersonal psychological risk in respect based interpersonal relations. Cynicism explains the mood of individuals in which they lose their trust and confidence on the result of their negative experiences like disappointment and disillusionments. According to the results of surveys, which were conducted on 200 employees, working in the local factories at the same sector in Sinop, the negative effect of authentic leadership on cynicism and partial mediating effect of psychological safety were observed. Anahtar Kelimeler: Psikolojik Rahatlık, Sinizm, Otantik Liderlik, Sürdürülebilir Rekabet Avantajı Keywords: Psychological Safety, Cynicism, Authentic Leadership, Sustainable Competitive Advantage 1. Giriş Sürdürülebilir rekabet avantajı (SRA) alanyazında birçok çalışmaya farklı boyutlarıyla konu olmaktadır. Kavram karmaşasını ortadan kaldırmak için Garriga ve Mele (2004: 57) literatür taramasında SRA konulu çalışmaları 4 grupta toplamıştır. Bunlar ; • Kar elde etme anlamıyla SRA • Örgütün sosyal gücü ve diğer eklentilerinin bir bileşeni olarak SRA • Örgütün içinde bulunduğu toplumda hayatını idame ederken yapmış olduğu sosyal sözleşme anlamıyla SRA, • Etik ve ahlaki sorumlulukların anlamı olarak SRA. Waldman ve Siegel (2008: 120) işletmelerin temel amacı olan karın maksimizasyonunu yaparken ahlaki ve etik konularındaki sorumluluklarına uymayı SRA olarak tanımlamıştır. Ahlaki ve etik sorumluluklarını yerine getiren bir işletme kısa vadede kar maksimizasyonunu sağlayamasa da uzun dönemde rekabet avantajını elde ederek karını arttırmaktadır. Secchi (2007: 351) 1 Dr. Öğr. Üyesi, Sinop Üniversitesi, Boyabat İİBF, İşletme Bölümü, , http://orcid.org/00000003-1413-7422 1 Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi bu aşamada kurumsal sosyal sorumluluk veya SRA’nın üç boyutu olduğunu ifade etmektedir. Bunlar; • Fayda Boyutu: Kar maksimizasyonunu sağlamayı ifade eder. • Yönetimsel Boyutu: İşletmenin iç işleyişi ve liderliğinin etkinliğini ifade eder. • İlişkisel Boyutu: İşletmenin çevresiyle olan ilişkilerini ifade eder. Waldman vd. (2006:119) liderliğin iki boyutunun SRA elde etmede hayati öneme haiz olduğunu iddia etmektedirler. SRA için kritik olan iki liderlik boyutu (Waldman vd.,2006: 119) ; • Vizyonerlik boyutuyla misyon ve vizyonun çalışanlarca içselleştirilmesi ve adanmışlığı sağlama • Otantiklik ve entegrasyon boyutuyla belirsizliğe karşı esneklik sağlayıp sürdürülebirliğin arttırılması olarak ifade edilmektedir. Otantik liderlik liderin içinde bulunduğu toplum ve çevrenin kültür, ahlak ve etik değerleriyle örgütün amaçlarını uyumlaştırma sürecini ifade etmektedir (Luthans ve Avolio, 2003:244). Otantik liderliğin örgütte sürdürülebilir gelişme ve SRA için örgütte üyelerin entegrasyonunu sağlarken amaçlara yönelik dönüşümünü sağlaması SRA için kritik hale sokmaktadır (Angus-Leppan vd., 2010: 192). Küreselleşen dünyayla birlikte yerelin farkındalığının artması rekabet için kültürlere hassasiyeti arttırmaktadır. Kültür farklılığı dezavantaj gibi görülse de avantaja çevirmenin bir yolunun otantik liderlik olduğu iddia edilmektedir (Luthans ve Avolio, 2003:245). Liderliğin kültüre ilişkin boyutunu ifade eden etik ve ahlaki sorumluluğu öne çıkaran otantik liderlik değişken çevrede sürdürülebilirliğin anahtarı olarak görülmektedir. Liderliğin sadece davranışlarıyla örgütlerde verimlilik ve etkinliği sağlayamayacağı izleyenlerin psikolojik durumlarının veya algılarının liderliğin davranışlarının etkinliğini etkileyeceği birçok araştırmada iddia edilmektedir (Clapp-Smit vd., 2009: 230, Luthans vd., 2007; 43). Bu açıdan otantik liderliğin etkinliğinin sorgulanmasında örgütteki psikolojik iklim ve süreçlerin dikkate alınmasının gerekli olduğu düşünülmektedir. Örgütteki paylaşılan psikolojik risk algısının bir göstergesi olarak görülen psikolojik rahatlık algısı (Yener, 2015: 35) bu çalışmada belirleyici bir değişken olarak kullanımaktadır. Psikolojik rahatlık algısı hoşgörü ve güvene dayanan bir psikolojik iklimde çalışanların kendilerini ifade ederken, fikir ve önerilerini sunarken hissettikleri kişilerarası psikolojik risk seviyesi olarak tanımlanmaktadır (Yener, 2015:47). Bireyler diğer bireylerinin tepkilerini kestiremediği ortamlarda kişilerarası risk hissederler (Edmondson, 1999:358). Belirsizliğin oluşturduğu bu risk bireyin davranışlarını planlayamamasına yol açmaktadır. Bunun yanında karşılıklı güven, hoşgörü ve saygının olduğu çevrede üyelerin daha rahat hareket edebilecekleri ifade edilmektedir (Kahn, 1990:695). Böyle bir ortamda çalışanlar kişilerarası güven duyarak küçük düşme, hor görülme, soyutlanma vb. tepkilerle karşılaşmayacaklarını düşündüklerinde düşünce ve davranışlarında şeffaflığı tercih edebilirler. SRA konusunda dünyanın en iyi girişimlerinden sayılan Google ailesi Aristotle projesiyle SRA yeteneğini psikolojik rahatlık yoluyla elde etmeye çalışmaktadır (Wilson, 2016). Psikolojik rahatlık algısının seviyesinin örgütlerdeki güven algısıyla değişebileceğini ifade eden Edmondson (1999: 360) güven duyulmayan kişilerarası ilişkilerin çalışanlarda olumsuz duygulara yol açabileceğini iddia etmiştir. Diğer yandan olumlu ps (...truncated)