NEW PERSPECTIVES IN LEADERSHIP APPROACHES: POSITIVE AND AUTHENTIC LEADERSHIP

Ege Akademik Bakış / Ege Academic Review 8 (2) 2008: 729-754 LİDERLİK YAKLAŞIMLARINDA YENİ PERSPEKTİFLER: POZİTİF VE OTANTİK LİDERLİK NEW PERSPECTIVES IN LEADERSHIP APPROACHES: POSITIVE AND AUTHENTIC LEADERSHIP Doç. Dr. Jülide KESKEN, Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü, Ar. Gör. Nazlı Ayşe AYYILDIZ, Ege Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü, ÖZET Günümüzde yaşanan sosyo-ekonomik gelişmeler; bireyleri ve grupları yaptıkları her şeyde “anlam” aramaya yöneltmektedir. Çalışanların beklentileri değişmekte, maddi olmayan değerlere (kişisel gelişim, bağlılık, umut gibi) verilen önemin artması ile materyalizm yavaş yavaş popülaritesini yitirmektedir (Konz vd., 1999). Zamanlarının büyük bir bölümünü iş yerinde geçiren gerek işletme sahipleri gerekse çalışanlar; yaptıkları işleri ve bu işlerin kendilerine ve topluma katkılarını sorgulamakta ve bir anlama ulaşmaya çalışmaktadır. Bu doğrultuda içsel bir bağa ulaşmayı arzulayan tüm çalışanlar; işlerinde mutlu oldukları, bir işe yaradıkları, bir bütünün parçası olduklarını hissettikleri, yönetim sürecinde duygulara, ortak değerlere, bağılılığa, takım ruhu ve birlikteliğe önem verildiğini düşündükleri örgütlerde çalışmak istemektedirler. B u ç a l ı ş m a n ı n amacı günümüzde yaşanan gelişmelere ve çalışanların beklentilerindeki dönüşümlere paralel olarak liderliğe ilişkin anlayışlarda meydana gelen değişimlere ış ı k t u t m a k , y e n i b i r perspektif olarak nitelendirilebilecek Pozitif Liderlik Yaklaşımını tanıtmak, bu liderlik türlerine duyulan ihtiyacın neden ve sonuçlarını ortaya koyarak yazına katkıda bulunmaktır. Anahtar Kelimeler: Liderlik, Otantik Liderlik. ABSTRACT Socio-economic changes in today’s work life lead employees and groups to search for “meaning” in all things they do. The expectations of employees Jülide KESKEN, Nazlı Ayşe AYYILDIZ change and materialism loses its popularity day by day due to the importance given to non-economic values such as personal development, commitment, hope (Konz et.al., 1999). Both the employees and managers, who spend most of their time at work, try to find meaning through questioning their work and the contributions of this work for themselves and the society. In this respect the employees, who want to reach an inner consciousness and bond, want to work at organizations in which they think that they do something useful and feel that they are a part of a whole. Besides they aim to work at an organizational climate in which emotions, common values, commitment, team spirit and togetherness are cared. The aim of this study is to focus on changes in leadership approaches due to the developments in today’s arena and transformations in the expectations of employees. In paralel with these changes we introduce a new perspective – Positive Leadership Approach - the reasons why we need these new approaches and the contributions of them. Key Words: Leadership, Authentic Leadership. 1. GİRİŞ İnsanların zihnini meşgul eden en eski kavramlardan biri olarak nitelendirilebilecek “liderlik” araştırmacılar tarafından üzerinde tartışılan ve açıklık kazandırılmaya çalışılan önemli bir konudur. Liderlik kavramını anlamak karmaşık hatta duygusal bir süreç içerdiğinden liderliğe ilişkin çalışmaların sayısında azalış yerine zaman geçtikçe artış gözlemlenmektedir. Bu artışın diğer bir nedeni yazındaki kuramların irdelenmesi sonucunda başarılı bir lidere ilişkin tutarlı ve net bir tanımın ortaya konamamasıdır. Liderliğin merak edilen bir konu olmasının diğer bir nedeni ise hala liderleri daha etkin kılabilmek için değerlendirilebilecek ve geliştirilebilecek unsurların var olmasıdır. Bunlar liderlik etkinliği açısından karşılaşılan bireysel farklılıklardır. Nitekim bilim adamları bu farklılıkları ve kaynaklarını ortaya koymaya yönelik birçok çalışma gerçekleştirmektedir (Horner; 1997: 275). Çıkarlara verilen önem, gü v e n d u y ulabilecek liderlere duyulan ihtiyacın artmasına neden olarak çalışanların iş yaşamından ve liderlerinden beklediklerini değiştirmiştir. Bu dönüşüm sonucunda umut, iyimserlik, öz-bilinç ve esneklik özelliklerini taşıyan liderlere yönelim artmıştır. Bu noktada liderliğin ahlaki ve etik boyutlarının tartışıldığı, anlam üzerine yoğunlaşan liderlik yaklaşımları gündeme gelmektedir. Söz konusu yaklaşımlar, çıkış noktaları ve aralarındaki farklılıklar bu çalışma kapsamında tartışılmıştır. 730 Liderlik Yaklaşımlarında Yeni Perspektifler: Olumlu ve Otantik Liderlik 2. ÇIKIŞ NOKTASI: DÖNÜŞÜMCÜ LİDERLİKTEN OTANTİK LİDERLİĞE… Çalışmanın bu bölümünde edimsel ve dönüşümcü liderlik tarzlarına ilişkin farklı tanımlamalara değinilmekte ve bu iki liderlik türü arasındaki farklılıklar ortaya konmaktadır. Liderlik türlerinin unsurları ve örgütsel sonuçlar üzerindeki etkileri ise bölümün son kısmında tartışılmaktadır. 2.1. Edimsel Liderlik - Dönüşümcü Liderlik Sınıflaması Özet bölümünde değinildiği üzere çalışanların beklentilerindeki değişimler liderliğe ilişkin yeni bir sınıflama ihtiyacını beraberinde getirmiştir. Bu ihtiyaca Burns (1978: 425) ve Bass (1990)’ın çalışmaları yanıt aramıştır. Onlara göre geleneksel tanımların yanı sıra yeni bir liderlik sınıflaması yapılmalıdır. Bu bağlamda iki farklı liderlik türü tanımlanmıştır. Bunlardan ilki gelecek, yenilik, değişim ve reforma yönelik olan dönüşümcü liderlik, diğeri ise gelenekler ve geçmişe daha bağlı olan edimsel liderliktir. Tracey ve Hinkin (1998)’ e göre dönüşümcü liderlik insanları daha yüksek ideallere ve ahlaki değerlere ulaşmak için güdüleyen, bir vizyon tanımlayan, güvenilirlik ilkesine temel oluşturan bir süreçtir. Luthans (1995: 357) ise dönüşümcü liderlik perspektifinden lideri; izleyicilerinin ihtiyaçlarını, inançlarını ve değer yargılarını değiştiren kişi olarak tanımlamaktadır. Black ve Porter (2000:432)’ın tanımlarında ise dönüşümcü lider; takipçilerini bireysel çıkarlar yerine örgütün çıkarları için çalışmaya güdüleyen ve onları önemli değişiklikler yapmaya ikna edebilmek için bir vizyon sunabilen kişi olarak nitelendirilmektedir. Bu anlayışta liderin amacı kendine bağımlı astlar yaratmak değil bağımsız, eleştirel düşünebilen, yenilikçi astlar yaratmaktır. Edimsel liderlik tarzı ise büyük ölçüde bürokrasi ve örgütsel standartlara dayandırılmaktadır (Tracey ve Hinkin; 1998). Edimsel (işe yönelik) liderler rol ve görev gereksinimlerini açıklayarak astlarını belirlenen amaçlara ulaşma konusunda motive eden ve onlara yol gösteren bireylerdir (Budak,2003: 155). Edimsel liderlikte lider ile astları arasındaki ilişki karşılıklı çıkara dayanır ve amaç kendine bağımlı astlar yaratmaktır. Edimsel liderlikte etik boyuta değinilmemekle beraber dönüşümcü liderlikte bu boyuta ilişkin açıklamalar mevcuttur. Ancak dönüşümcü liderlik yaklaşımı ile ilgili dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri “dönüşümcü liderlerin ahlak boyutuna ne denli önem verdikleri” sorusudur. Bu soru özellikle liderin kişisel çıkarları ile ahlaki olarak yapması gerekenler örtüşmediğinde (...truncated)