SOSYAL BİLGİLER DERSİNDE ALTERNATİF ÖLÇME DEĞERLENDİRME ARAÇLARININ KULLANILMASI: NİTEL BİR ÇALIŞMA

Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Fırat University Journal of Social Science Cilt: 21, Sayı: 1, Sayfa: 149-168, ELAZIĞ-2011 SOSYAL BİLGİLER DERSİNDE ALTERNATİF ÖLÇME DEĞERLENDİRME ARAÇLARININ KULLANILMASI: NİTEL BİR ÇALIŞMA * Using Alternative Measurement and Assessment Instruments In Social Studies Lessons: A Qualitative Study Nihat ŞİMŞEK 1 ÖZET Çalışma nitel veri toplamaya dayalı olup, üç bölümden oluşturulmuştur. İlk ve ikinci bölümde, öğretmenlerin geleneksel ve alternatif ölçme değerlendirme araçlarını kullanma sıklıkları, üçüncü bölümde ise öğretmenlerin sosyal bilgiler dersinde alternatif ölçme değerlendirme araçlarının kullanımı ile ilgili görüşlerini ortaya koymak amacıyla açık uçlu sorular yer almaktadır. Öğretmenlerin ilk bölümdeki cevaplarının yorumlanmasında frekans analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünü oluşturan açık uçlu sorulara verilen cevapların yorumlanmasında önce içerik analizi yapılmış, görüşler temalar şeklinde kategorilendirilmiş ve yüzde frekansları hesaplanmıştır. Çalışma, 31 sosyal bilgiler öğretmenine uygulanmıştır. Çalışmada öğretmenlerin eskiden olduğu gibi geleneksel ölçme değerlendirme araçlarını kullanmaya devam ettikleri, alternatif ölçme değerlendirme araçlarını pek fazla kullanmadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, alternatif ölçme değerlendirme araçları, geleneksel ölçme değerlendirme araçları, nitel çalışma ABSTRACT The study is based on qualitative datum and consists of three sections. In the first and second section, there are proportions of usage of alternative measure and evaluation tolls by the teacher of social studies, and the third section is consist of explanatory questions about these teacher’s opinions of alternative measure and evaluation instruments. The frequency analysis method is used for interpreting of teachers answers in the first section. The answers which the teachers give in the second section were analyzed and their opinions were separate in to groups and their percentage frequency were enumerated. The study applied to thirty one teachers of social studies, and result with their carrying on usage of traditional measure and evaluation instruments. Key Words: Social Studies, Alternative Measure and Evaluation Instruments, Traditional Measure and Evaluation Instruments, Qualitative Study * 1 Bu çalışmanın bir bölümü Ege Üniversitesi Eğitim Fakültesi tarafından gerçekleştirilen 18. Eğitim Bilimleri Kurultayında bildiri olarak sunulmuştur. Yrd. Doç. Dr., Kilis 7 Aralık Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Sosyal Bilgiler Eğitimi ABD; F.Ü.Sosyal Bilimler Dergisi 2011-21/1 Giriş Türkiye’de geleneksel anlayışa göre hazırlanan müfredat programlarında, sosyal bilgiler müfredat programı da dahil olmak üzere, ölçme ve değerlendirme çok boyutlu olmayıp, tek boyutlu idi. Öğrencilerin kazanımları ne derecede ve nasıl edindiklerinin tespiti mümkün olmadığı için; ayrıca bu tür bir değerlendirme öğrencilerin yeterince tanınmasına, bu sayede yeteneklerinin ortaya çıkarılmasına imkan verecek özellikte olmadığı için sağlıklı bir değerlendirme sayılmazdı. Değişen müfredat programlarına uygun olarak sosyal bilgiler derslerinde öğrencilerin kazanımları ne derece edindiklerini tespit etmek amacıyla her boyutta gözlem yapmaya imkan veren, öğrencileri her boyutta tanımaya fırsat tanıyan geleneksel ölçme değerlendirme araçlarının yerine alternatif ölçme ve değerlendirme araçları kullanılmaya başlanmıştır. (Şimşek, 2009) Tüm öğretim etkinlikleri gibi ölçme ve değerlendirmenin de temel işlevi, öğrenmeyi geliştirmek ve çeşitli şekillerde öğretimin etkinliğini arttırmaktır. Bu işlev çerçevesinde öğretimi tamamlayan son süreç olarak ölçme ve değerlendirme gerektiği gibi, planlanıp kullanılırsa öğretim daha etkili olacağından öğrenciler, verilmek isteneni çok daha iyi öğreneceklerdir. (Grounland, 1998, akt: Erkan ve Gömleksiz, 2008) Bu temel işlevinin dışında ölçme ve değerlendirme, aşağıda belirtilen işlemler açısından da gereklidir. Bunlar; 1.Öğretim ile belirlenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını saptama 2.Öğretim kararlarının alınabilmesi 3.Öğretim yöntem ve materyallerinin öğretimin amacına uygun olmasını sağlama 4.Öğretimin konu gereklerine ve öğrenci özelliklerine uygun olmasını sağlama 5.Öğretim kararlarının konu ile ilgili, anlamlı ve güvenilir bilgiye dayanması 6.Öğrencilerin düzenli olarak öğretim süreci hakkında bilgilendirilmeleri 7.Öğretimin, başarılı olamayan öğrencilere yönelik çözümler getirebilmesi 8.Başarılı olan öğrencilerin güdülenmesi 9.Öğretim aksaklıklarının giderilebilmesi(Çağlar, 1970, Gümüş, 1977; akt:Erkan ve Gö mleksiz, 2008). Şeklinde belirlenmiştir. Etkili ve amaca uygun bir öğretimin yapılabilmesi, öğrencilerin yetenekleri doğrultusunda bir üst öğrenime yönlendirilebilmeleri için, sağlıklı ve doğru bir ölçme ve değerlendirmenin yapılması çok önemlidir. Geleneksel Ölçme Değerlendirme, öğrenciler tarafından kazanımların ne oranda edindiğini ortaya koymak, varsa eksikliklerin dönüt yardımıyla tespit edilerek giderilmesi (Dönüt-düzeltme) amacıyla yapılır. Bu ölçme değerlendirme yönteminde öğrenme 150 Sosyal Bilgiler Dersinde Alternatif Ölçme... ürününün kazanılıp kazanılmadığı ölçülmeye çalışılır. Başka bir anlatımla geleneksel ölçme ve değerlendirmede sürecin tekli değerlendirilmesi daha önemli görülmüştür. Başlıca geleneksel ölçme ve değerlendirme araçları; yazılı ve sözlü yoklamalar, çoktan seçmeli testler, doğru - yanlış soruları, kısa cevaplı sorular, boşluk doldurma ve esleştirme sorularıdır. Alternatif Ölçme Değerlendirme, Okullarda uygulanmakta olan müfredat programlarının felsefesinin değişmesiyle, şu anda disiplinler için kullanılan ölçme değerlendirme araçları da değişmiştir. Daha önce uygulanan müfredat programlarının felsefesine uygun olarak kullanılan geleneksel ölçme ve değerlendirme araçlarından, işlev ve yapı bakımından farklı olan alternatif yada çağdaş ölçme değerlendirme araçları yapısalcı programın yapısına uygun olarak sınıf ortamında kullanılmaktadır. Alternatif ölçme ve değerlendirme; öğrencinin ne bildiğini gösteren ve ne yapabileceğini ortaya koyabilen bir ölçme ve değerlendirmedir. Amacı, öğrencinin ilerlemesini göstermek ve öğretimi bilgilendirmektir. Standart veya geleneksel bir değerlendirme değildir. (Pierce ve O’Malley 1992) Başlıca alternatif ölçme değerlendirme araçları; Performans değerlendirme, öğrenci ürün dosyası (portfolyo), kavram haritaları, yapılandırılmış grid, tanılayıcı dallanmış ağaç, kelime ilişkilendirme, proje, drama, görüşme, yazılı raporlar, gösteri, poster, grup ve/veya akran değerlendirmesidir. Tablo 1:Öğrencinin Öğreniminin Ölçülmesinde ve Değerlendirilmesinde Eski-Yeni Yaklaşımlar (McMillian, 1997) Klasik Anlayış Çağdaş Anlayış Sonuca kıymet verme Sürecin ölçülmesi Birbirinden ayrılmış becerilerin ölçümü Birbirini tamamlayan becerilerin ölçümü Bilginin hatırlanması Bilginin uygulanması Yazıya dayalı görevler Uygulamalı görevler Tek bir doğru cevap Birden fazla doğru ceva (...truncated)