Büyük Britanya ormancılığının ağaçlandırma çalışmaları

nÜYÜK BRİTANYA ORMANCILlGININ ÇALlŞMAU\RI AGAÇLANDIRt\,IA Yazan Doç. Dr. İbrahim (İ. Ü, Orman ı. Britanya'da Fakültesi ağaçlandırmanın ATAY Silvikültür Kürsüsü) başlıca problemleri Britanya'da orman idarsinin arazi satın almasında karşılaştığı müşi iiIIcr (satın alacak veya kiralayacak arazi kıtlığı), zararlı rutubet meselesi (drenaj zorlukları), şiddetli soğuk riizgarlar, asit ve kalın peat tabakası. kök gelişmesine engelolan sert podselleşmeler (lron Pan) ağaçlarıdı rma çalışmalarının en belli başlı engellerini teşkil eder. u, Arazi temini zorluğıi Ağaçlandrrmalar için en önce düşünülmesi icap eden husus arazi temini meselesidir. Britanya'da ve bilhassa İskocyada çok fakir, işe yaramaz sahaları bile sahiplerinden satın almak çok zordur. Bunun sebebi çok kere, arazi sahibinin, iktisadi olmarnasma rağmen, alışkın olduğu araziden faydalarıma şeklinden yaz geçmemesi, bazen de kazancıııı başka vollarla temin eden mülk sahiplerinin dahi arazilerini sırf avlanrnak, spor ı golf v.s.) maksatlar için elden çıkarmak istememeleridir. Wals'de ye 15kocva 'da öyle geniş husıısi şahıs arazileri (çiftlikler) vardırki asit peat, yüksek yağış ve mahsulolgunlaşması için yeter ısı, hasat için müsait kafi güneşli günler bulunmaması yüzünden ziraat bitkilerine elverişli değildir. Bu sahalarda keza koyun otlatması da iktisadi olmamaktadır. Ancak 400 hektar saha bir çobanın geçimini sağlayabilmektedir. Bu yüzden böyle yerlerin halkının coğ ubüyük sanayi merkezlerine göç etme mecburivetinde kalmaktadır ki bunların bazılarmdan arazilerini satın alma imkam olmaktadır. İ. ATAY !LO Britanya'da orman idaresinin (Forestry Commisstion) her /11 yapınakla mükellef olduğu ağaçlandırma, politikasının ve proganl1ll1ln icabı olarak 25 bin hektar civarındadır, Komisyon her yıl bu kadar sahayı daha önceden satın almış veya 999 sene için kiralamış olarak elde bulundurmak zorundadır. Orrnancrlık Komisyonu bugüne kadar normal arazi satışlarına talip olmak suretiyle ve arazi sahiplerinin rızasıııı temine çahşaruk ihtiyaçı olan araziyi alarak programını yürütebilmiştir. Kafi arazi lernin edememe halinde boş yatan, sahibi tarafından işlenmiyen, milli ekonomi yönünden ormancılıktan gayri maksatlara tahsisi iktisadi olmavan sahaları istirnlak etmek suretiyle (zorla) satın alma yetkisine ele sahiptir. Fakat, yukarda da zikredildiği gibi, orman idaresi bugüne kadar hu yetkisini kullanrnarnayı tercih etmiştir. Acre (:).4 hektar) başına satın alma fiatı bir kaç şiiingden başlar, yerine göre 15 paunda kadar çıkar. Mesela 1960 da Britanya'da ortalama olarak adı geçen birim saha için ödenen para 4 paund 8 şiiingdir (hektara 10 paund civarında). Kiralamada ise ortalama aynı birim saha için 4 si hıg 4 peni (hektara 10 şiling civarında). b. İklinıin yerattığı zorluklar Britanya iklimi bazı taraflariyle orman yetişmesine çok müsait iken. ha?ı tarafları ile de ormancıların çal.şmalarmı zorlaştırıcı mahivc.tedir. bı -18°C ile ·'38°C arasmda ekstremiteler göstermektedir. Ocak ortalaIl1a~1 '-l.5°C, TEmmuz ortalaması 16°C dır. Mayıs'ta. Haziran'da ve hatt,l Temmuz'da geç donlar vukua gelirki çok defa geniş zararlara sebep ol.ır. Yağış büyük ölçüde Iokal değişmeler gösterir. Doğu sahillerinde baz: verlerele 500 mm yağış alan yerlere mukabil batı sahillerinde dağlarda :)000 ınrn yağış bahis konusudur. Yağışın dağılışı çok müsaittir ve her yerele orman yetişmesine kafi yağış olduğu gibi çok yerde ayrıca drenaja (fazla rutubetin uzaklaştmlmasına ) lüzum vardır. Fidanlık bahsinde dt:' temas edildiği gibi Britanya devamlı ve şiddetli soğuk rüzgarların eksik olmadığı bir memlekettir. Ekspoze bir memleket olan Britanya'da. ekonomik orrnancilık için orman sınırı hiç bir yerde 6eO III nin üstüne cıkrnaz. Hatta İskoçya'da bazı yerlerde bu sınır 150 m ye irimektedir. Fırtına tehlikesi her türlü ormancılık çalışmalarının en önemli lıir meselesidir. Bizat ihi fırtınanın bu memlekette devamlı ve şiddetli olmaSi .'i anında, taban suyu., potsolleşmeler sebebiyle kök gelişmesinin her yer.k- mükemmel olmayışı tehlikenin derecesini daha ıla art.rrmuktadir. Alice i lolc] Araşnrrna merkezinde bıı konıı üzerinde çalışan araştırmacılar I11C\-- BÜYÜK BRİTANY A'DA AGAÇLANDIRMA ÇALIŞMALARI YI CLl tt ur. Jeolojik yapı, toprak türlerine göre meşcerelerin hangi boy Ye ağaç ağırlıklarına kadar mıntakanın fırtına etkisine dayanabileceğinl ölçmeye varayan fiziki tecrübeler (fırtına timeli tecrübeleri) yapılmaktadır. Bu tecrübeler sayesinde bazı mıntakalarda bazı türler için sırf fırtına tehlikesine dayanan idare müddetinin hesaplanması cihetine gidilmektedir. Hatta tecrübelerle bulunan yaştan önce kesimlere başlanıyor ki, piyasada ani fiat düşmeleri olmasın. c. Drenai meselesinin (fazla suuuıı] yarattığı. zorluklar Bilindiği gibi bizim ormancılığımızda çok kere ağaçlandırma faaliyetlerinde rutubet noksanlığı bir problemdir Ye ağaçlandırma metotlarının rutubetten azami fayda sağlayan, yağışı tutucu metotlar olması esastır. Britanya'da aksine olarak genellikle ağaçlandırma metotları fazla SUYUll drenaj edilmesi esasına dayanır. Yağışın bizatihi fazlalığı, buna mukahil ısın ın ve güneşlenmerıin noksan Iığı, bilhassa batı sahillerinde. İskoçya 'cla taban suyunun sa tha kadar yükselmesine hususiyle bir fazla su problemiı.in ortaya çıkmasına sebep olur. Bidayette bu memlekeUe bu hususa yeteri kadar önem verilmeden sığ ve tek kulaklı pullukla işlenmiş sahalarcıa ağaçlarıduma yapılmış, kültürler ilk yılda nonnal gelişme göstermiş fakat kökler tekrar taban suyuna erişince gelişme dunnuştur. Bilhassa münkat yerlerde 30-35 yaşlarda bu sebeple çok perişan manzalar gösteren plantasyonlar vardır. Böyle yerlerde mevcut kültür uzaklaştnılrp. derin drenaj şebekesi ile saha drena edilip, entansif işlendikten sonra yeniden ağaçlandırılmaktadır. Böyle yetişme muhitlerinde kazık köklü olarak bilinen ağaç türleri dahi gayet sığ kök sistemi yapmakta ve er geç fı rtma devirmesine maruz kalmaktadır. d, Potselleşmeııiıı (Iran Pan) yarattığı zorluklar Asit topraklarda (Peat sahalarda) potselleşme hemen hemen 1IITllIinidir. Bir çok yerlerde 30-40 cm lerde, bazen daha aşağılarda. gmet sert köklerin ve rutubetin alt toprak tabakalarina nüfusuna maııi olan "Irorı Pan ,- denen potsol tabakasına rastlanır. Böyle yerlerde ağaçlandırrnalarda gelişme muayyen bir safhada (kökler bıı tabakaya ulaştığı andan itibaren) durur. Zira plantasyon sadece üstte :'30-40 cm lik peat tabakası icinele kökleııme ye beslenme mecburiyetinde kalır. Bu hal sadece büyüme kayıplarına sebep olmakla kalmaz, kültür 15-20 seııe sonra rüzg.tr de\·irmelerine maruz kalır. Bôvle vet işme mııhitlerinde ağaçlama salıalarıru derince sürmek, bu poclsol tabakasını bidayette parçalamak icap eder. İ. ATAY 92 izah edilen şekilde, potsol tabakasından ötürü gelişmesi durmuş külturIcre North Wales'de "Clocaerıog ormanıııela sık sık Ye geniş sahalarda rastlamak mümkiindür. Bu tip yetişme muhitlerinde yeni ağaçlandumalar derin drenaj şebekesi ve derin sürmelerle potsol tabakası kmlrruş. iyi haz ı (...truncated)