Okul Müdürlerinin Seçimi ve Yetiştirilmesine Yönelik Bir Model Önerisi

PAU Egit Fak Derg, 2016 (40): 220-233 Okul Müdürlerinin Seçimi ve Yetiştirilmesine Yönelik Bir Model Önerisi* Deniz (Derinbay) GÜLMEZ**, Mustafa YAVUZ*** ISSN 1301-0085 Print / 1309-0275 Online © Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi http://dx.doi.org/10.9779/PUJE748 Öz PISA, TIMMS gibi küresel sınavlarda başarılı olan ülkeler eğitimin niteliğini artırmak için okul müdürlerinin seçimi, yetiştirilmesi ve performanslarının değerlendirilmesine de önem vermektedirler. Müdürler, rollerini okulun yöneticisi olmaktan daha çok, okullarının ve eğitimin lideri olarak algılamalıdırlar. Okullarda görevini en iyi şekilde yapmaya uygun adayların seçilmesi ve yetiştirilmesinin, etkililik ve verimlilik açısından önemli bir etken olduğu düşünülmektedir. Müdür adaylarının sahip oldukları nitelikler önem taşımalı ve bazı ölçütler getirilmelidir. Müdür olarak atanacak olan adayların iyi yetiştirilmesi okul müdürlerinin okulları etkili bir şekilde yönetebilmesine imkan verecektir. Alan yazında etkili okul müdürlüğü ile okul kültürü, iklimi, öğretmen ve öğrenci motivasyonu, öğrenci başarısı, öğretmenlerin okula bağlılığı arasında ilişki olduğu görülmektedir. Okulun bütün süreçlerini etkileyen okul müdürünün seçimi, atanması ve yetiştirilmesi organize ve etkili bir şekilde yapılmalıdır. Araştırmada özellikle küresel sınavlarda başarılı olan, ayrıca demografik yapı bakımından Türkiye ile benzer özellikler taşıyan ülkelerdeki müdür seçim ve yetiştirilme süreçleri incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, dünyadaki müdür seçimi ve yetiştirilmesi uygulamalarını incelemek ve Türkiye için bir model önerisi sunmaktır. Anahtar Sözcükler: Okul müdürü, seçme ve yetiştirme, model önerisi. A Model for the Selection and Training of School Principals Abstract Countries which are successful in the global exams such as PISA, TIMMS give importance to the evaluation selection, training and performance of school principals to improve the quality of education. Principals must perceive their roles as the leader of the school and education rather than the school’s administrator. The selection and training of the appropriate candidates are considered to be an important factor in terms of effectiveness and efficiency. Qualifications possessed by the principal candidates should be important and brought some criteria. Training of candidates to be appointed as a principal will allow school principals to manage schools effectively. In the literature, it seems to be a relationship between effective school management and school culture, climate, teacher and student motivation, student achievement and teacher commitment to the school. The selection, appointment and training of school principals that affect the whole process of school should be done effectively and organized. Principal selection and training process in countries with similar characteristics in terms of demographic structure of Turkey, also is successful in the global test is examined in this research. The aim of this study is to examine principal selection and training practices in the world and to offer a model proposal for Turkey. Keywords: School principal, selection and training, model proposal. Bu çalışma, 11-13 Eylül 2014 tarihlerinde Konya’da düzenlenen EYFOR-5’te sözlü bildiri olarak sunulmuştur. ** Arş. Gör., Necmettin Erbakan Üniversitesi, A.K. Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Anabilim Dalı. Konya. e-posta: *** Doç. Dr., Necmettin Erbakan Üniversitesi, A.K. Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Anabilim Dalı. Konya. e-posta: Gönderme Tarihi: 23.12.2014 Kabul Tarihi: 04.07.2016 Deniz (Derinbay) Gülmez, Mustafa Yavuz Giriş Eğitimin kalitesini arttırmada okul liderleri hayati bir role sahiptir. Okulların etkililiği ile okul müdürlerinin sahip olduğu yeterlikler arasındaki ilişkiden hareketle bazı gelişmiş ülkelerde, öğrenci başarısının arttırılması için okul müdürlerinin nitelikleri, yetiştirilmesi ve atanması konularında önemli tartışmalar yapılmaktadır (Çelikten, 2004). Müdürlerin okulun geliştirilmesinde etkin bir rol oynadıklarına ilişkin yaygın bilgi, ilgili alanlarda bir dizi ilgi ve araştırmaya neden olmuştur. Yararlı çalışmalar olmasına rağmen, müdürlerin işe alımı, seçimi ve atanması nispeten daha az araştırılmıştır. Okullarda müdürler bu kadar önemli ise, nasıl işe alındıkları, seçildikleri ve kaliteli liderler atandığı hakkında daha fazla bilgi gerekmektedir (Walker ve Kwan, 2012). Okul müdürleri sadece eğitim öğretimden değil, mali ve insan kaynakları yönetimi dahil olmak üzere çeşitli görevlerden sorumludur. Amerika Eğitim Liderleri Standartları’na göre, artan talepler yöneticilerin her yıl giderek artan görev tanımlarını daha karmaşık hale getirmektedir. Bugün, eğitim liderleri sadece okul bütçesini yönetmek, çalışma saatlerini tutmak ve işe alım kararlarını vermekle kalmamalı, aynı zamanda öğretim liderleri, veri analistleri, halkla ilişkiler yetkilileri ve değişim temsilcileri olmalıdırlar (Council of Chief State School Officers [CCSSO], 2008). Yöneticilik için doğru adayı seçmek önemlidir ve atama için birçok ölçüt olmalıdır. Tüm Avrupa ülkelerinde, okul yöneticisi olmak isteyenlerden ne beklendiğine dair resmi koşullar belirlenmiştir. Dört ülkede – Belçika (Flaman Topluluğu), Letonya, Hollanda ve Norveç – okul yöneticisi olmak için tek resmi koşul öğretmenlik niteliğine sahip olmaktır. Yunanistan, Kıbrıs, Litvanya, Birleşik Krallık (Kuzey İrlanda) ve Türkiye’de, okul yöneticisi adayının mesleki öğretmenlik deneyimi dışında idari deneyimi de olmalıdır. Malta, Romanya, Birleşik Krallık (İngiltere ve Galler) ve İzlanda’da, okul yöneticisi adayları şu üç koşulu da karşılamalıdır: Mesleki öğretmenlik deneyimi, idari deneyim ve yöneticilik eğitimi (Eurydice, 2013). İngiltere’de Okul Yöneticileri için Ulusal Standartlar, hiyerarşik olmayan altı temel alanda belirtilmiştir. Birlikte ele alındığında bu altı temel alan okul müdürünün rolünü temsil eder. 221 Bu altı alan şöyledir: Geleceği şekillendirmek, öğrenme ve öğretmeye liderlik etmek, kendini geliştirmek ve diğerleri ile çalışmak, örgütü yönetmek, hesap verilebilirliği sağlamak ve toplumun güçlendirilmesidir. Bu standartlar, okul müdürlerinin işi olarak adlandırılan üç temel ilkeyi içermektedir: Öğrenme merkezli, liderliğe odaklanmış ve mümkün olan en yüksek mesleki standartları yansıtan olmasıdır. Okul müdürünün temel amacı, mesleki liderlik sağlamak ve okul için yönetimdir (Department for Education and Skills [DfES], 2004). Türkiye’de 2010 yılında yapılan 18. Milli Eğitim Şurasında okul müdürlerinin seçimi ve ataması ile ilgili alınan bazı kararlar aşağıda verilmiştir (Milli Eğitim Bakanlığı [MEB], 2010): • Okul müdürlerinin seçimi ve istihdamında portfolyo, süreç değerlendirme vb. alternatif seçme yöntemleri esas alınarak geliştirilecek mesleki yeterlilikler dikkate alınmalı, • Okul yöneticilerinin atamasında, lisansüstü eğitim görme esas alınmalı, • (...truncated)