Belgrad ormanı yol şebekesi ve bu ormanda rasyonel nakliyat şekilleri

İSTANBUL ÜNivERSİTESi . ORMAN FAKUlTESİ DERGisi BEVUE DE LA FAOULD DES SCIENOES FORESTmRES DE L'UNIVEBS~ D'ISTANBUL sERt A. cnzr n. SAyı ı .• sERıE A. TOMEII. FA~cıCULE ı. 1952 •. BELGRAD ORMANI YOL ŞEBEKESİ VE BU ORMANDA RASYONEL NAKLİYAT ŞEKİLLERİ *) A. Belgrad Ormanının Genel Tavsifi Türkiye sınırları dışında dahi tanılan Belgrad Ormanı, Karadeniz Boğa zının batısında (almanca metin, h a rta : 1) ve «Trakya Müstevisi» denilen eski bir erozyon müstevisinin üzerinde bulunm aktadır. Belgrad ormammn kapladığı sahanın en yüksek noktasının rakım ı 230 m. olup, bu nokta or m anın kuzey kısmındaki geniş ve takriben 200 m. yüksekliğinde bir sırt (Su A yrım H attı) üzerinde bulunm aktadır. T rakya Müstevisi bu sırtta n itibaren kuzeye doğru sert, fak at güneye doğru hafif bir meyille inmekte, batıda Stranca O rm anları arazisine uzanm akta ve doğuda Karadeniz Bo ğazını aşarak Kocaeli yrım adasına doğru ilerlem ektedir. Belgrad ormanının jeolojik temeli esas itibariyle devon şistleri ve grauw acke’lerden teşekkül etmektedir. B unlar üzerinde, to p rak teşkili iti bariyle, bilhassa mühim olan ve neojen teressü b attan ibaret, m uhtelif k a lınlıkta ve ziyadesiyle değişen petrografik formasiyondan oluşmuş bir örtü bulunm aktadır. Belgrad ormanı mutedil, fak at yazın kurak olan bir iklime m aliktir. Bu m uhite en fazla yağm ur sonbaharda kışa doğru ve kışın düşmektedir. Belgrad ormanı bir devlet ormanı olup 1937 tarih li am enajm an plânı n a nazaran 4987,30 h ek tar genişliğindedir. Bu alanın 97,70 h ektarı tarla, çayır ve işlenmemiş arazi, 39,15 hektarı bentlerin su sahaları ve 4850,45 h ek tarı hakikî m anâda ormandır. Belgrad ormanı yapraklı ağaçlardan ve daha ziyade meşe - kestane ve kayın meşçerelerinden teşekkül etm ekte (alm anca metin, h a rta : 2) ; kıs men koru, kısmen de mürekkep baltalık halinde işletilmektedir. Koru işlet mesinde seçme ormanı sistemi hakimdir. 1937 tarih li İşletm e plânında, mürekkep baltalık ve baltalık halinde işletilen sahaların, uygun silvikültür tedbirlerde tedricî olarak koruya çevrilmesi esası gözetilmiştir. Ormanda *) Dr. İng. F aik T avşanoğlu: B elgrad Ormanı Yol Şebekesi Ve Bu Ormanda R asyon el N a k liy a t Şekilleri, İstanbul, 1944. BELG RAD ORM ANI YOL Ş E B E K E S İ 89 yıllık kesim m ik d a rı1) 692 m ;:. sanayi odunu ve 221000 ster m ahrukat odu nudur. Seyrüsefer durumu, ormanın Karadeniz boğazında, 5 Km. mesafedeki Büyükdereye ve Haliçde, 15 Km. mesafedeki Eyübe iyi yollarla bağlı bu lunması itibariyle m üsaittir. lî. Belgrad ormanının ekonomik ve kültürel önemi Belgrad ormanının ekonomik ve kültürel önemi büyüktür. Bu önem birbirine bağlı muhtelif fonksiyonlarla ifadesini bulm aktadır. Ormanın, İs tanbul şehrinin su ihtiyacının mühim bir kısmım karşılayan bir menba m ıntıkası olarak, bilhassa su ekonimisi bakımından olan fonksiyonu mütebarizdir. Orman mıntıkası içinde m uhtelif ve eski zam anlardan kalma kap t a j, b araj ve ekvadukt gibi çeşitli vazifeler gören tesisler m evcuttur. Bu nun yanında Belgrad ormanı, büyük şehrin sanayi ve m ahrukat odunu ih tiyacım karşılam ak hususunda da mühim bir kaynak teşkil etmekte olup, ormanın bu fonksiyonu, kendisini şehre bağlayan iyi yol tesisleri sayesin de. daha fazla önem kazanm aktadır. Bunların dışmda Belgrad ormanı Or m an Fakültesinin yanı başında bulunm akta ve Fakültece, ormandan, ta t bikat ve tecrübe sahası olarak faydalanılm aktadır. N ihayet Belgrad orma nının, İstanbul şehrinin yanında cazip turistik bir tab iat objesi olduğunu da unutm am ak lâzımdır. Bu itibarla, Belgrad ormanının tedricî olarak silvikültür tedbirlerde ve her şeyden evvel bakım ve im ar yoluyla devamlı hasılât veren İktisadî bir işletme haline getirilmesi çok yerinde ve isabetli bir iş olacaktır. Bakım ve im ar işlerini yapm ak için, ormana ve ormanın her tarafın a nüfuz ederek, onu lâyıkiyle tanımamız icab eder. Bu da diğer işlerle beraber, ormanın şartların a uygun surette yapılacak yol tesisleri ve bunların teşkil ettiği bir yol şebekesi ve ormanda tatbik edilecek rasyonel bir nakliyat ile mümkün olabilecektir- Bu yollarla, ormanın hasılatının, hiçbir aksaklığa meydan vermeden, vakit ve zamanında taşınm ası ve kıymetlendirilmesi sağlanabi lecektir. C. Ormanda mekân düzeni 1937 tarihli am enajm an plânında 4987.30 h ek tar kadar olan orman alanı, dere ve sırt gibi bütün tabiî hatlardan istifade etmek suretile, 120 bölmeye ayrılmıştır. Bu suretle bazı bölmelerin genişlikleri 50 hektarın da aşağısına düşm üştür. F ak at ormanı bu kadar fazla sayıda bölmelere ayırı) Bu orm anda hem en y aln ız tem izlem e ve ta k ım kesim leri bahis mevzuudur't 90 F . TAV ŞAN O Ğ LU m ak suretile entansif bir işletmeye doğru gitm ek istenilm ekte acele edil m iştir. Çünkü orman, 1937 senesine kadar, ekstansif bir şekilde işletilmiş olduğu gibi, am enajm an plânında da bunun m uhafaza ormanı karakterinde olduğu tebarüz ettirilm iştir. Bu itibarla ormanın bu günkü vaziyetile, ileri de, gelişerek intensiv bir işletme haline geldikten sonraki durumu arasında bir intikal devresi tesis etmek lâzım gelir. Belgrad ormanında bu cihet, bu m esainin müellifince, sadece 25 bölmeyi ihtiva eden bir m e k â n b ö l ü m ü ile (Almanca metin, H arta: 2) mümkün görülmektedir. Bunun için bölme h atları olarak, bir ta ra fta n orm anda mevcut olan, ormanı genişliği ne bölen ve 1. derece yol olarak yol şebekesi içine alınmış olan esas yollar; diğer ta ra fta n kuzey - güney, yahut kuzey batı - güney doğu, veyahut ku zey doğu - güney batı (hakim rüzgâr istikam eti) istikam etinde seyreden esas dere h atları ve bunların Su Ayrım h attın a kadar uzantıları se çilmiştir. Bu derelerden bazıları boyunca halen toprak yollar seyret m ekte olduğu gibi; yol şebekesinin ikmali ile bütün bu dereler boyunca top rak yollar (2. derece yol olarak) seyredeceklerdir. S ırtlar üzerinde halen seyretm ekte olan toprak yollar m ünhasıran bölme h atları olarak kullanıla caktır. Ormanın bu suretle bölmelere ayrılması sayesinde hem ökolojik ve hem de silvikültür şartları ?yeteı- ölçüde hesaba katılm ış olmakla kalmıyacak, aynı zam anda ormanın idare ve işletmesi mühim nisbette basitleş miş ve kolaylaşmış olacaktır. Buna göre, her esas derenin iki yamacı, bir tabiî nakliyat mıntıkası teşkil etmektedir. Yani bir derenin iki yamacının kesim neticeleri ayni yol dan nakledilecek demektir. D. Yol şebekesi a) Yol şebekesinin kurulm ası: B elgrad ormanının arazi şekli, jeolojisi, iklimi, vüs’a t ve işletme ta r zı gibi hususiyetleri yalnız yer ve önemlerine göre sınıflandırılmış yollar ve bu yolların teşkil ettiği bir yol sistemi, diğer bir deyimle, yol şebekesinin kurulm asına m üsait görülmektedir. Belgrad ormanında yol şebekesinin kurulm asında: 1 — Yol güzergâhları ormanın işletmeye açılmasını tam bir surette m üm kün kılacak şekilde seçilmişlerdir. Bu m aksatla güzergâh olarak* yük sek su seviyesi üstünde kalmak şartiyle, en derin dere h atları seçilmişler dir. 2 — B ir ta ra fta n ormanda muhtelif derecedeki yolların birbirile; di ğ er ta ra fta n bu (...truncated)