YARA İYİLEŞMESİNDE BAĞ DOKUSUNUN YERİ VE NÖRALTERAPİ YAKLAŞIMI

DERLEME / REVIEW YARA İYİLEŞMESİNDE BAĞ DOKUSUNUN YERİ VE NÖRALTERAPİ YAKLAŞIMI PLACE OF CONNECTIVE TISSUE AND NEURAL THERAPY APPROACH AT WOUND HEALING İlhan DEMİRYILMAZ, MD 1 *, Ali FERAH, MD 2 Özel İbni Sina Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği, Kayseri - Turkey Özel İbni Sina Hastanesi GETAT Ünitesi Ozon Tedavi Bölümü, Kayseri - Turkey 1 2 Özet Doku yaralanması, kompleks ve dinamik bir süreç olan iyileşme olayını başlatır. Yaralar, bu bölgede depolanan bağ dokusu matriksinde yer alan yeni hücrelerin oluşturduğu skar dokusu ile iyileşir. Yara iyileşmesi iç içe geçmiş 3 fazlı bir süreçtir. Bu süreçler içerisinde bağ dokusunun üstlendiği kompleks ve koordineli bir dizi olay sonucu kemotaksis, fagositoz ve neokollajenez oluşur. Ayrıca, yara iyileşmesi için hayati önem arzeden anjiogenez, epitelizasyon ve glukozaminoglikan/proteoglikan üretimi de gerçekleşir. Nöralterapi, bu iyileşme sürecini stimüle eden kolay ve etkin bir enjeksiyon tedavisi yöntemidir. Anahtar Kelimeler: Yara iyileşmesi, bağ dokusu, nöralterapi. Summary The damage of the tissue initiates the complex and dynamic repairing process. Wounds are heal with scarring where a new cell population exists in a newly deposited connective tissue matrix. Wound healing process can be divided into 3 interlocked phases. Within these phases, connective tissue carries on a complex and coordinated series of events that includes chemotaxis, phagocytosis and neocollagenesis. In addition, angiogenesis, epithelization, and the production of glycosaminoglycans and proteoglycans which are vital for wound healing. Neural therapy is a simple and effective injection treatment that stimulates this healing. Key words: Wound healing, connective tissue, neural therapy. Giriş Yara Yara ve yara iyileşmesi, hekimliğin en eski, en önemli ve en temel konularından biri olmuştur. Hekimlerin görevi, uygun müdahalenin ardından yaranın iyileşebilmesi için en iyi şartları sağlamak olmalıdır. Yara iyileşmesini etkileyen lokal ve sistemik faktörlerin yanında en önemli rol bağ dokusuna aittir. Bağ dokusu yara iyileşmesini sağlayan hücreleri barındırması ve iyileşmeyi sağlayan temel maddeye kaynaklık etmesi açısından çok önemlidir (1). Beden fonksiyonlarının normale döndürülmesi esasına dayalı bir tedavi yöntemi olarak nöralterapi ise bağ dokusu regülasyonunu sağlamak, kan ve lenfatik dolaşımı düzenlemek gibi farklı etki mekanizmaları ile yara iyileşmesine önemli katkı sunmaktadır. (2) Yara, cerrahi ya da travmatik nedenlerle canlı dokunun anatomik ve fonksiyonel bütünlüğünün bozulmasıdır. Davranışına göre akut yara ve kronik yara olarak iki gruba ayrılır. Akut yaralar; etken geçici, onarım süreci düzenli ve iyileşme devamlı olduğundan beklenen sürede iyileşir, anatomik ve fonksiyonel bütünlük daha iyi kazanılır. Kronik yaralar; etken devamlı, onarım süreci gecikmeli, iyileşmeyi engelleyen birçok lokal ve sistemik faktör bulunduğundan, yavaş iyileşen ya da 3 aydan daha uzun sürede iyileşmeyen, anatomik ve fonksiyonel düzelmenin olmadığı yaralardır (3). * Yazışma Adresi (Adress for Correspondance): İlhan Demiryılmaz, Op. Dr. Özel İbni Sina Hastanesi, Hunat Mh. Nuh Naci Yazgan Cad. No.3 Melikgazi - Kayseri - Türkiye Tel: 00 90 352 222 91 81 Yara İyileşmesi Yara iyileşmesi, yaralanmış dokuyu normal durumuna getirmeye çalışan hücresel ve biyokimyasal fizyolojik bir cevaptır. Yaralar, doku kaybı olup olmamasına, oluş sebebine, enfekte olup olmamasına göre primer, sekonder veya tersiyer iyileşme süreçleri sonunda, skar bırakarak ya da bırakmadan iyileşirler. 16 | Journal of Complementary Medicine, Regulation and Neural Therapy Volume 11, Number 3 : 2017 www.barnat.com.tr Yara İyileşmesinde Bağ Dokusunun Yeri ve Nöralterapi Yaklaşımı Şekil 1 | Yara iyileşmesi evrelerinde görev alan hücreler ve ard arda gelişen aktiviteleri. Bu süreç fagositoz, kemotaksis, mitogenez, kollajen sentezi ve diğer matriks komponentlerinin sentezi gibi birçok hücresel aktivitenin düzenli ve ardarda çalışması ile gerçekleşir (Şekil 1) (4). İç içe geçmiş ve ahenk içerisindeki bu biyokimyasal olaylar yara iyileşmesinin belli başlı 3 evresini de oluşturur. 1. Evre; Hemostaz ve İnflamasyon Fazı (1-5 gün), 2. Evre; Proliferasyon Fazı (2-22 gün), 3. Evre; Maturasyon ve Remodeling Fazı (21 gün-2yıl). 1. Evre: Hemostaz ve İnflamasyon: Hemostaz evresinde (1-3 gün); damar hasarı sonucu kanama oluşunca refleks olarak vazokonstrüksiyon olur, plateletler devreye girer ve ilk fibrin tıkacını oluşturur. İnflamasyon evresinde (2-5 gün); kan akımı artar. Trombositlerden salınan büyüme faktörleri/sitokinleri nötrofil ve fibroblastlar yaraya çeker. İlk 24 saat içinde yarada nötrofiller hakim olur ve bakteriler ile doku debrislerini fagosite ederler. 24-48 saat sonra yarada hakim olan hücreler makrofajlardır. Makrofajlar hücre atıklarını fagosite eder ayrıca TGF-β, IGF-1, EGF gibi sitokinler salgılayarak hücre proliferasyonunu, matriks sentezini ve anjiogenezi düzenlerler. Bu anlamda makrofajlar yara iyileşmesinde hücrelerin, büyüme faktörlerinin ve matriks komponentlerinin uyum içinde çalışmasını sağlayan bir orkestra şefidir. 2. Evre: Proliferasyon: İnflamatuar fazın sonuna doğru yarada fibroblastlar görülmeye başlar (48-72 saat). Fibroblastlar için en önemli kemotaktik faktör PDGF’dir. Fibroblastların ana metabolik fonksiyonu kollajen, proteoglikan ve elastin sentezidir. Kollajen sentezi (5-7 günlerde pik yapar) ile yara direnci artar. Hücresel proliferasyon 10-14 gün içinde gerçekleşir. Neokapillerizasyon, kontraksiyon, www.barnat.com.tr epitelizasyon ve hücre migrasyonu sonucu granülasyon dokusu oluşur (5-21 gün). 3. Evre: Maturasyon ve Remodeling: Sentez edilmiş kollajenin yeniden düzenlenmesiyle karakterize evredir. Kollajen yapımı ve yıkımı arasında denge oluşur. İnflamatuar hücreler giderek azalır. Erken dönemdeki matriks iskeleti Tip 3 kollajen ve Fibronektin’den oluşurken nihai matriks iskeleti ise Tip 1 kollajen tarafından oluşturulur. Skar dokusunun direnci orijinal dokunun % 80’ine ulaşır. Remodeling süreci 21 gün - 2 yıla kadar devam eder (Şekil 2). Optimum yara iyileşmesinin gerçekleşmesi için, iyi yara beslenmesi sağlanmalı, ağrı azaltılmalı, temiz yara ve yara yüzeyi oluşturulmalı, yaralar travmadan ve enfeksiyondan korunmalı, sistemik koşullar düzeltilmeli veya iyileştirilmeli, giderlerin minimalize edilmesi sağlanmalıdır Büyüme Faktörleri Ağırlıkları 4000-60000 Dalton arasında değişen, çok az miktarları ile hücresel aktiviteleri etkileyebilen proteinlerdir. Yara iyileşmesinde rolü olan tanımlanmış büyüme faktörlerinin kaynağı ve görevleri Tablo 1’de sunulmuştur (5,6). Yaralanma sonrası trombositler, hasarlanan dokuya yapışıp pıhtılaşma faktörlerini ve granülleri içindeki büyüme faktörlerini salgılar. Oluşan vazodilatasyonu vazokonstriksiyon takip eder. Yaralanan bölgedeki fibrin olgunlaştıkça hem daha fazla sıvı ve elektrolit kaybını, hem de çevreden gelebilecek kontaminasyonu engeller. Trombositlerin salgıladığı büyüme faktörleri iyileşme sürecini başla (...truncated)