SÜLEYMAN PEYGAMBER KISSASINDA ANLATILAN “BELKIS’IN TAHTI”NI KİMİN GETİRDİĞİ KONUSUNUN KRİTİĞİ

e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi/Journal of Oriental Scientific Research (JOSR) ISSN:1308-9633 Nisan-2018 Cilt:10 Sayı:1 (19)/April-2018 Volume:10 Issue:1 (19) Sayfa:249-270 SÜLEYMAN PEYGAMBER KISSASINDA ANLATILAN “BELKIS’IN TAHTI”NI KİMİN GETİRDİĞİ KONUSUNUN KRİTİĞİ Maşallah TURAN Öz Kur’an-ı Kerim’in, on yedi yerde ismini zikretmek suretiyle kendisinden genişçe bahsettiği peygamberlerden biri de Süleyman Peygamber’dir. Genel manada onun, verilen nimetlere karşı nankörlük etmeyen, iyi huylu, hikmetle hareket eden, anlayış sahibi bir kul olduğu vurgulanır. Aynı şekilde Süleyman Peygamber’in kendisine ilim verildiği ve kuşdilinin öğretilmesi dâhil olmak üzere her konuda imkân bahşedildiği Kur’an’da yer almaktadır. Bizim bu çalışmadaki amacımız, kıssanın bütünlüğü içerisinde anlatılan Belkıs’ın tahtını kimin getirmiş olabileceği konusunun tahlili olacaktır. Buna göre ilk etapta, kıssaya dair özet bir bilgi verilecektir. Ardından, kıssada bahsedilen önemli bir unsur olarak gördüğümüz Belkıs’ın tahtını, çok kısa bir zaman zarfında getirme/getirtme keyfiyetine dair farklı yorumlar gündeme taşınacak; son olarak, sözü edilmiş olan farklı görüşler arasından, “tahtı getirenin Süleyman Peygamber’in kendisi olduğu görüşü” üzerindeki değerlendirmeye yoğunlaşıp bir neticeye varmaya çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Süleyman, Peygamber, Mucize, Belkıs, Taht. CRITICISM OF THE OPINIONS OF BRINGING TO BELKIS’S THRONE THAT DESCRIBED IN THE PROPHET SULEIMAN’S LIFE STORY Abstract One of the prophets that the Qur'an describes widely is the Prophet Suleiman by mentioning his name in seventeen places. In general, it is emphasized that he did not an ungrateful for the bounties, he was a good-natured man, wise-acting and a man of understanding. Likewise, it is described in the Quran that the Prophet Suleiman has been given the knowledge and every opportunity together with understanding of the language of birds. Our purpose in this study will be the analysis of who have brought the Belkis's throne, which is explained in the Suleiman's life story. Accordingly, at the first stage, a short summary of the Suleiman's life story will be given. Then, different interpretations will be moved on the agenda on the subject of the bringing of Belkis's throne which we consider to be an important element mentioned in the story. Finally, by concentrating on the subject, it will be tried to reach a conclusion the among different views about the idea that the Prophet Suleiman has brought Belkis's throne. Keywords: Suleiman/Solomon, Prophet, Miracle, Belkis, Throne. Makale gönderim tarihi: 01.12.2017, kabul tarihi: 05.03.2018 Doi: 10.26791/sarkiat.360091  Yrd. Doç. Dr. Mardin Artuklu Üniversitesi, İslami İlimler Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı Tefsir Bilim dalı, 249 Maşallah TURAN Giriş Kur’ân-ı Kerîm başta olmak üzere tefsir, hadis, tarih ve kısas-ı enbiyâ kitaplarında bir hükümdar-peygamber olarak Hz. Süleyman’dan, onun üstün vasıflarından, bir peygamber olarak kendisine verilen mucizelerden genişçe bahsedilmektedir.1 Kur’an’da on yedi yerde ismiyle bahsedilen Hz. Süleyman’ın, Hz. Dâvûd’un vârisi olduğu, üstün kılındığı; şükreden, sâlih, hikmet sahibi, anlayışlı bir kul olduğu bildirilmektedir.2 Böyle geniş bir zaviyeden bakıldığında Hz. Süleyman’ın hayatı ve kıssası, oldukça geniş bir çerçeveye sahip bir konudur. Bu noktada ifade etmek gerekir ki bizim bu çalışmadaki amacımız, makalenin adından anlaşılacağı üzere Süleyman Peygamber’in kıssasının bütün yönlerini ve vermek istediği tüm dersleri ele alıp incelemek değildir. Zira bu tarzdaki kuşatıcı ve kapsayıcı bir amaç, esasen bir makalenin boyutlarını fazlasıyla aşacaktır. Onun için başlangıçta kıssayı özet bir şekilde hatırlattıktan sonra kıssa içerisinde yer alan Süleyman Peygamber’in, Belkıs’ın tahtını getirme/getirtme keyfiyetine dair bazı sorunları, kimi çelişkili yorumları mukayeseli olarak ele alıp değerlendirmeyi tercih ettik. Hz. Süleyman, Kur'an'da isminden çokça bahsedilen bir peygamber olup, Hz. Davud’un oğludur. “Bir de Davud'a Süleyman'ı bahşettik. Süleyman ne güzel kuldu. Çünkü o seslice tesbih edip Allah'a yönelirdi.”3 O, dünyanın büyük nimetlerine mazhar olmuş; dillere destan, darb-ı mesellere konu olan muazzam bir saltanatın sahibiydi. Kuşdilini bilirdi, rüzgâr emrine amade idi ve istediği yere çok kısa zamanda gider gelirdi. İnsanlar, cinler ve kuşlardan müteşekkil orduları vardı. Bakır madeni, ilk kez kendisi için bir pınar gibi akıtılmıştı. Cinler, itirazsız hizmetini görür ve emrinden dışarı çıkamazlardı.4 Yukarıda meali verilen ayetten de anlaşıldığı üzere Kur’an-ı Kerim, Hz. Süleyman’ın güzel bir kul olduğunu, daima Allah’a yöneldiğini, Allah katında büyük bir değeri ve güzel bir yeri bulunduğunu açık bir şekilde belirtmektedir. Dolayısıyla Ahd-i Atîk’te yer alan, Süleyman’ın son dönemlerinde putlara taptığı, Allah nazarında değerini yitirdiği, hükümdarlığının elinden alınmasıyla tehdit edildiği gibi rivayetler, hem İslâm’ın peygamberlik anlayışıyla hem de Kur’an’ın verdiği bilgilerle çelişmektedir.5 Bu hususu burada bir antiparantez olarak belirtmekte fayda vardır. 1 Ömer Faruk Harman, “Süleyman”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, yıl: 2010, C. 38, s. 59; Harman, hazırladığı maddede, Hz. Süleyman’ın Kur’an’da 16 yerde ismen geçtiğini söylemektedir, hâlbuki bizim yaptığımız araştırmada bu sayının 17 olduğu tespit edilmiştir. Harman’ın sayımdaki hatası, Bakara Suresi 102. ayette, Süleyman ismi iki kez geçmesine rağmen bunu bir olarak görmesinden kaynaklanmıştır. “On altı yerde” ifadesi yerine “on altı ayette” ifadesi kullanılmış olsaydı, bu durumda yapılan tespit doğru olurdu. “Tuttular da Süleyman’ın mülküne dair şeytanların uydurdukları şeyin ardına düştüler. Hâlbuki Süleyman inkâr edip kâfir olmadı, lakin o şeytanlar kâfirlik ettiler…” (2 Bakara, 102) 2 Muhammed Fuâd Abdulbâkî, el-Mu’cemu’l-Mufehres lielfâzi’l-Kur’an’il-Kerîm, Çağrı Yayınları, İstanbul 1990, s. 357-358 3 38 Sa’d, 30 4 Abdullah Aydemir, “Hz. Süleyman (A.S.)”, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi I, İzmir 1983, s. 173 5 Ömer Faruk Harman, “Süleyman”, DİA, yıl: 2010, C. 38, s. 59 250 Süleyman Peygamber Kıssasında Anlatılan “Belkıs’ın Tahtı”nı Kimin Getirdiği Konusunun Kritiği Yine Kur’an’da yer alan bilgilere göre, şeytanlar Hz. Süleyman’ın hükümranlığı hakkında yanlış sözler ortaya atmışlar, Yahudiler de bu gerçek dışı dedikoduları kabul etmişlerdir. Hâlbuki Süleyman kâfir de olmamış, büyü de yapmamıştır. “Tuttular da Süleyman’ın mülküne dair şeytanların uydurup izledikleri şeyin ardına düştüler. Hâlbuki Süleyman inkâr edip kâfir olmadı, lakin o şeytanlar kâfirlik ettiler; insanlara sihir öğretiyorlar ve Bâbil'de Harut ve Marut'a, bu iki meleğe indirilen şeyleri öğretiyorlardı. Hâlbuki o ikisi "biz ancak ve ancak sizi denemek için gönderildik, sakın sihir yapıp da kâfir olmayın!" demeden kimseye bir şey öğretmezlerdi. İşte bunlardan karı ile kocanın arasını ayıracak şeyler öğreniyorlardı. Fakat Allah'ın izni olmad (...truncated)