Yeni Tüketim Mekânları Olarak Havalimanı Terminalleri

Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, Cilt 24, Sayı 1, Bahar: 70 - 82, 2013. Yeni Tüketim Mekânları Olarak Havalimanı Terminalleri Copyright  2013 anatolia Bütün hakları saklıdır ISSN: 1300-4220 (1990-2013) Yeni Tüketim Mekânları Olarak Havalimanı Terminalleri* Airport Terminals as New Consumption Places Aslı ELGÜN*, Eylin BABACAN**, Metin KOZAK***, Duygu BABAT**** * Arş. Gör. Dr., T. C. Ege Üniversitesi, İletişim Fakültesi, 35100 Bornova, İzmir E-Posta: ** Arş. Gör. Dr., T. C. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, 48100 Kötekli, Muğla E-posta: *** Prof. Dr., T. C. Dokuz Eylül Üniversitesi, Reha Midilli Foça Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Atatürk Mah., 174 sok. No: 5, 35680 Foça, İzmir E-posta: **** Öğr. Gör., T. C. Adıyaman Üniversitesi, Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, Altınşehir Mah., 3005 Sok., No: 13, 02040 Adıyaman E-posta: MAKALE BİLGİLERİ Makale işlem bilgileri: Gönderilme tarihi: 9 Kasım 2012 Birinci düzeltme: 29 Ocak 2013 Kabul: 26 Şubat 2013 Anahtar sözcükler: Havalimanı terminalleri, Simülasyon, Yerel kültür, Tüketim, Göstergebilimsel analiz. ARTICLE INFO Article history: Submitted: 9 November 2012 Resubmitted: 29 January 2013 Accepted: 26 February 2013 Key words: Airport terminals, Simulation, Global culture, Local culture, Consumption, Semiology ÖZ Sanayi sonrası toplumsal değişimden etkilenen havalimanları, içinde bulundukları ülke veya kentin yerel özelliklerinden öte küresel tüketim kültürünün özelliklerini taşımaktadır. Buna paralel olarak bu alanlar gerçekle ilgisi kalmamış olan göstergeler zinciri içinde, simülakr (simüle edilmiş gerçek) evreninin bir parçası olan hiper gerçek alanlar olarak karşımızda durmaktadırlar. Bu çalışmanın amacı, hiper gerçek alanlar olarak havalimanı terminallerinin nasıl bir gelişim izlediğini ortaya koymak ve yerel ve küresel kültüre özgü unsurların havalimanları içerisindeki varlık sorununa odaklanmaktır. Bu amaç doğrultusunda SKYTRAX firması tarafından yürütülen bir araştırmanın sonuçlarına göre belirlenen dünyanın en iyi on havalimanı içerisinden ilk ikisinin web sitesi (Hong Kong Uluslararası Havalimanı ve Singapore Changi Uluslararası Havalimanı) incelemeye tabi tutulmaktadır. Web sitelerindeki görsel materyalleri incelemede göstergebilim yaklaşımı kullanılmaktadır. Bulgular, Asya kültürünün bir parçası olan bu iki havalimanında da egemen kültürün (küresel kültür) tüketim odaklı yansımalarının ve hiper gerçek evrenin bir parçası olarak kimi yerel kültürel unsurların, simulakrların, havalimanlarının konumlandırılmasında yer aldığını göstermektedir. ABSTRACT Airports, influenced by postindustrial social change, carry the mark of global culture of consumption-based characteristics instead of the local culture their home countries or cities. Correspondingly, these places are hyper real as a part of simulakr (simulated reality) universe in a chain of signs that has no relation with reality. The main purpose of this study is to analyze the developmental process of airport terminals as hyper real places and focus on the existence problem of local and global cultural characteristics at airports. With this in mind, the study analyzed the web pages of two airports (Hong Kong International Airport and Singapore Changi Airport) that are ranked as the first two best performing airports in the world, based on the outputs of SKYTRAX research. The study employed semiotic approach in analyzing visual materials. Study results indicate that as a part of Asian culture, both airports have the consumption-based reflections of global culture and local culture as a part of hyper real universe and simulakr in their positioning strategies. GİRİŞ Havalimanları, bir ülkenin dünyaya açıldığı kapılarından birisi konumundadır. Son yıllarda uluslararası düzeyde seyahat eden yolcuların sayısının hızla artarak bir milyara ulaşması ve bunun sonucu olarak birçok ülkede havayolu taşımacılı*Bu çalışma, 12-15 Nisan 2012 tarihleri arasında AntalyaKemer’de düzenlenen II. Disiplinlerarası Turizm Araştırmaları Kongresi’nde sunulan bildirinin genişletilmiş halidir. 70 n n Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi ğına yapılan özel ve kamu sektörü yatırımlarının artması, diğer ulaşım araçlarından farklı olarak, havalimanlarını farklı bir konuma getirmiştir. Bir bina ya da eve girerken kapı dışından ya da kapıdan hemen içeriye girince kişilerin elde ettikleri ilk izlenim, o bina ya da evin mimari özellikleri ya da orada yaşayanların genel özellikleri hakkında bilgi elde edilmesine yardımcı olabilir. Benzer şekilde, uluslararası bir havalimanına iniş yapmadan Aslı Elgün - Eylin Babacan - Metin Kozak - Duygu Babat önce tepeden o şehrin görünümü ve uçak indikten sonra bina içine girip çıkıncaya dek elde edilen deneyim ve gözlem de yolcuların o ülke ya da şehir hakkında bilgi sahibi olmasına yol açabilmekte ve/ veya yol açabilmelidir. Elde edilebilecek bilgi kapsamında, mimari yapı, planlama, yeme-içme alışkanlığı gibi o şehir ya da ülkenin kültürel yapısı ve orada yaşayan vatandaşların bazı özellikleri sayılabilir. Ters açıdan bakıldığında, diğer bir deyişle, yolcuların gezilerini tamamlayarak kendi ülkelerine dönmek üzere havalimanlarına giriş yaptıkları ve uçuş gerçekleşinceye kadar geçen süre içerisinde yaşamış oldukları deneyimleri sonucunda, o ülke ya da şehrin benzer özelliklerini havalimanında geçirdikleri süre içerisinde görebilmekte ve/veya görebilmelidirler. Her ülkenin kendine özgü bazı kültürel özellikleri bulunduğuna göre, havalimanlarının da bu kültürel kimlik doğrultusunda biçimlenmiş veya bu kültürel kodları içinde barındıran bir yapıya veya içeriğe sahip olması beklenmektedir. Bu doğrultuda yolcuların havalimanı içerisinde geçirdikleri deneyim boyunca yerel kültüre özgü dokuyu fark edebilmeleri ve bu farkındalığın söz konusu şehir veya ülke için bir imaj oluşumuna katkı sağlaması gerekmektedir. Ancak gerçekte durum tam da böyle değildir. Her ne kadar şehir veya ülkeye özgü çok genel bazı özellikler fark edilebilse de (Hong Kong’da alışveriş, İsrail’de güvenlik, İran’da kapalı toplum yapısı vb.) havalimanları, içinde yerel kültüre özgü kodlar barındıran mekânlar olmaktan çok, büyük oranda birbirine benzeyen, standart ve küresel mekânlar olarak tanımlanabilir. Bu sayede yolcular havalimanı içerisinde kendilerini “yabancı” veya “öteki” olarak görmezler. Ancak aynı zamanda kendilerininkinden farklı bir kültürel dokuya sahip bir ülkeye varmış olduklarını da -birkaç unsur hariç- havalimanı içerisindeki kodlar düşünüldüğünde gerçek anlamda hissetmezler. Bu bağlamda hem havalimanlarının günümüzde geldiği durum düşünüldüğünde hem de küresel tüketim kültürünün yeniden üreticileri olarak havalimanlarının simülatif mekânlar olduklarını söylemek yanlış olmayacaktır. Havalimanına ilişkin deneyimden söz edilirken büyük oranda havalimanı terminallerinden bahsedilmektedir. Çünkü yolcuların zaman geçirdikleri mekânlar terminallerdir. Bu doğrultuda söz konusu şehir veya ülkeye (...truncated)