HAVALİMANLARINDA YENİ DÖNEM AEROTROPOLİS YAPILAR: İSTANBUL HAVALİMANI ÖRNEĞİ

Journal of Awareness Cilt / Volume 5, Sayı / Issue 3, 2020, pp. 375-390 E - ISSN: 2149-6544 URL: https://journals.gen.tr/joa DOİ: https://doi.org/10.26809/joa.5.028 Araştırma Makalesi / Research Article HAVALİMANLARINDA YENİ DÖNEM AEROTROPOLİS YAPILAR: İSTANBUL HAVALİMANI ÖRNEĞİ1 NEW PERIOD IN AIRPORTS AEROTROPOLIS STRUCTURES: ISTANBUL AIRPORT CASE Elif BOLAT* & Vildan DURMAZ** * Öğr. Gör., Kayseri Üniversitesi, TÜRKİYE, e-mail: ORCID: https://orcid.org/0000-0002-4635-394X ** Doç. Dr., Eskişehir Teknik Üniversitesi, TÜRKİYE, e-mail: ORCID: https://orcid.org/0000-0003-3649-1780 Geliş Tarihi: 17 Haziran 2020; Kabul Tarihi: 28 Temmuz 2020 Received: 17 June 2020; Accepted: 28 July 2020 ÖZET Havacılığın başladığı tarihten günümüze ulaşıncaya dek insanların yaşam şartları, teknoloji, inovasyon gibi pek çok değişim ve gelişim ile birlikte istek ve ihtiyaçlar doğrultusunda da değişimler meydana gelmiştir. Havalimanlarının gerektirdiği alan genişliği itibariyle genellikle yaşam alanlarının dışında konumlandırılması söz konusu olmuştur. Ancak günümüzde en fazla kullanılan seyahat araçlarından birisi olması ve kullanan kişilerin zamandan tasarruf etme isteklerinden dolayı yaşam alanları ile havalimanlarının iç içe konumlandığı aerotropolis kavramı ortaya çıkmıştır. 2019 yılında ortaya çıkan küresel salgın Covid-19 ile birlikte aerotropolis yapılarda bulunan birbiriyle bağlantılı ticari yapıların önemi de ön plana çıkmaktadır. Yapı içerisinde yer alan paydaşların birbiriyle olan iletişimi sayesinde salgının getirmiş olduğu zararlardan daha kolay kurtulmak mümkün olacaktır. Dünyada Schiphol, Dallas/Fort Worth, Changi ve Dubai gibi havalimanın örnekler arasında gösterilebileceği aerotropolisler çalışma kapsamında incelenmiştir. Literatür taraması, resmi web sitelerinin 2018 yılı içerisinde incelenmesiyle birlikte havalimanları hakkında veriler toplanmıştır. Ardından İstanbul Havalimanı’nın Türkiye’de gerçekleştirilen ilk aerotropolis havalimanı olması durumu incelenmiştir. İstanbul Havalimanı hakkındaki bilgiler nitel araştırma yöntemlerinden görüşme metodu ve resmi web sitelerinin incelenmesi yolu ile elde edilmiştir. Sonuç olarak örnek aerotropolislerden elde edilen verilerle birlikte aerotropolislerin özellikleri belirlenmiş ve İstanbul Havalimanı’nın söz konusu özelliklerin ne kadarını taşıdığı ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Aerotropolis, Havalimanı şehri, Havalimanı. Jel Kodu: M, R41, Çalışma, 2018 yılında makalenin de yazarlarından olan Elif Bolat tarafından hazırlanmış ‘Dünyada Gelişmekte Olan Aerotropolis Yapının Türkiye Yansıması: İstanbul Örneğinin İncelenmesi’ başlıklı Yüksek Lisans tezinden üretilmiştir. 1 BOLAT & DURMAZ / Havalimanlarında Yeni Dönem Aerotropolis Yapılar: İstanbul Havalimanı Örneği ABSTRACT From the beginning of aviation to the present day, many changes and developments such as people's living conditions, technology and innovation have occurred along with the demands and needs. In terms of the width of the area required by the airports, it is generally in question to be positioned outside the living areas. Due to the fact that aerotropolis concept has emerged, because centered located airports save time to the users. Along with the global epidemic Covid-19, which emerged in 2019, the importance of interconnected commercial structures in aerotropolis structures also comes to the fore. Thanks to the communication between the stakeholders in the structure, it will be possible to get rid of the harm caused by the epidemic more easily. Aerotropologies in which the airports such as Schiphol, Dallas / Fort Worth, Changi and Dubai can be shown among the examples have been examined within the scope of the study. With the literature review and the review of official websites in 2018, data on airports were collected. Then the first aerotropolis airport to be held in Turkey's case has been investigated Istanbul Airport. Information about Istanbul Airport was obtained through qualitative research methods, interview method and the examination of official websites. As a result, together with the data obtained from the sample aerotropes, the properties of the aerotropes were determined and it was revealed how much of the said Istanbul Airport has these features. Keywords: Aerotropolis, Airportcity, Airport. Jel Code: M, R41, 1. GİRİŞ Aerotropolis; ‘aero’ hava, ‘tropolis’ büyük şehir (metropol) anlamına gelen iki kelimenin birleşimi ile birlikte havacılık temelli bir kalkınma merkezinin kurulması anlamını taşımaktadır (Dati, 2014). Türkçe literatürde kavramın karşılığı ‘havaalanı şehri’ olarak yer almaktadır. Aerotropolis terimi ilk olarak 1939 yılında New York'ta ticari bir sanatçı olan Nicholas DeSantis tarafından kullanılmıştır. DeSantis’in oluşturduğu proje 8 şehir bloğu boyunda ve 3 blok genişliğinde 200 katlı bir binanın üstünde bulunan havalimanı olarak tasvir edilmiştir. Binanın katları farklı faaliyetler için bölümlendirilmiştir. Aerotropolis ile hava ve kara tarafları bir binada merkezileştirilerek, şehrin kalbinde olan bir havalimanı ile yolculukta kaybedilen zamanın insanlara kazandırılması amaçlanmıştır (Letzter, 2014). 1939 yılında ortaya çıkan aerotropolis kavramı zamanla gündemden düşmüş ve yok olma raddesine gelmişken North Carolina's Kenan-Flagler Business School’ da görev yapan John D. Kasarda terime farklı bir boyut getirip günümüz şartlarına uyarlayarak yeniden gündeme taşımış ve oldukça ses getirecek çalışmalarda bulunmuştur (Kasarda & Lindsay, 2011). Kasarda ve Lindsay’ın 2011 yılında yayınlanan “Aerotropolis: The Way We'll Live Next”, Kasarda ve Clark’ın 2011 yılında yayınlanan “Global Airport Cities” adlı kitapları ve Kasarda tarafından yayınlanan makaleleri söz konusu çalışmaları arasında yer almaktadır (Kasarda J. D., Welcome to Aerotropolis, the City of the Future, 2015) (Kasarda J. D., Aerotropolis: Airports as the new city center, 2015) (Kasarda J. D., 2013) (Kasarda & Lindsay, 2011) (Kasarda & Clark, 2011) Kasarda’nın çalışmalarında temel nokta, havalimanlarının kullanımının mevcut kullanımdan daha iyi hale getirilebilmesi için neler yapılabileceği üzerine olmuştur (Hyer, 2013). Aerotropolis, bugünün dünyasına göre tasarlanmıştır. Büyük havalimanları etrafında hızla gelişen ticari faaliyetlerle birlikte havalimanlarının bölgeye ekonomik katkıları da artmıştır. Böylece şehir havalimanlarından havalimanı şehrine doğru bir dönüşüm meydana Journal of Awareness, Cilt / Volume:5, Sayı / Issue:3, 2020 376 BOLAT & DURMAZ / Havalimanlarında Yeni Dönem Aerotropolis Yapılar: İstanbul Havalimanı Örneği gelmiştir (Mannoun vd., 2016). Havalimanı şehri, havalimanlarının şehir ile buluştuğu noktada bulunan yeni bir bölgesel ekonomik kalkınma türü olarak kabul edilmektedir (Hyer, 2013). 2017 yılında yine John D. Kasarda’ya göre aerotropolis; havalimanına bağlı ticari tesislerin hızla genişlemesi ile birlikte uzaktan gelen yolcular ve bölge halkının iş yapabileceği, bilgi alışverişinde bulunabileceği, alışveriş yapıp yemek yiyebilece (...truncated)