Osmanlıların Kuruluşuna Dair İkilemler

Journal of History and Future Cilt: 1, Sayı: 1, ss.8-38, Aralık 2015 Volume: 1, Issue: 1, pp.8-38, December 2015 Osmanlıların Kuruluşuna Dair İkilemler Yakup YILMAZ Özet Devlet- Ali Osman’ın ceddi, tarihleri, mensubu olduğu Oğuz boyu, kurmuş oldukları devletin tarihi ve şekli Yahşi Fakih’ten Halil İnalcık’a kadar yerli ve yabancı araştırmacılar tarafından ortaya konmaya çalışılmıştır. Özellikle II.Murad döneminde Osmanoğulları’nın ataları ve soy kütükleri belirli bir şema ile izhar edilmiş ve özellikle Yazıcıoğlu’nun Selçuknamesin’den günümüze benzer şekillerde gösterilmiştir. Osmanoğulları’nın içtimai yapısı, aile bağları ve tarihleri ile ilgili kroniklerden zamanımıza ulaşanlara hilaf olacak batılı bilim adamlarınca kafa karıştıran çalışmalar meydana getirilmiştir. Devletin te’sis edildiği yüzyıla ait belge eksikliği, daha sonra 19 yüzyıl ile birlikte başlayan çalışmalar ve günümüze sirayet eden tartışmalar Osmanlı devletinin kuruluşuna ilişkin ikili sonuçlar, ikili teoriler ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Bunların sonucunda araştırma çerisinde ortaya atılmış varsayım, teori, yaklaşımlar ve kroniklerin aktardıkları unsurlar karşılaştırmalı olarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimler: Osmanlı Devleti, Osmanlı Devleti’nin kuruluşu, Oğuzlar, Kayı, The Dilemmas which Concern the Foundation of the Ottoman Abstract The foundation of Ottoman Empire was researched by many native and foreign researchers. Having given a good clarification about this subject is still a challenge among the history researchers. There is plenty of printed media such as books and articles and other kind of materials about the foundation of Ottoman so far. However there is a information pollution in the area. This pollution is complicating the people who wants to know how Ottoman dynasty came out as an empire. Although discovering new documents and conducting new theories there is still this dilemma keeps its existence. In this article, we will have a debate about these dilemmas. Hoping to have a new approach and a good explanation is the aim of this article. Keywords: Ottomans, Foundation, Dilemmas  Araş. Gör., Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Osmanlıların Kuruluşuna Dair İkilemler Yakup YILMAZ 1-Giriş Türk tarihinin gizemli, merak uyandıran, karanlık ve dar sokaklı alanlarından bir tanesi Osmanlı Devletinin kuruluşu meselesidir. Tarihimizin bu saklı dehlizlerinde ancak menakıpnameler, kronikler ve ortaya atılan teoriler gibi şamdanlar yardımıyla gezinebiliyoruz. Lakin bu konu var olan tüm kaynaklara ve gerçekleştirilen çalışmalara rağmen gizemli ve muzlim bir yapıdan kurtulamamıştır. Yapılan mütekâmil çalışmalara bakıldığında bile farklı durumlardan bahsedilmekte ve birbirine hilaf olabilecek sonuçlar ortaya çıkmaktadır. Devletin kurucuları olan Osmanoğulları’nın soy kütüğü, devletin te’sis ediliş şeklinin ve zamanının dermeyân edilmesinde müelliflerin görüş farklılıkları çok zıt bir duruma dönüşebilmektedir. Devrin karanlık yapısı, dönemin eserlerde çok fazla aydınlatılamamış olmasından kaynaklanmaktadır. Osmanlı Hanedanlığının tarihini nakleden kaynakların kuruluştan ve onun öncesindeki vak’aları oluşumundan çok sonra tahrir olunmaları o devrin biraz daha gölgede kalmasına sebep olmuştur. Bu ahvâl içerisinde de devletin meşruiyet kazanma şeklinden, doğmasına, kuruluşunun tahakkuk ettiği coğrafyasından, zamanına, devletin doğmasına müsebbib olan unsurların farklılıklarına, kurucu ailenin mensubu olduğu Kayı Boyu’nun devleti kuran temel unsur olup olmadığına, Ertuğrul Gazi’nin babasının Süleyman Şah mı yoksa Gündüz Alp mi olduğundan, bu ailenin ne şekilde Anadolu’ya gelip nerelerde yurt tuttuklarına, yaşanan mucizevi ve destansı olaylardan kuruluşun bidayetini ortaya çıkaran unsurun gaza ve gaziler mi, yoksa boy ve aşiret yapısından mı oluştuğu münazara edilmiş ve edilmektedir. Tüm bu soruların kaynakları kuruluşun 150 sene sonrasında kaleme alınan menakıpnameler, kronikler, Selçukname, İskendername vb. eserlerde aranmaya çalışılmıştır. Ama bu kaynaklarda bile birbirleriyle uyuşmayan bilgiler bulunmaktadır. Burada da devreye artık teoriler ve varsayımlar girmektedir. Bunlar da bahsi geçen eserlerin içerisinde veya zamana ışık tutabilecek somut eserlerin(sikke, kitabe gibi) içerisinden çekilip çıkarılmaya çalışılmaktadır. Bu yararlanılan kaynaklara ek olarak devletin kurulmuş olduğu Bitinya Bölgesi’nin tarihini anlatan Bizans eserleri ve Arap kaynakları da kullanılmaya çalışılmıştır. Mevzubahis 9 Journal of History and Future Cilt: 1, Sayı: 1, ss. 8-38, Aralık 2015 edilen sorunlar çoktur ve kimisini gizemi hala saklı kalmakta ve araştırmacıların merakını beslemektedir. Teorik olarak konunun araştırılmasında öncelikler kroniklere aittir. Bunlardan Yahşi Fakih(eseri günümüze ulaşamamıştır), Ahmedi’nin İskendername’si, Aşıkpaşazade’nin Tevarih-i Alî Osman’ı, Enverî’nin Düstûrnâmesi, Oruç Beğ, Naima, Şükrullah Efendi, İbn-i Kemal gibi Osmanlı tarih yazarları ve Elvan Çelebi gibi menakıpname sahipleri devrin aydınlatılmasına yardımcı olmaktadır. R.P. Lindner, P. Wittek, N. Jorga, Hammer, A. Gallotta, I. Melinkof, C. J Heywood ve Gibbons gibi yabancı araştırmacıların neşrettikleri bazı yabancı yayınlar ile devrin üzerindeki pusuyu kaldırmaya çalışmışlar fakat ortaya sundukları görüşler sert eleştirililere maruz kalmışlardır. Bunların yanında yerli araştırmacılardan Halil İnalcık, Fuat Köprülü, Feridun Emecen, Ahmet Şimşirgil, A. Yaşar Ocak, Yusuf Halaçoğlu ve daha birçok akademisyen günümüzden o yıllara ışık tutmaktadırlar. Ortaya konulmaya çalışılan tüm bu bahsi geçen olayların ve soru işaretlerinin kaynağını çözme yolunda devletin kuruluşunun belki de bir asır öncesine kadar gitmek lazımdır. Tıpkı devletin kuruluş sırasındaki olayların cereyanı gibi bu zaman dilimleri de esrarengiz ve insanı içine derç eden bir yapıdadır. Moğol akınları, yurtsuz kalan Türkmen Boyları ve aşiretlerin arayışları, Türkiye Selçuklularının ahvâli, Bizans’ın acziyeti, 13. yüzyıl Anadolu’sunun Türkmenleri kendisine çeken zenginliği ve hemen öncesinde vuku bulmuş haçlı akınları bölgeyi belli bir süreliğine tarumar etmiş siyasi, etnik, dini, ekonomik ve sosyal yönden bölge çok çeşitli bir hale bürünmüştür. Bölgede izler birbirine karışmış, üç tarafı denizlerle çevrili bu adada her şey iç içe geçmiştir. Bir Yunan yazarının “ Yeşil otlaklar nedeniyle bir ırk, Roma sınırlarını işgal etmişti.” 1 sözü Anadolu’ya Türkmen akınının en önemli sebeplerinin birine değinmektedir. Türkmenlerin XI. yy. da buraya akın etmelerindeki en büyük nedenlerden bir tanesi de hiç şüphesiz budur. Yurt arayışı ve Moğol baskısıyla beraber onların Anadolu’ya gelmeleri ve İran topraklarını terk etmeleri bir zaruriyet haline gelmiştir. Türkmenlerin otlak ve yurt arayışlarındaki bu zaruriyet ve göçme mecburiyetinin nedenleri bugün Toroslarda bulunan bir avuç Yörüğe bakıldığında bile 1 Speros Veryonis (1971), The Decline of Medieval Hellenizm in Asia Minor and tef Process of Islamization from Eleventh Through tef Fifteenth Century, (...truncated)