تأثیر گیاهان دارویی مورد استفاده در درمان دیسمنوره اولیه در ایران: یک مقاله مروری

‫دوره هجدهم‪ ،‬شماره ‪ ،061‬صفحه‪ ،01-10 :‬هفته دوم شهریور ‪0131‬‬ ‫‪IJOGI, Vol. 18, No. 160, pp. 14-31, Aug 2015‬‬ ‫تأثیر گیاهان دارویی مورد استفاده در درمان دیسمنوره‬ ‫اولیه در ایران‪ :‬یک مقاله مروری‬ ‫مرضیه ساعی قره ناز‪ ،1‬دکتر گیتی ازگلی‬ ‫‪*2‬‬ ‫‪ .1‬کارشناسی ارشد مامایی‪ ،‬دانشکده پرستاری و مامایی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی ارومیه‪ ،‬ارومیه‪ ،‬ایران‬ ‫‪ .2‬استادیار گروه مامایی و بهداشت باروری‪ ،‬دانشکده پرستاری و مامایی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران‪ ،‬ایران‪.‬‬ ‫خالصه‬ ‫تاریخ دریافت‪1314/3/11 :‬‬ ‫تاریخ پذیرش‪1314/6/1 :‬‬ ‫مقدمه‪ :‬دیسمنوره اولیه یکی از مشکالت شایع زنان سنین باروری میباشد که کیفیت زندگی و فعالیت اجتماعی آن ها‬ ‫را تحت تأثیر قرار می دهد‪ .‬از آنجایی که امروزه استفاده از گیاهان دارویی در درمان دیسمنوره اولیه بسیار مورد توجه‬ ‫قرار گرفته است‪ ،‬لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر گیاهان دارویی مورد استفاده در درمان دیسمنوره اولیه در‬ ‫ایران به صورت یک مطالعه مروری انجام شد‪.‬‬ ‫روشکار‪ :‬مطالعه حاضر یک مطالعه مروری است‪ .‬اطالعات در مورد تأثیر گیاهان دارویی بر دیسمنوره اولیه از‬ ‫پایگاههای اطالعاتی ‪ Magiran ،Google scholar ،Scopus ،Iran Medex ،SID ،PubMed‬و ‪MedLib‬‬ ‫بدون محدودیت زمانی جستجو شد و بر اساس معیار جداد مقاالتی که نمره ‪ 3‬یا بیشتر را گرفتند‪ ،‬وارد مطالعه شدند‪.‬‬ ‫تجزیه و تحلیل دادهها به صورت کیفی انجام شد‪.‬‬ ‫یافتهها‪ :‬در این مطالعه تعداد ‪ 16‬نوع مختلف گیاهان دارویی در ‪ 33‬مطالعه کارآزمایی بالینی که دارای معیار ورود به‬ ‫مطالعه بودند مورد بررسی قرار گرفتند‪ .‬اکثر گیاهان دارویی بررسی شده در مقاالت دارای ترکیبات فالونوئیدی با‬ ‫خاصیت ضد التهاب و ضد درد بوده و در تسکین درد دیسمنوره تأثیر مطلوبی داشتند‪ .‬اکثریت این گیاهان فاقد‬ ‫عوارض جانبی یا دارای حداقل عوارض بودند‪ ،‬به دلیل اینکه متدولوژی مطالعات از نظر کیفیت ناهمگون بود‪ ،‬لذا‬ ‫امکان انجام متاآنالیز وجود نداشت‪.‬‬ ‫نتیجهگیری‪ :‬با توجه به اینکه از بین گیاهان مورد بررسی تعداد بیشتری از مقاالت با اعتبار قابل قبول و نتایج مثبت‬ ‫به بررسی گیاه دارویی رازیانه پرداختهاند‪ ،‬لذا از این گیاه با اطمینان بیشتری می توان در تسکین درد دیسمنوره اولیه‬ ‫استفاده کرد‪.‬‬ ‫کلمات کلیدی‪ :‬دیسمنوره‪ ،‬کارآزمایی بالینی‪ ،‬گیاهان دارویی‪ ،‬قاعدگی دردناک‬ ‫* نویسنده مسئول مكاتبات‪ :‬دکتر گیتی ازگلی؛ دانشکده پرستاری و مامایی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران‪ ،‬ایران‪ .‬تلفن‪ 221-11222212 :‬؛‬ ‫پست الكترونیک‪ :‬‬ ‫‪41‬‬ ‫مقدمه‬ ‫دیسمنوره یک اختالل شایع ژنیکولوژیک میباشد (‪)1‬‬ ‫که حدود ‪ %32‬زنان از آن رنج می برند (‪ .)2‬دیسمنوره‬ ‫به دو نوع اولیه و ثانویه تقسیم می شود‪ .‬دیسمنوره‬ ‫اولیه به قاعدگی دردناک در غیاب بیماری تأیید شده‬ ‫لگنی گفته می شود‪ .‬دیسمنوره ممکن است با عالئم‬ ‫سیستمیک مانند سردرد‪ ،‬سرگیجه‪ ،‬تهوع‪ ،‬استفراغ‪،‬‬ ‫اسهال‪ ،‬تب و خستگی همراه باشد (‪ .)3‬مکانسیم ایجاد‬ ‫دیسمنوره‪ ،‬تولید پروستاگالندینها و به دنبال آن‬ ‫انقباض عروقی است که منجر به ایجاد درد میشود‬ ‫(‪ .)4‬شیوع دیسمنوره در زنان سنین باروری از ‪-11‬‬ ‫‪ %16‬متفاوت است (‪ ،)3‬تخمین زده شده است که ‪-32‬‬ ‫‪ %12‬زنان شاغل و یا در حال تحصیل هر ماه ‪ 3‬روز‬ ‫کاری خود را به دلیل دیسمنوره از دست می دهند (‪.)6‬‬ ‫به دلیل این که حداقل ‪ %42‬از نیروی کار بالغین را‬ ‫زنان تشکیل میدهند‪ ،‬از این طریق ساالنه میلیونها‬ ‫ساعت به هدر می رود؛ بـه طـوری کـه در ایاالت‬ ‫متحده آمریکا اگر درمان مؤثری برای دیسمنوره انجام‬ ‫نشود‪ ،‬حدود ‪ 622‬میلیون ساعت در هر سال به هدر‬ ‫خواهد رفت (‪ .)7‬عوامل متعددی با دیسمنوره اولیه‬ ‫مرتبط هستند که شامل‪ :‬سابقه فامیلی‪ ،‬سن منارک‬ ‫(‪ ،)1‬داشتن استرس (‪ ،)1 ،3‬افسردگی (‪ ،)12‬مصرف‬ ‫زیاد کافئین (‪ ،)11‬شاخص توده بدنی (‪ ،)12‬داشتن‬ ‫سابقه سقط (‪ ،)13‬مصرف سیگار و نولی پاریته (‪)14‬‬ ‫میباشد‪ .‬روشهای مختلفی جهت درمان دیسمنوره در‬ ‫نظر گرفته شده است که شامل داروهای غیر‬ ‫استروئیدی ضدالتهاب‪ ،‬کنتراسپتیوهای خوراکی (‪،)14‬‬ ‫همچنین شواهدی مبنی بر مفید بودن گرمای موضعی‪،‬‬ ‫مصرف تیامین و ویتامین ‪ ،E‬ویتامین ‪)13( D‬‬ ‫مکملهای روغن ماهی‪ ،‬رژیم گیاهی کم چرب (‪،)16‬‬ ‫ورزش و فعالیت بدنی و انجام پیاده روی و طب فشاری‬ ‫(‪ )11 ،17‬میباشد‪ .‬برای به حداقل رساندن تأثیر‬ ‫دیسمنوره بر فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی‪ ،‬بهبود‬ ‫گزینههای درمانی دیسمنوره ضروری است (‪.)11‬‬ ‫گیاهان دارویی با تاریخ زندگی انسان پیوندی تنگاتنگ‬ ‫دارند‪ .‬انسان در همه ادوار تاریخی برای رفع آالم‬ ‫جسمی خود همواره به گیاهان محتاج بوده و استفاده از‬ ‫روش کار‬ ‫استراتژی جستجوی مقاالت‪:‬‬ ‫در این مطالعه مروری تمامی مطالعات مورد بررسی‬ ‫محدود به جستجوی اینترنتی بود‪ .‬تمام مقاالت ایرانی‬ ‫(کارآزمایی بالینی) چاپ شده به دو زبان فارسی یا‬ ‫انگلیسی بدون محدودیت زمانی با جستجو در پایگاههای‬ ‫اطالعاتی ‪،IranMedex ،SID ،Medlib ،Magiran‬‬ ‫‪ Google scholar ،Scopus‬و ‪ PubMed‬مورد‬ ‫بررسی قرار گرفتند‪ .‬جستجوی مقاالت با کلید واژههای‬ ‫فارسی دیسمنوره‪ ،‬گیاهان دارویی‪ ،‬قاعدگی دردناک‪،‬‬ ‫کارآزمایی بالینی و کلیدواژههای انگلیسی ‪Clinical‬‬ ‫‪ Dysmenorrhea ،Medicinal plants ،trials‬و‬ ‫‪ Menstrual pain‬انجام شد‪.‬‬ ‫در قسمت ‪ Limit‬پایگاه اطالعاتی ‪ Scopus‬محدود به‬ ‫کشور ‪ Iran‬شد‪ .‬به این ترتیب کل مقاالت ایرانی‬ ‫موجود به دست آمد‪ .‬در قسمت ‪ Limit‬پایگاه‬ ‫‪41‬‬ ‫‪ ‬أثیر گیاهان دارویی مورد استفاده در درمان دیسمنوره‬ ‫گیاهان دارویی همواره از روشهای مؤثر درمان بوده‬ ‫است (‪ .)22‬نتایج یک مطالعه در ایران نشان داد که‬ ‫‪ %73/3‬از جامعه زنان ایرانی از گیاهان دارویی استفاده‬ ‫میکنند (‪.)21‬‬ ‫در مقاله مروری کوکران در مورد گیاهان دارویی چینی‬ ‫در درمان دیسمنوره اولیه شواهد نویدبخشی برای‬ ‫استفاده از این گیاهان در درمان درد قاعدگی اولیه در‬ ‫مقایسه با طب فشاری‪ ،‬داروی ضد التهاب غیراستروئیدی‬ ‫و داروی ضد بارداری خوراکی وجود داشت (‪ .)22‬از‬ ‫آنجایی که مطالعات مروری به دلیل ساختار دقیق خود‬ ‫منبع استانداری برای ایجاد شواهدی در مراقبتهای‬ ‫بهداشتی هستند (‪ )23‬و نیز با توجه به شیوع باالی‬ ‫استفاده از گیاهان دارویی در زنان ایرانی‪ ،‬و از طرفی‬ ‫کمبود اطالعات و شواهد بالینی در دسترس در مورد اثر‬ ‫گیاهان مختلف مورد استفاده در درمان دیسمنوره اولیه‬ ‫جهت ارائه خدمات با کیفیت باال از سوی پزشکان و تیم‬ ‫بهداشتی کشور‪ ،‬لذا مطالعه حاضر با هدف خالصه‬ ‫کردن تحلیل کارآزماییهای بالینی انجام شده در این‬ ‫زمینه و بررسی ایمنی و کارایی انواع گیاهان دارویی‬ ‫انجام شد‪.‬‬ ‫‪ ‬مرضیه ساعی قره ناز و همكار‬ ‫اطالعاتی ‪ PubMed‬محدود به کارآزمایی بالینی شد‪.‬‬ ‫در هیچ یک از پایگاههای اطالعاتی مورد جستجو‬ ‫محدودیت زمانی ایجاد نشد‪.‬‬ ‫شناخته شده (داروهای ضد التهاب‪ ،‬طب فشاری‪ ،‬ماساژ‬ ‫درمانی و ‪ )...‬بود‪ .‬پیامدهای گزارش شده در مطالعات‬ ‫شامل‪ :‬نتایج مداخله که شدت درد با ابزار معتبر‬ ‫سنجیده شده باشد و هرگونه عارضه جانبی دارویی که‬ ‫گزارش شود بود‪.‬‬ ‫جهت ارزیابی مقاالت و بررسی میزان سوگیری احتمالی‬ ‫در مطالعات از معیار جداد (‪ )Jadad‬استفاده شد‪ .‬این‬ ‫معیار‪ ،‬مقاالت را بر اساس احتمال وجود سوگیری در‬ ‫تصادفی سازی‪ ،‬پیگیری بیماران و کورسازی بررسی می‬ ‫کند که حداقل امتیاز در این معیار ‪ 1‬و حداکثر امتیاز‬ ‫‪ 2‬می باشد‪ .‬همچنین حداکثر نمره ‪ 3‬می باشد (‪.)24‬‬ ‫براساس این معیار‪ ،‬مقاالتی که نمره ‪ 3‬یا بیشتر گرفتند‪،‬‬ ‫وارد مطالعه شدند‪ .‬پس از کنترل مقاالت بر اساس‬ ‫جداد اسکور اطالعات مربوط به نوع کارآزمایی بالینی‪،‬‬ ‫تعداد نمونه‪ ،‬جمعیت مورد مطالعه و طیف سنی آن ها‪،‬‬ ‫دادههای مربوط به نتایج مطالعات استخراج شدند‪.‬‬ ‫روش بررسی مقاالت‪:‬‬ ‫ورود مقاالت به مطالعه شامل‪ :‬انجام مطالعه به صورت‬ ‫کارآزمایی بالینی‪ ،‬انجام مطالعه در ایران‪ ،‬بیان شدت‬ ‫درد دیسمنوره با ابزار استاندارد اندازهگیری شدت درد‬ ‫شامل‪analogue ،Visual ،Verbal Descriptor :‬‬ ‫‪W (...truncated)