The Effect of Medicinal Plants on Gynecological and Obstetric Hemorrhages: A Systematic Review of Clinical Trials

‫دوره بیست و پنجم‪ ،‬شماره ‪ ،7‬صفحه‪ ،113-127 :‬مهر ماه ‪1401‬‬ ‫‪IJOGI, Vol. 25, No. 7, pp. 113-127, Sep 2022‬‬ ‫گیاهان دارویی مؤثر بر خونریزیهای زنان و مامایی‪:‬‬ ‫مرور سیستماتیک بر کارآزماییهای بالینی انجام شده‬ ‫سیده عادله رحمانیان‪ ،1‬دکتر مروارید ایرانی‪ ،*2‬مریم آرادمهر‬ ‫‪3‬‬ ‫‪ .1‬کارشناس ارشد مامایی‪ ،‬گروه مامایی‪ ،‬دانشکده پرستاری و مامایی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی تربتحیدریه‪ ،‬تربتحیدریه‪ ،‬ایران‪.‬‬ ‫‪ .2‬دکتری بهداشت باروری‪ ،‬گروه مامایی‪ ،‬دانشکده پرستاری و مامایی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی تربتحیدریه‪ ،‬تربتحیدریه‪ ،‬ایران‪.‬‬ ‫‪ .3‬کارشناس ارشد مامایی‪ ،‬مرکز تحقیقات علوم بهداشتی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی تربتحیدریه‪ ،‬تربتحیدریه‪ ،‬ایران‪.‬‬ ‫خالصه‬ ‫تاریخ دریافت‪ 1401/04/08 :‬تاریخ پذیرش‪1401/07/06 :‬‬ ‫‪1‬‬ ‫مقدمه‪ :‬هر زنی در طول زندگی خود ممکن است با خونریزیهای تهدیدکننده حیات مانند خونریزیهای طی بارداری‪،‬‬ ‫زایمان و پس از آن و یا خونریزیهایی که کمتر تهدیدکننده حیات بوده‪ ،‬اما زندگی زن را تحتالشعاع قرار میدهد مانند‬ ‫خونریزیهای غیرطبیعی رحمی مواجه گردد‪ .‬با توجه به اهمیت پیشگیری و مهار خونریزیهای مامایی و لزوم یافتن‬ ‫روش درمانی مؤثر و کمعارضه‪ ،‬مطالعه حاضر با هدف ارزیابی و جمعبندی نتایج کارآزماییهای بالینی انجام شده در‬ ‫مورد تأثیر گیاهان دارویی مؤثر بر خونریزیهای مامایی انجام شد‪.‬‬ ‫روشکار‪ :‬در این مطالعه مروری تمامی مطالعات مرتبط (بر اساس ‪ )PRISMA‬از پایگاههای اطالعاتی مرکز ثبت‬ ‫کارآزماییهای بالینی ‪ Magiran ،Medlib ،SID ،IranMedex ،Scopus ،Google scholar‬و ‪ PubMed‬با‬ ‫کلیدواژههای بارهنگ کبیر‪ ،‬بارهنگ نیزهای‪ ،‬گلنار‪ ،‬زنجبیل‪ ،‬بابونه‪ ،‬بومادران‪ ،‬هسته انگور‪ ،‬زیره‪ ،‬شوید‪ ،‬رازیانه‪ ،‬ویتاگنوس‪،‬‬ ‫خونریزی پس از زایمان‪ ،‬خونریزی قاعدگی‪ ،‬خونریزی‪ ،‬منوراژی‪ ،‬کارآزمایی بالینی‪ ،‬طب سنتی و معادل انگلیسی آنها‬ ‫بدون محدودیت زمانی تا نوامبر ‪ 2021‬جستجو شدند‪ .‬تجزیه و تحلیل مطالب بهصورت کیفی صورت گرفت‪.‬‬ ‫یافتهها‪ :‬در این مطالعه‪ 148 ،‬مقاله استخراج شد‪ .‬سپس ‪ 28‬کارآزمایی بالینی که بر اساس جداد نمره ‪ 3‬یا بیشتر‬ ‫گرفتند و معیارهای مطالعه را داشتند‪ ،‬وارد مطالعه شدند‪ .‬مقاالت مربوط به ‪ 10‬نوع از گیاهان دارویی با حجم نمونه‬ ‫‪ 2666‬نفر مورد بررسی قرار گرفتند که نتایج این مطالعات نشان میدهد گیاهان مورد بررسی در کاهش خونریزیهای‬ ‫زنان و مامایی مؤثر بودهاند‪.‬‬ ‫نتیجهگیری‪ :‬از گیاهان دارویی مورد بررسی در این مطالعه میتوان برای پیشگیری و کنترل خونریزی در زنان استفاده‬ ‫کرد‪ .‬با این حال‪ ،‬قضاوت در مورد تأثیر قطعی این مداخالت قطعاً مستلزم مطالعات گستردهتری است‪.‬‬ ‫کلمات کلیدی‪ :‬خونریزی‪ ،‬خونریزی بعد از زایمان‪ ،‬قاعدگی‪ ،‬کارآزمایی بالینی‪ ،‬گیاهان دارویی‪ ،‬منوراژی‬ ‫* نویسنده مسئول مكاتبات‪ :‬مروارید ایرانی؛ دانشکده پرستاری و مامایی‪ ،‬دانشگاه علوم پزشکی تربتحیدریه‪ ،‬تربتحیدریه‪ ،‬ایران‪ .‬تلفن‪051-38704887 :‬؛‬ ‫پست الكترونیک‪ :‬‬ ‫‪113‬‬ ‫منزله یک مشکل بهداشتی مهم در زنان سنین باروری‬ ‫محسوب میشود (‪.)5‬‬ ‫داروهای صناعی با همه کارایی که دارند‪ ،‬دارای عوارض‬ ‫نامطلوبی نیز میباشند که ضرورت وجود داروهای‬ ‫کمخطرتر را ایجاد میکند؛ بههمین دلیل در دنیای امروز‬ ‫بازگشت به طب سنتی و استفاده از داروهای گیاهی مورد‬ ‫توجه قرار گرفته است و استفاده از این داروها بهطور‬ ‫عمده مورد قبول جامعه میباشد (‪.)6‬‬ ‫مطالعات انجام شده بر روی گیاهان دارویی تأیید کرده‬ ‫است که داروهای گیاهی مقرون بهصرفهتر هستند و‬ ‫عوارض جانبی کمتری در مقایسه با عوامل شیمیایی‬ ‫دارند (‪ .)7‬همچنین‪ ،‬خجستهفرد و همکاران (‪ )2021‬در‬ ‫مطالعه خود عنوان کردند که زنان پس از زایمان تمایلی‬ ‫به استفاده از داروهای شیمیایی ندارند‪ ،‬زیرا این داروها‬ ‫در شیر دفع میشوند و عوارض جانبی برای نوزادان دارد‪.‬‬ ‫بنابراین استفاده از داروهای گیاهی مقبولیت بیشتری‬ ‫دارد (‪ .)8‬در دوران شیردهی به گزارش سازمان جهانی‬ ‫بهداشت مشخص شده است که ‪ %80‬جمعیت دنیا‬ ‫حداقل بهعنوان بخشی از درمان خود از گیاهان دارویی‬ ‫استفاده میکنند که این آمار در کشورهای توسعه نیافته‬ ‫باالتر و در کشورهای توسعه یافته کمتر است (‪.)9‬‬ ‫استفاده از گیاهان دارویی جهت کاهش خونریزیهای‬ ‫زنان و مامایی از زمانهای قدیم تاکنون مورد توجه بوده‬ ‫است و مطالعات زیادی اثربخشی این گیاهان را مورد‬ ‫مطالعه قرار دادهاند‪ ،‬بنابراین مطالعه حاضر بهعنوان یک‬ ‫مطالعه سیستماتیک به بررسی نتایج این مطالعات‬ ‫پرداخته است‪.‬‬ ‫مقدمه‬ ‫‪ ‬سیده عادله رحمانیان و همكاران‬ ‫خونریزیهای مامایی‪ ،‬یکی از مهمترین علل مرگ و‬ ‫عوارض شدید بارداری و زایمان در دنیا و کشور ایران‬ ‫است‪ .‬اهمیت پیشگیری از مرگ مادران چنان است که‬ ‫پنجمین هدف از اهداف توسعه هزاره به بهبود سالمت‬ ‫مادران و کاهش سه چهارم نرخ مرگومیر مادران‬ ‫اختصاص یافته است (‪.)1‬‬ ‫چهار علت اصلی خونریزی پس از زایمان شامل‪ :‬آتونی‬ ‫رحم‪ ،‬پارگی کانال زایمان‪ ،‬اختالل انعقادی و چسبندگی‬ ‫غیرطبیعی جفت میباشد‪ .‬شایعترین علت‪ ،‬آتونی رحم‬ ‫است‪ ،‬لذا پیشگیری از آتونی رحم و درمان علت‪،‬‬ ‫مهمترین اقدام جهت جلوگیری از خونریزی میباشد (‪.)2‬‬ ‫در صورت پایدار ماندن خونریزی پس از زایمان عوارضی‬ ‫همچون سندرم دیسترس تنفسی‪ ،‬آنمی فقر آهن‪،‬‬ ‫سندرم شیهان (انفارکتوس هیپوفیز)‪ ،‬شیردهی ضعیف‪،‬‬ ‫آسیب به اندام بهدلیل افت فشار خون‪ ،‬شوک و حتی‬ ‫مرگ رخ میدهد (‪ .)3‬سایر خونریزیهای کمتر‬ ‫تهدیدکننده حیات مانند منوراژی و خونریزی ناشی از‬ ‫میوم نیز عالوه بر عوارض اجتماعی و روانی و کاهش‬ ‫کیفیت زندگی منجر به کاهش ذخایر آهن بدن خواهد‬ ‫شد‪ .‬پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آنمی فقر آهن قابل‬ ‫توجه است و باعث اتالف منابع آموزشی و مراقبتهای‬ ‫بهداشتی و کاهش بهرهوری در اثر افزایش میزان‬ ‫مرگومیر و ابتالء به بیماری در زنان و کاهش ظرفیت‬ ‫جسمی و روانی در بخش بزرگی از جامعه میشود‪.‬‬ ‫کمخونی با عوارضی نظیر ضعف عمومی‪ ،‬افسردگی‪،‬‬ ‫کاهش توانایی و عملکرد جسمی‪ ،‬کاهش حافظه و قدرت‬ ‫یادگیری به ویژه در ردههای سنی پایین و در دوران‬ ‫رشد‪ ،‬اختالل در رشد و تکامل فیزیکی و ذهنی‪ ،‬افزایش‬ ‫قابلیت ابتالء به عفونت در تمام گروههای سنی‪ ،‬افزایش‬ ‫آستانه درد‪ ،‬کاهش آزادسازی ‪ TSH‬و متعاقباً کاهش‬ ‫عملکرد تیروئید‪ ،‬تغییرات خلقی‪ ،‬اختالل در توان تمرکز‬ ‫حواس همراه میباشد (‪.)4‬‬ ‫کمخونی مخصوصاً در دوران پس از زایمان باعث افزایش‬ ‫خطر ابتالء به افسردگی پس از زایمان و افزایش ابتالء به‬ ‫عفونتها بهخصوص عفونت دستگاه ادراری میشود و به‬ ‫روشکار‬ ‫در مطالعه مروری حاضر تمام مقاالتی که نتیجه‬ ‫کارآزماییهای بالینی انجام شده در داخل و خارج ایران‬ ‫به دو زبان فارسی یا انگلیسی بودند‪ ،‬بدون محدودیت‬ ‫زمانی تا نوامبر ‪ 2021‬با جستجو در پایگاههای اطالعاتی‬ ‫‪،SID ،IranMedex ،Scopus ،Google scholar‬‬ ‫‪ Magiran ،Medlib‬و ‪ PubMed‬مورد بررسی قرار‬ ‫گرفتند‪ .‬بهمنظور جستجوی مقاالت در منابع فارسی از‬ ‫کلیدواژههای بارهنگ کبیر‪ ،‬بارهنگ نیزهای‪ ،‬گلنار‪،‬‬ ‫‪114‬‬ ‫زنجبیل‪ ،‬بابونه‪ ،‬بومادران‪ ،‬هسته انگور‪ ،‬زیره‪ ،‬شوید‪،‬‬ ‫رازیانه‪ ،‬ویتاگنوس‪ ،‬خونریزی پس از زایمان‪ ،‬خونریزی‬ ‫قاعدگی‪ ،‬خونریزی‪ ،‬منوراژی‪ ،‬کارآزمایی بالینی‪ ،‬طب‬ ‫سنتی و در منابع انگلیسی از کلیدواژههای منطبق با‬ ‫‪،Plantago lanceolate ،Punica :MeSH‬‬ ‫‪،Barhang ،Plantago major ،plantain‬‬ ‫‪،Chamomile‬‬ ‫‪،Achillea‬‬ ‫‪millefolium‬‬ ‫‪Persian‬‬ ‫‪،Ginger ،Zingiber officinale‬‬ ‫‪،menorrhagia‬‬ ‫‪،granatum‬‬ ‫‪،gulnar‬‬ ‫‪،Menstrual‬‬ ‫‪bleeding‬‬ ‫‪،hemorrhage‬‬ ‫‪Traditional‬‬ ‫‪،postpartum hemorrhage‬‬ ‫‪،randomized controlled trial ،Medicine‬‬ ‫‪ randomized clinical trial‬با همه ترکیبات‬ ‫احتمالی آنها استفاده شد (شکل ‪)1‬؛ به اینترتیب تمام‬ ‫مقاالت موجود در پایگاههای اطالعاتی مزبور استخراج‬ ‫شد‪ .‬محدودیت زمانی در هیچ یک از پایگاههای اطالعاتی‬ ‫مورد جستجو اعمال نشد‪ .‬در ابتدای کار‪ ،‬عناوین و‬ ‫زنجبیل‬ ‫گلنار‬ ‫بومادران‬ ‫بارهنگ‬ ‫بابونه‬ ‫آویشن‬ ‫ر (...truncated)