تأثیر هشت هفته تمرین ترکیبی با و بدون مصرف کنسانتره انار بر شاخص های سندرم متابولیک زنان میانسال دارای اضافه وزن و چاق

‫دوره نوزدهم‪ ،‬شماره ‪ 1‬و ‪ ،2‬صفحه‪ ،11-22 :‬هفته اول و دوم فروردین ‪1315‬‬ ‫‪IJOGI, Vol. 19, No. 1&2, pp. 16-24, Mar 2016‬‬ ‫تأثیر هشت هفته تمرین ترکیبی با و بدون مصرف‬ ‫کنسانتره انار بر شاخص های سندرم متابولیک زنان‬ ‫میانسال دارای اضافه وزن و چاق‬ ‫فاطمه صادق اقبالی‪ ،1‬دکتر ناهید بیژه‪ ،*2‬دکتر سید رضا عطارزاده حسینی‬ ‫‪2‬‬ ‫‪ .1‬دانشجوی کارشناسي ارشد فيزيولوژی ورزشي‪ ،‬دانشکده علوم ورزشي‪ ،‬دانشگاه فردوسي مشهد‪ ،‬پرديس بين الملل‪،‬‬ ‫مشهد‪ ،‬ايران‪.‬‬ ‫‪ .2‬دانشيار گروه فيزيولوژی ورزشي‪ ،‬دانشکده علوم ورزشي‪ ،‬دانشگاه فردوسي مشهد‪ ،‬مشهد‪ ،‬ايران‪.‬‬ ‫خالصه‬ ‫تاریخ دریافت‪ 1314/11/27 :‬تاریخ پذیرش‪1315/1/1 :‬‬ ‫مقدمه‪ :‬سندرم متابوليک مجموعه ای از عوامل خطرساز برای ابتالء به بيماری های قلبي‪ -‬عروقي و ديابت نوع دوم‬ ‫محسوب مي شود‪ .‬شيوع چاقي و سندرم متابوليک در اکثر مناطق جهان به ويژه کشورهای در حال توسعه رو به‬ ‫افزايش است و اين عامل مهمي جهت افزايش مرگ و مير و عوارض و شيوع در کل جهان ميباشد‪ ،‬مطالعه حاضر با‬ ‫هدف بررسي تأثير هشت هفته تمرين ترکيبي (هوازی‪ -‬مقاومتي) با و بدون مصرف کنسانتره انار بر شاخص های‬ ‫سندرم متابوليک زنان ميانسال دارای اضافه وزن و چاق انجام شد‪.‬‬ ‫روش کار‪ :‬اين مطالعه کاربردی از نوع نيمه تجربي در سال ‪ 1314‬بر روی ‪ 24‬زن دارای اضافه وزن و چاق در مشهد‬ ‫انجام شد‪ .‬افراد به صورت تصادفي به دو گروه ‪ 12‬نفره تمرين ترکيبي (‪ )E‬و تمرين ترکيبي‪ +‬مصرف کنسانتره انار‬ ‫(‪ )EPC‬تقسيم شدند‪ .‬تمرين هوازی با شدت ‪ %01-01‬ضربان قلب بيشينه و تمرينات مقاومتي‪ ،‬کار با وزنه با شدت‬ ‫‪ %01-01‬يک تکرار بيشينه اجرا شد‪ .‬نحوه مکمل دهي‪ ،‬مصرف روزانه ‪ 51‬گرم کنسانتره انار بود‪ .‬نمونههای خوني افراد‬ ‫جهت اندازه گيری گلوکز‪ ،‬انسولين و مقاومت به انسولين ‪ 24‬ساعت پيش از شروع تمرينات و ‪ 40‬ساعت بعد از آخرين‬ ‫جلسه تمرين جمعآوری شد‪ .‬تجزيه و تحليل دادهها با استفاده از نرم افزار آماری ‪( SPSS‬نسخه ‪ )21‬و آزمون های‬ ‫شاپيرو ويلک‪ ،‬لون‪ ،‬تي وابسته و مستقل انجام شد‪ .‬ميزان ‪ p‬کمتر يا مساوی ‪ 1/15‬معني دار در نظر گرفته شد‪.‬‬ ‫يافتهها‪ :‬حداکثر اکسيژن مصرفي در هر دو گروه ‪ E‬و ‪ EPC‬به طور معني داری افزايش يافت (‪ ،)p>1/11‬اما تغييرات‬ ‫بين گروهي معنيدار نبود‪ .‬تغييرات سطوح گلوکز و انسولين در هر دو گروه نسبت به پيش آزمون معنادار بود‬ ‫(‪ ،)p>1/15‬اما تغييرات بين گروهي سطوح گلوکز و انسولين معنادار نبود (‪ .)p<1/15‬همچنين شاخص مقاومت به‬ ‫انسولين در هر دو گروه ‪ E‬و ‪ EPC‬کاهش معناداری نشان داد (‪ ،)p>1/15‬اما تغييرات بين گروهي آنها معنادار نبود‬ ‫(‪.)p<1/15‬‬ ‫نتيجهگيری‪ :‬هشت هفته تمرين ترکيبي (هوازی‪ -‬مقاومتي) به همراه مصرف کنسانتره انار ميتواند مقدار گلوکز‪،‬‬ ‫انسولين و مقاومت به انسولين را تحت تأثير قرار دهد و در نتيجه ميتواند در بهبود شاخصهای سندرم متابوليک و‬ ‫استقامت قلبي و تنفسي مفيد واقع شود‪.‬‬ ‫کلمات کلیدی‪ :‬اضافه وزن و چاقي‪ ،‬تمرين ترکيبي‪ ،‬زنان ميانسال‪ ،‬کنسانتره انار‪ ،‬مقاومت به انسولين‬ ‫* نویسنده مسئول مكاتبات‪ :‬دکتر ناهيد بيژه‪ ،‬دانشکده علوم ورزشي‪ ،‬دانشکده علوم ورزشي‪ ،‬دانشگاه فردوسي مشهد‪ ،‬مشهد‪ ،‬ايران‪ .‬تلفن‪11153117311 :‬؛‬ ‫پست الكترونیک‪ :‬‬ ‫‪61‬‬ ‫مقدمه‬ ‫شيوع چاقي و سندرم متابوليک در اکثر مناطق جهان به‬ ‫ويژه کشورهای در حال توسعه رو به افزايش است و اين‬ ‫عامل مهمي جهت افزايش مرگ و مير و عوارض و شيوع‬ ‫در کل جهان ميباشد‪ .‬سندرم متابوليک مجموعهای از‬ ‫عوامل خطر شناخته شده شامل‪ :‬افزايش فشار خون‪،‬‬ ‫ديس ليپيدمي‪ ،‬چاقي شکمي و اختالل تحمل قند خون‬ ‫ميباشد که اين موارد جزء عوامل مهم ايجاد بيماریهای‬ ‫قلبي و عروقي محسوب مي شوند (‪ .)1‬سندرم متابوليک‬ ‫از عوامل خطرساز بيماری های قلبي و عروقي است‪.‬‬ ‫افرادی که دچار سندرم متابوليک هستند‪ ،‬بيشتر در‬ ‫معرض خطر ابتالء به بيماریهای کرونری قلب و ساير‬ ‫بيماریهای مربوط به تشکيل پالکهای چربي در ديواره‬ ‫سرخرگها مانند‪ :‬سکته مغزی و بيماری عروق محيطي‬ ‫مي باشند (‪ .)2‬بروز هم زمان عوامل متابوليکي مؤثر در‬ ‫ابتالء به بيماریهای قلبي و عروقي نظير‪ :‬هايپرگليسمي‪،‬‬ ‫ديس ليپيدمي‪ ،‬هايپرتانسيون و چاقي شکمي را سندرم‬ ‫متابوليک مينامند‪ .‬سندرم مقاومت به انسولين‪ ،‬سندرم‬ ‫‪ ،X‬سندرم ديس متابوليک و سندرم کياس‪ 1‬از ديگر نام‬ ‫های سندرم متابوليک مي باشند (‪.)3‬‬ ‫سندرم متابوليک با مجموعه عوامل خطری مشخص‬ ‫ميشود که با افزايش بروز بيماری های قلبي و عروقي‪،‬‬ ‫ديابت مليتوس و سکته مغزی ارتباط دارد‪ .‬درباره تعريف‬ ‫سندرم متابوليک تا حدودی تفاوت نظر وجود دارد‪ .‬با اين‬ ‫وجود‪ ،‬مالکهايي در برنامه های راهبردی آموزش‬ ‫کلسترول (‪ 2)NCEP‬و گروه درماني بزرگساالن‬ ‫(‪ 3)ATP-III‬اعالم شده است که در تشخيص اين‬ ‫بيماری مورد استفاده قرار ميگيرد‪ .‬افراد مبتال به سندرم‬ ‫متابوليک اغلب اضافه وزن داشته و يا چاق هستند و قند‬ ‫و تری گليسريد پالسمايي بااليي دارند‪ .‬همچنين در اين‬ ‫افراد سطح ليپوپروتئين با چگالي باال (‪ 4)HDL‬کم و‬ ‫فشار خون باالست‪ .‬سندرم متابوليک زماني تشخيص‬ ‫داده ميشود که فرد دست کم سه مورد از عوامل خطر‬ ‫ذکر شده را داشته باشد‪ .‬در حال حاضر مشخص نيست‬ ‫‪1‬‬ ‫)‪Chaos(CHAOS‬‬ ‫‪National cholesterol education program‬‬ ‫‪3‬‬ ‫‪Adult Treatment Panel III‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪High Density Lipoprotein‬‬ ‫‪2‬‬ ‫‪International Diabetes Federation‬‬ ‫‪61‬‬ ‫‪17‬‬ ‫‪5‬‬ ‫‪ ‬تاثیر هشت هفته تمرین ترکیبی با و بدون مصرف کنسانتره انار‬ ‫که سندرم متابوليک يک بيماری يا يک وضعيت‬ ‫پاتوفيزيولوژيک مجزاست‪ .‬به هر حال سندرم متابوليک‬ ‫اصطالحي باليني است که از آن در مراکز باليني‪،‬‬ ‫سالمتي و آمادگي استفاده مي شود‪ .‬هرچند علت اصلي‬ ‫سندرم متابوليک مورد مناقشه است‪ ،‬ولي علل ريشه ای‬ ‫آن شامل‪ :‬اضافه وزن‪ ،‬چاقي‪ ،‬بيتحرکي‪ ،‬مقاومت به‬ ‫انسولين‪ ،‬رژيم غذايي نامناسب‪ ،‬سبک زندگي غيرفعال و‬ ‫عوامل ژنتيکي مي باشد (‪ .)4‬بر اساس مطالعات انجام‬ ‫شده‪ ،‬ميزان شيوع سندرم متابوليک در استان خراسان‬ ‫بر اساس تعاريف مختلف ‪ %41‬گزارش شده است‪ .‬بر‬ ‫اساس تمامي تعاريف مورد استفاده برای سندرم‬ ‫متابوليک‪ ،‬ميزان شيوع آن در ميان زنان ميانسال بين‬ ‫‪ 41-51‬سال حدود ‪ %51‬است و اين زنگ خطر بزرگي‬ ‫برای زنان ايران است (‪ .)5‬تمامي اين آمارها بيانگر اين‬ ‫است که توسعه اقدام بهداشتي به منظور تأمين نيازهای‬ ‫زنان ميانسال بايد به عنوان يک ضرورت مورد توجه ويژه‬ ‫قرار گيرد‪ .‬برنامه های بهداشتي بايد اين اطمينان را‬ ‫ايجاد کنند که زنان در طول عمر به ويژه دوران ميانسالي‬ ‫از سالمتي و کيفيت زندگي مناسب برخوردار باشند‪.‬‬ ‫بنابراين تأمين نيازهای کيفيت زندگي مناسب بايد هدف‬ ‫محوری برای نظام بهداشتي و سالمت کشور باشد (‪.)0‬‬ ‫در ‪ NCEP‬و ‪ ،ATP III‬خطوط راهنمای توصيه شده‬ ‫برای درمان سندرم متابوليک بر سه مداخله درماني‬ ‫تمرکز دارد که عبارتند از‪ :‬کنترل وزن‪ ،‬فعاليت بدني و‬ ‫درمان عوامل خطر وابسته به بيماری قلبي و عروقي که‬ ‫دارو درماني را نيز در بر ميگيرد‪ .‬خطوط راهنمای‬ ‫مداخالت درماني اوليه فدراسيون بين المللي ديابت‬ ‫(‪ 5)IDF‬شامل‪ :‬کاهش کالری در حد متوسط با هدف‬ ‫دستيابي به کاهش وزن به ميزان ‪ %5-11‬در سال‪،‬‬ ‫افزايش ميزان فعاليت بدني در حد متوسط همسو با‬ ‫توصيههای سالمتي مورد پذيرش عمومي يعني ‪31‬‬ ‫دقيقه فعاليت بدني در حد متوسط در بيشتر روزهای‬ ‫هفته‪ ،‬تغيير ترکيب مواد غذايي مصرفي که مستلزم‬ ‫تغيير ترکيب درشت مغذی ها به ويژه کربوهيدراتها و‬ ‫استفاده از مواد آنتي اکسيداني و ريز مغذی ها ميباشد؛‬ ‫به گونهای که عوامل خطر شناخته شده سندرم‬ ‫‪ ‬فاطمه صادق اقبالی و همكاران‬ ‫اکسيژن مصرفي بيشينه (‪ )VO2max‬بود (‪.)11‬‬ ‫اسماعيلزاده طلوعي (‪ )2115‬با بررسي تأثير هشت هفته‬ ‫تمرين مقاومتي بر کنترل گليسميک‪ ،‬ترکيب بدني و‬ ‫مورفولوژی تخمدان زنان مبتال به سندرم تخمدان پلي‬ ‫کيستيک به اين نتيجه رسيد که تمرينات مقاومتي اثر‬ ‫مطلوبي بر کاهش مقاومت به انسولين و قند خون ناشتا‬ ‫دارد و منجر به بهبود شاخص های ترکيب بدني شا (...truncated)