Sprawozdanie z czwartej edycji programu Indonesian Interfaith Scholarship 2017, Dżakarta - Semarang - Dżokdżakarta - Bali 24-30 lipca 2017

D O I : 1 0 .1 4 7 4 6 /p s.2 0 1 7 .1 .3 6 Sprawozdanie z czwartej edycji programu Indonesian Interfaith Scholarship 2017, Dżakarta Semarang - Dżokdżakarta - Bali 24-30 lipca 2017 r. W lipcu 2017 r., ambasada Republiki Indonezji w Brukseli we współpracy z Minister stwem do Spraw Religijnych i Ministerstwem Spraw Zagranicznych Indonezji, zorganizo wała czwartą edycję programu Indonesian Interfaith Scholarship (IIS 2017). Tegoroczna edycja programu skierowana była do trzech grup osób. Pierwszą grupę uczestników stano wili przedstawiciele Parlamentu Europejskiego, odpowiedzialni za przygotowywanie eks pertyz z zakresu stosunków międzynarodowych, a także współpracujący z poszczególnymi europosłami z Estonii, Niderlandów, Rumunii i Węgier. Druga grupa uczestników skupiała ekspertów studiów azjatyckich, reprezentujących europejskie think-tanki. Trzecią grupę uczestników tworzyli przedstawiciele środowisk uniwersyteckich. Łącznie, w czwartej edycji programu udział wzięło dziewięć osób zaproszonych przez Stałe Przedstawiciel stwo Republiki Indonezji przy Unii Europejskiej. Program, którego pierwszą edycję zorganizowano w 2013 r., skierowany jest na uka zanie zasad i praktycznego funkcjonowania społeczeństwa opartego na zasadzie harmonii religijnej i pokojowego współistnienia wyznawców sześciu oficjalnych religii Indonezji, tj. islamu, protestantyzmu, katolicyzmu, hinduizmu, buddyzmu i konfucjanizmu. Sześć syste mów religijnych, uznanych oficjalnie za religie Indonezji, stanowi integralną część zarów no społeczeństwa indonezyjskiego, jak i życia politycznego państwa. Trwający siedem dni program umożliwił kontakt z przedstawicielami Ministerstwa do spraw Religijnych Repu bliki Indonezji, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Parlamentu Republiki Indonezji, ale przede wszystkim z reprezentantami środowisk religijnych, w szczególności z przedstawi cielami islamskich szkół religijnych, państwowych uniwersytetów islamskich, seminarium katolickiego, a także Kościoła katolickiego w Indonezji, Kościoła protestanckiego w Indo nezji oraz z reprezentantami społeczności buddyjskiej i wyznania hinduistycznego. Pierwszego dnia uczestnicy programu IIS 2017 spotkali się z przedstawicielami Mini sterstwa do spraw Religijnych i Centrum ds. Harmonii Religijnej, którzy zwrócili uwagę na podstawowy problem związany z pokojowym współistnieniem wyznawców różnych religii w Indonezji. Państwo unitarne, złożone z 34 prowincji i 500 dystryktów, położone na 17504 wyspach, obejmujące trzy strefy czasowe, ma ponad 255 milionów mieszkań ców (według spisu powszechnego z 2016 r.), tworzących jedno społeczeństwo, lecz nale żących do 1340 grup etnicznych, posługujących się ponad 100 językami i wyznających ponad 20 religii, z których sześć uznanych zostało za oficjalne religie państwowe. W tak zróżnicowanym społeczeństwie osiągnięcie pokojowego współistnienia jest niezbędne dla zachowania jedności państwa, zarówno w sferze funkcjonowania wewnętrznego, jak i na arenie międzynarodowej. Cel ten realizowany jest w oparciu o zasadę Pancza Szila1, 1 Nie mylić z zasadą Pancza Szila, będącą podstawą funkcjonowania Ruchu Państw Niezaangażowanych. w myśl której istotą funkcjonowania Indonezji jest: 1) wiara w jednego boga; 2) unitarny charakter państwa; 3) sprawiedliwe i cywilizowane społeczeństwo; 4) demokracja oparta na mądrości i dążeniu do osiągnięcia konsensusu; 5) sprawiedliwość społeczna i dobro byt2. Zasada Pancza Szila znajduje odzwierciedlenie w Konstytucji Republiki Indonezji z 1945 r. (z późniejszymi zmianami, wprowadzonymi w następstwie reform politycznych w 1998 r.). Konstytucja zobowiązuje władze państwa do ochrony zarówno sześciu oficjal nych religii, jak i ich wyznawców. Gwarantuje wolność wyznania, wskazując w szczegól ności na wolność wyboru wyznania i wolność praktyk religijnych (artykuł 28)3. W efekcie, sposobem zachowania jedności państwa i społeczeństwa, porządku wewnętrznego i poko jowego współistnienia jest edukacja religijna (obowiązkowa na poziomie edukacji podsta wowej i średniej), edukacja kulturowa oraz dialog międzywyznaniowy, realizowany przez organizacje pozarządowe, społeczności lokalne oraz strategie i programy rządowe, a także działalność Narodowej Rady Religijnej, skupiającej przedstawicieli sześciu oficjalnych re ligii Indonezji. Kwestie te zostały poruszone również podczas spotkania z przedstawicielami Minister stwa Spraw Zagranicznych Indonezji oraz w czasie rozmów z Charlesem-Michelem Geurtsem w Przedstawicielstwie Unii Europejskiej w Indonezji. Wskazano na długowiekową tradycję tolerancji religijnej i współistnienia wyznawców różnych systemów religijnych w Indonezji. Zwrócono jednak uwagę na ostatnie wydarzenia, które w wątpliwość poda ją stabilność systemu Pancza Szila. W szczególności podkreślono kontrowersje związane ze sprawą byłego gubernatora Dżakary, Basuki Tjahaja Purnama, znanego jako Ahok, ze wzrostem popularności ugrupowań radykalnych, a także z aktywnością legislacyjną pań stwa, która budzi uzasadnione obawy przedstawicieli organizacji zajmujących się ochroną praw człowieka. Chodzi zwłaszcza o proponowane zmiany do ustawy o ochronie praw religijnych4. Drugi dzień poświęcono na spotkania z przedstawicielami środowiska muzułmańskie go (meczet Niepodległości Istiqlal) i katolickiego (Katedra pod wezwaniem Wniebowzię cia NMP) w Dżakarcie oraz z reprezentantami partii obecnych w Parlamencie Republiki Indonezji. Zgodnie z ideą programu IIS 2017, celem było ukazanie harmonii religijnej, tj. dialogu i współpracy między wyznaniami. Tymczasem spotkania w meczecie i katedrze pokazały pokojowe, lecz chłodne współistnienie, a nie rzeczywisty dialog i współpracę. Sam fakt, że zorganizowano dwa odrębne spotkania, uwidocznił brak dialogu i rzeczywi 2 Preambuła, The State Constitution 1945 o f the Republic o f Indonesia, w: Compendium Regu lations Inter-Religious Harmony, Center for Inter-Religious Harmony. Secretariat General, Ministry of Religious Affairs of the Republic of Indonesia, Jakarta 2016, s. 13. 3 Warto jednak zwrócić uwagę na zawężoną interpretację tego uprawnienia. Po pierwsze, nie daje ono prawa do odrzucenia systemu religijnego i pozostania osobą niewierzącą. Formalnie, pań stwo wymaga od każdego obywatela dokonania wyboru i wskazania jednego z sześciu oficjalnych wyznań. Po drugie, wolność wyznania, wyboru wyznania i praktyk religijnych odnosi się jedynie do sześciu oficjalnych wyznań. W konsekwencji, wyznawcy religii i wierzeń innych niż oficjalnie uzna ne oraz osoby niewierzące, napotykają problemy w realizacji praw obywatelskich i politycznych. Dla przykładu: 1) związek małżeński mogą zawrzeć jedynie wyznawcy religii oficjalnie uznanych; 2) w przypadku, gdy małżeństwo mają zawrzeć wyznawcy różnych religii, od jednej z osób wymaga na jest konwersja; 3) rejestracja narodzonego dziecka wymaga wskazania jego wyznania i nie nastąpi w przypadku religii innych niż sześć oficjalnie uznanych. 4 21 lipca 2017 r., na trzy dni przed rozpoczęciem programu IIS 2017, Ministerstwo (...truncated)