Czy działalność przedsiębiorcy energetycznego, wykonywana zgodnie z obowiązującymi regulacjami sektorowymi, może być uznana za zagrażającą życiu i zdroiu? Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014 r., III SK 82/13

123 Czy działalność przedsiębiorcy energetycznego, wykonywana zgodnie z obowiązującymi regulacjami sektorowymi, może być uznana za zagrażającą życiu i zdrowiu? Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014 r., III SK 82/13 I. Stan faktyczny W dniu 15 czerwca 2008 r. o godzinie 4.25, na terenie miasta B, doszło do awarii sieci dystrybucyjnej na odczepie dwutorowej linii napowietrznej 110 kV, należącej do powoda – T.D. Spółki Akcyjnej w Katowicach. Podczas awarii doszło do zerwania przewodu roboczego, który spadł na trakcję tramwajową, drogę oraz parking. W leżącym na ziemi, zerwanym przewodzie pojawiło się napięcie zwrotne. W ekspertyzie wykonanej na potrzeby Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (dalej: Prezes URE) stwierdzono, że sieć dystrybucyjna, która uległa awarii była utrzymana w należytym stanie technicznym i zabezpieczona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Jednakże po przeprowadzeniu postępowania z udziałem powoda, decyzją z dnia 10 listopada 2009 r., Prezes URE, na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12 prawa energetycznego (dalej: PE)1 wymierzył karę pieniężną w wysokości 150 000 zł. Jako przyczynę wymierzenia kary wskazano naruszenie obowiązku wynikającego z warunku 2.1.5 koncesji, który brzmiał: „Koncesjonariusz jest obowiązany do wykonywania działalności w sposób nie powodujący zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego oraz nie narażający na powstanie szkód materialnych”. II. Przebieg postępowania sądowego 1. Postępowanie przed Sądem Okręgowym Powód zaskarżył decyzję Prezesa URE odwołaniem. Wyrokiem z dnia 23 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów uwzględnił odwołanie i uchylił przedmiotową decyzję. Sąd Okręgowy podkreślił przy tym, że biegły w sposób jednoznaczny stwierdził zgodność zastosowanych przez powoda rozwiązań w zakresie zabezpieczenia linii 110 kV, na której doszło do awarii, z obowiązującymi regulacjami prawnymi oraz powszechną praktyką. Jednocześnie Sąd uznał za nielogiczne twierdzenie biegłego, że mimo spełnienia wszystkich wymogów prawnych, zabezpieczenia były nieadekwatne do zapewnienia stanu braku zagrożenia życia i zdrowia, wskazując, że fakt powstawania awarii nie może świadczyć o nieadekwatności zabezpieczeń, gdyż w tego typu działalności całkowite wyeliminowanie nagłych uszkodzeń jest praktycznie niemożliwie. 1 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne, tj. z dnia 15 czerwca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059). www.ikar.wz.uw.edu.pl internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny 2015, nr 3(4) 124 Agnieszka Cybulska Czy działalność przedsiębiorcy energetycznego, wykonywana zgodnie z obowiązującymi… 2. Postępowanie przed Sądem Apelacyjnym Prezes URE zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją w całości. Została ona uwzględniona przez Sąd wyrokiem z dnia 12 lipca 2013 r. w ten sposób, że odwołanie od decyzji Prezesa URE zostało oddalone. W ocenie Sądu drugiej instancji do naruszenia analizowanego warunku koncesji, to jest spowodowania zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego oraz powstania szkód materialnych, nie doszło w wyniku samej awarii, lecz w wyniku jej konsekwencji w postaci pojawienia się w zerwanym przewodzie napięcia zwrotnego. Sąd inaczej ocenił opinię biegłego, zgadzając się z poglądem, że adekwatność koniecznego zabezpieczenia reguluje wiedza techniczna, nie zaś przepisy prawa zawierające tylko ramowe regulacje. W związku z tym, mimo że w dniu awarii linia powoda była zabezpieczona zgodnie z wymogami rozporządzenia systemowego2, w opinii Sądu było to niewystarczające ze względu na specyfikę sieci. Podążając za opinią biegłego, Sąd stwierdził, że ze względu na to, iż zastosowanie skuteczniejszych zabezpieczeń przed następstwami tego typu awarii było technicznie możliwe, nałożenie na powoda kary pieniężnej w związku z naruszeniem obowiązków wynikających z koncesji należy uznać za uzasadnione. 3. Postępowanie przed Sądem Najwyższym Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie szeregu przepisów prawa materialnego, w tym m.in..: art. 56 ust. 1 pkt 12, art. 56 ust.1 pkt 10, art. 16 ust.1, 3 i 6 PE, art. 48 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej3 w związku z art. 50 PE, art. 37 ust. 1 pkt 5 lit. a prawa energetycznego w związku z art. 9 ust. 3 i 4 PE i § 5 rozporządzenia systemowego, art. 18 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, art. 6 i 7 EKPC4, jak również wielu przepisów k.p.c.5 Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 19 listopada 2014 r. orzekł, że skarga kasacyjna powoda nie ma uzasadnionych podstaw. Kluczowym dla rozstrzygnięcia stał się pogląd, że w rozpatrywanym stanie faktycznym art. 56 ust. 1 pkt 12 PE stanowi właściwą podstawę prawną do nałożenia kary pieniężnej za naruszenie warunku koncesji o treści „Koncesjonariusz jest obowiązany do wykonywania działalności w sposób nie powodujący zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz nie narażający na powstanie szkód materialnych”. Sąd przychylił się do poglądu, że działalność przedsiębiorstwa energetycznego może być zgodna z ogólnie obowiązującymi przepisami prawa, ale jednocześnie może być wykonywana w taki sposób, że będzie powodowała zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego bądź narażała innych na szkody materialne ze względu na specyfikę konkretnej linii. Wedle opinii Sądu w analizowanej sprawie powód powinien był zastosować nie zabezpieczenia, do których obligują przepisy, ale takie, które w świetle stanu wiedzy są technicznie możliwe, a przy tym adekwatne do zapewnienia prawidłowego zabezpieczenia sieci w miejscu newralgicznym. Sąd nie znalazł również podstaw do uznania, że nałożenie administracyjnej kary pieniężnej w tym przypadku naruszałoby standardy i zasady postępowania w sprawach z zakresu odpowiedzialności represyjnej wypracowane w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) i doktrynie. Ponadto nie uwzględniając zarzutów odnoszących się do samej 2 Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz. U. z 2007 r. Nr 93, poz. 623). 3 Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej tj. z dnia 24 kwietnia 2013 r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 672). 4 Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284). 5 Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego tj. z dnia 17 grudnia 2013 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 101). www.ikar.wz.uw.edu.pl internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny 2015, nr 3(4) 125 Agnieszka Cybulska Czy działalność przedsiębiorcy energetycznego, wykonywana zgodnie z obowiązującymi… treści koncesji Sąd wskazał, że rozpoznawana sprawa dotyczyła odwołania od decyzji Prezesa URE wydanej na podstawie art. 56 ust. 1 pkt 12 PE i postępowanie odwoławcze od takiej decyzji nie ma na celu kwestionowania z (...truncated)