Automatyczne przedłużanie umów z konsumentami na rynku energii elektrycznej

66 Marzena Czarnecka* Automatyczne przedłużanie umów z konsumentami na rynku energii elektrycznej Spis treści I. Wprowadzenie II. Rodzaje umów o dostarczanie energii elektrycznej zawieranych z konsumentami III. Automatyczne przedłużanie umów zawieranych z konsumentami na rynku energii elektrycznej IV. Podsumowanie Streszczenie W artykule omówiono nową regulację dotyczącą praw konsumenta z perspektywy przedsiębiorców energetycznych, zajmujących się sprzedażą energii elektrycznej. Zanalizowano relację ustawy – Prawo energetyczne i ustawy o prawach konsumenta w aspekcie ustalania ceny za energię elektryczną w przypadku zawierania umów na czas określony. Przedstawiono możliwości automatycznego przedłużania umów zawartych z konsumentem na rynku energii elektrycznej. Słowa kluczowe: konsument; ustawa o prawach konsumenta; ochrona konsumentów; prawo energetyczne; rynek energetyczny. I. Wprowadzenie Energia elektryczna stała się we współczesnej gospodarce podstawowym czynnikiem gwarantującym rozwój społeczno-gospodarczy każdego kraju oraz poprawę jakości życia społeczeństwa. Dla każdego konsumenta jest niezbędnym elementem życia. W gospodarce wolnorynkowej konsument jest niezależnym podmiotem na rynku energii elektrycznej. Jednakże jego wiedza o tym rynku, zachodzących na nim obecnie bardzo dynamicznie procesach oraz pojawiających się nowych zjawiskach są dalece niewystarczające. Konsumenci na rynku energii elektrycznej znajdują się w sytuacji dla siebie przymusowej, często niejednoznacznej i nie mają odpowiedniej wiedzy zarówno ekonomicznej, jak i prawniczej. Z uwagi na fakt, że rynek energii elektrycznej w obecnym kształcie jest dla polskich konsumentów zupełnie nowy, nie posiadają oni również odpowiedniego doświadczenia. Stąd też są często nieprzygotowani do roli konsumentów, mających pełną swobodę wyboru na tym rynku1. Wydaje się, że te właśnie czynniki spowodowały, iż ustawa o prawach konsumenta2 reguluje zawieranie umów w zakresie sprzedaży i dystrybucji * Radca prawny, adiunkt w Katedrze Prawa Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach; e-mail: . Szerzej: S. Smyczek, Edukacja rynkowa konsumentów na rynku energii elektrycznej, [w:] M.Czarnecka (red.), Konsument na rynku energii elektrycznej, C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 1–21. 1 2 Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz. U. z 2014 r., poz. 827) (dalej: ustawa o prawach konsumenta). www.ikar.wz.uw.edu.pl internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny 2015, nr 3(4) 67 Marzena Czarnecka Automatyczne przedłużanie umów z konsumentami na rynku energii elektrycznej energii elektrycznej. Wobec tego koniecznym jest ustalenie czy możliwe jest zawieranie umów z konsumentami na rynku energii elektrycznej za pomocą automatycznego przedłużania umów, czy też umowy te w przypadku ich zawierania na czas określony powinny ulegać rozwiązaniu, a „świadomy” konsument powinien liczyć się z możliwością jej rozwiązania, a tym samym, czy można przedkładać interes konsumenta ponad zasadę dążenia do zachowania równości stron. W pierwszej kolejności należałoby zdefiniować pojęcie „konsument” w aspekcie ustawy – Prawo energetyczne (dalej; PE). W ustawie tej używane jest pojęcie „odbiorca”. Zgodnie z art. 3 pkt 13 PE3, odbiorcą jest „każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy”. Na mocy nowelizacji ustawy z dnia 26 lipca 2013 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne wprowadzono definicję „odbiorcy paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym”4. Jest to odbiorca końcowy dokonujący zakupu energii elektrycznej wyłącznie w celu jej zużycia w gospodarstwie domowym. Odbiorca końcowy to odbiorca dokonujący zakupu energii na własny użytek, z wyłączeniem energii zakupionej w celu jej zużycia na potrzeby wytwarzania, przesyłania lub dystrybucji5. Ustawodawca na potrzeby ustawy – Prawo energetyczne nie posługuje się sensu stricto pojęciem „konsument”. Pojęcie to zostało uregulowane przepisami kodeksu cywilnego (dalej: k.c.)6. Zgodnie z art. 221 k.c., za konsumenta uważa się: 1) wyłącznie osobę fizyczną, 2) dokonującą czynności prawnej, 3) niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową7. Konfrontując znaczenia i zakresy pojęć „odbiorca pobierający energię w gospodarstwie domowym” i „konsument”, dochodzimy zatem do wniosku, że w obecnym stanie prawnym są to pojęcia ze sobą tożsame. II. Rodzaje umów o dostarczanie energii elektrycznej zawieranych z konsumentami Dostarczanie energii może odbywać się na podstawie umowy nazywanej zgodnie z art. 5 ust. 3 PE umową kompleksową (umowa kompleksowa właściwa)8, zawierającej postanowienia umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług dystrybucji energii. Norma art. 5 ust. 3 PE nie stanowi, kto jest stroną umowy kompleksowej. Nie ulega wątpliwości, iż z jednej strony będzie występował odbiorca energii, z drugiej zaś – przedsiębiorstwo energetyczne9. Dokonując jedynie wykładni językowej przepisu, do rozwiązania pozostaje kwestia czy stroną umowy kompleksowej będzie przedsiębiorstwo obrotu, czy dystrybucji10. W zakresie energii elektrycznej należy 3 Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2013 r., poz. 984 z późn. zm.) (dalej: PE). 4 Szerzej: A. Powałowski, D. Skutecka, Miejsce odbiorcy na rynku energii wobec zachodzących na nim procesów z uwzględnieniem zmian w tzw. trójpaku energetycznym, [w:] A. Walaszek–Pyzioł (red.), Regulacja, innowacja w sektorze energetycznym, C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 389–391; M. Pawełczyk, Przedsiębiorstwo energetyczne a konsument w sektorze energetycznym- propozycja nowego modelu ustrojowego ochrony zbiorowych interesów konsumentów w sektorze energetycznym, [w:] Regulacja, innowacja…, s. 391–407. 5 Szerzej na temat sytuacji konsumentów na rynku energii elektrycznej: M. Czarnecka (red.). Konsument na rynku… 6 S. Koroluk, Zmiana definicja konsumenta w Kodeksie Cywilnym – propozycja interpretacji, „Monitor Prawniczy” 2003, nr 10; F. Grzegorczyk, Prawo konsumenckie w Unii Europejskiej, LexisNexis, Warszawa 2009, s. 17–71. 7 Szerzej: M. Czarnecka, Umowa kompleksowa, usługa kompleksowa a nielegalny pobór energii elektrycznej, [w:] G. Matusik, M. Śladkowski (red.), Problemy prawne związane z nielegalnym poborem energii C.H. Beck, Warszawa 2013, s. 182. 8 Szerzej: J. Pokrzywniak, Uwagi o pojęciu umowy kompleksowej w rozumieniu art. 5 Prawa energetycznego, PUG 2006, nr 3, s. 19 i n.; A. Walaszek-Pyzioł [w:] W. J. Katner (red.), System Prawa Prywatnego. Umowy nienazwane, t. 9, C.H. Beck, Warszawa 2010, s. 449–451. 9 Autorka posługuje się ustawowym pojęciem „przedsiębiorstwo energetyczne”, wskazując równocześnie, iż ustawodawca powinien posługiwać się pojęciem „przedsiębiorca energetyczny”. Stroną umowy jest bowiem podmiot prawa (przedsiębiorca), a nie zespół składników. 10 Szerzej: M. Czarnecka, T. Ogłódek, Prawo energetyczne. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2012, s. 81 i n. www.ikar.wz.uw.edu.pl internetowy Kwartalnik Antymonopolowy i Regulacyjny 2015, nr 3(4 (...truncated)